Канадын философич, зохиолч Янн Мартелын ярилцлагыг хөрвүүлэн хүргэж байна. Түүний “Пигийн амьдрал” зохиол нь дэлхийд 12 сая гаруй хувь борлуулагдаж, 50-н хэл дээр орчуулагдаж, англи хэлтний уран зохиолын шилдэг номын шагнал хүртсэн билээ.

-Таны бүтээлийг уншсан хүмүүс таныг найдваргүй бичээс гэх юм билээ. Энэ үнэн үү?

          -Үнэндээ энэ талаар бодож байгаагүй. Би зохиолоо бичиж байхдаа тайлбарлах орон зай үлдээхийг хичээдэг. Тийм ч учраас би бүтээлээрээ нээлттэй байгаа шигээ адилхан найдваргүй гэсэн үг биш шүү дээ. Эцсийн эцэст уран зохиол, урлаг бол сонголт. Хэн нэгний уран бүтээлийг уншиж байгаа бол өөрийнхөөрөө тайлбарлаж чаддаг байх ёстой. Гэхдээ үүнд өөрийгөө оролцуулах ямар ч шалтгаан байхгүй. Миний “Пигийн амьдрал” роман дээр өгүүлэгч, Пи хоёрын түүхийг л өгүүлдэг. Би уншигчдыг сонголттой тулгаруулахын тулд үүнийг сонгосон юм. Харин роман дээрх сонголт, тайлбар бол эрх чөлөөтэй.

-“Пигийн амьдрал” роман үнэхээр гайхалтай түүх өгүүлдэг. Гэхдээ сайн уран бүтээл бүхэн үнэн түүх өгүүлдэг шүү дээ?

          -Миний хэлэх зүйл бол зөвхөн бодит байдлаас гадна үнэн байх. Оюун ухааны эрин үед амьдарч байгаа бидний хамгийн их чухалчлах ёстой зүйл бол бодит үнэн. Бодит үнэн чухал. Гэхдээ үнэн гэдэг бол төгсгөл биш. Бидний ихэнх нь үнэнийг эхлэл цэг гэж боддог. Бид таталцал байдаг гэдгийг мэднэ. Тийм учраас таталцлыг үгүйсгэж чадахгүй. Харин таталцлыг юу бүтээсэн юм бэ. Ингээд л түүх эхэлнэ.

Тиймээс би баримтуудаас зайлсхийж, маш олон амьдралын хэв маягийг тайлбарлахыг хичээсэн. Мэдээж хэрэг “Пигийн амьдрал” түүний нэг хэсэг. Өөрөө үзэж туулаагүй байсан ч хэн нэгний амьдралын түүхийг өөр хүнд ярих, тайлбарлах тусам миний түүх ч баялаг болно. Амьдрал бол үнэ цэн.

-Аль эсвэл үнэн гэх зүйл дотроо өөр өөр байдаг юм болов уу?

          -Янз бүрийн үнэн оршин тогтнодог. Бодит үнэн, сэтгэлийн үнэн, сэтгэцийн үнэн гээд л. Харин эдгээр үнэн дотроос урлаг хамгийн үнэн бас хамгийн төгөлдөр зүйл. Урлаг ямар ч бай аль нэг байдлаараа үнэний ертөнцөд нийцэж байх болно. Урлаг үнэний тухай, хүний тухай өгүүлж байдаг. Харин үнэний тухай, урлагийн тухай төсөөллөө гоёлгүй орхиж болохгүй. Чимэглэж, гоёж, гоодож байж л үнэ цэнийг нь мэдэрнэ.

-Бичсэн бүтээлээ ч гэсэн чимэх шаардлага гарах нь ээ?

          -Түүх бол бодит байдал, уран зөгнөлийн холимог. Гэхдээ хэн ч уйтгартай түүхийг хүсэхгүй шүү дээ. Уйтгар уран зохиол унших ямар ч шалтгаан байхгүй. Аль эсвэл үймээний талаар давс шиг зохиол байж болно. Гэсэн хэдий ч түр зуур сэтгэл хөдөлгөж, тэгээд л шатаад дуусчихна. Юу ч үлдэхгүй. Харин түүнийг нь чимж байж л илүү төгөлдөр болно. Тодорхой дүрүүд, нөхцөл байдал, ер бусын явдлууд гэх зэргээр тохируулах ёстой. Харин бүтээл гоёхын тулд үнэ цэнтэй байх хэрэгтэй.

-Та багаасаа л ийм хүчирхэг төсөөлөлтэй байв уу?

-Бага наснаасаа л хойш их ном уншдаг байлаа. Залуу насны маань туршлага бол уншилт. Уншиж байсан сэтгэл хөдөлгөм, гайхалтай номнууд дээр гардаг бүх зүйл би одоо ч санадаг. Гэхдээ энэ бол бүтээл бүтээх цор ганц алхам биш. Дэлгэцийн бүтээл ч үнэхээр гайхамшиг. “Оддын дайн” гээд л бага наснаас минь миний зүрх сэтгэлийг “асаасан” маш олон кино бий.

-Зохиолч Стюарт О'Нан нэг удаа “Зохиолчид түүхийг бүтээдэг ч уншигчид тэр түүхийг нь амилуулж, амьдрал болгодог” гэж хэлж байлаа. Харин таны хувьд ямар бодолтой явдаг юм бэ?

          -Уншигч номыг амилуулж уншдаг. Дунд эргэм насны цагаан арьстнууд ихэвчлэн уншдаггүй. Учир нь тэд хэтэрхий бодит байдалд автсан байдаг юм. Тэд бүр дэлхийг захирах бодолтой байдаг гээд бод доо. Гэхдээ энэ нь тэдний алдаа. Унших нь хүний амьдралыг баялаг болгох нэг арга. Хүн номоор ертөнцийн танин мэдэж болно. Би ганцхан удаа Орост очиж үзэж байлаа. Гэсэн ч би Оросын талаар зарим орос хүнээс ч илүү мэднэ. Харин би тэр мэдлэг, амьдралын ухааныг оросын зохиолч Толстой, Достоевский, Гончаров, Гоголь, Тургенев нарын бүтээлээс авсан. Ном бол нэг талаараа хүрч үзээгүй газраараа аялах боломж.

-Та бодит амьдрал дээрээ ч гэсэн аялагч уу?

          -Хүүхэд байхдаа л их аялдаг байсан. Учир нь эцэг, эх маань дипломатч байсан. Тэгээд л би Франц, Коста Рика, Мексик гээд л хэд хэдэн газарт амьдарч үзсэн. Харин үүний дараа том болоод ганцаараа аялдаг болсон.

-Олон өөр газарт амьдарч, олон амьдралын хэв маяг үзсэн нь зохиол бичихэд хэр их нөлөөлсөн бэ?

-Зарим талаараа маш их нөлөөлсөн гэж бодож байна. Олон өөр оронд амьдарч байхдаа хэл шинжлэл, зан заншил, соёл, хувцаслал зэргийг харж авсан. Зөвхөн аялал гэлтгүй амьдралд минь сайн багш нар заяасан болохоор оюун ухаан минь эрт задарсан. Надад сургууль, боловсрол эзэмших таалагдсан. Энэ нь эцэстээ намайг уран зохиол руу хөтөлсөн гэж боддог.

-Хэрэв насан туршдаа нэг газар амьдарсан бол таны зохиолууд арай өөр байсан байх нь ээ?

          -Сайн мэдэхгүй л юм. Тэгвэл би өөрийгөө хэн гэх юм бэ. Би өөр амьдралаар дахин амьдарч чадахгүй. Гэхдээ хэрэв чадах бол зохиолч хэвээрээ байгаасай гэж найдаж байна. Аав маань яруу найрагч хүн байсан болохоор би гэдэг хүн чинь багаасаа л уран зохиол дунд амьдарсан хүн шүү дээ.

-Таны “Пигийн амьдрал” бүтээл Португалийн өндөрлөгөөс гарсан аялал, адал явдлын дарааллыг харуулдаг. Уран зохиолын сайн бүтээл заавал ер бусын зүйлийн тухай өгүүлэх ёстой гэж үү?

-Үгүй. Бодит үнэн уран зохиол байдаг. Мэрилин Робинсон, Алис Мунро гээд л үнэний дуу хоолой болсон зохиолчид бий. Хатуу самар, хүн амины хэргийн нууц, шидэт реализм гээд л гэр бүлийн энгийн амьдралыг ч маш гайхалтай өгүүлсэн уран зохиол байдаг. Энэ бол орчлон ертөнц. Хүн бүр өөр өөрийн гэсэн бяцхан түүхтэй. Бас хүн бүр өөрийн түүхээсээ уран зохиол бүтээх боломжтой.

-Гэвч хүн бүр уран бүтээлч биш шүү дээ?

          -Энэ талаар бодвол ямар ч түүхгүй, амьдралын талаар хүнд ярих юмгүй, зүгээр л усанд хаясан чулуу шиг байдаг хүмүүсээс өөр гунигтай зүйл надад олдохгүй л байна. Хүний амьдрал ядуу биш. Ертөнц дээрх бүхий л шашин шүтлэг, гүн ухаан, утга зохиол бүгдээрээ л хүний бүтээсэн түүх. Хүний түүхүүд юм шүү дээ.