Жэйн Остин шиг зохиолоо шалан дор нуухгүйгээр, зочны өрөөнд түмний нүдэн дээр хүссэнээ хийж чадахгүй гуньхран суухгүйгээр, өөрийнхөө өрөөнд өөрийнхөөрөө туурвихын төлөө “өөрийн гэсэн өрөө”-тэй байх хэрэгтэй.

       Жорж Элиот шиг тариалангийн тосгонд цөлөгдөж, нууц нэрийн ард амьдрахгүйн тулд, Шарлотта Бронте шиг их хотыг цонхоор харж, гуниглан, гэрийн мухарт амьдралаа дуусгахгүйн тулд өөрийн гэсэн эрх чөлөөтэй байх хэрэгтэй.

1928 оны арванхоёрдугаар сард Виржиниа Вүүлф Кембрижийн их сургуулийн, зөвхөн эмэгтэйчүүд суралцдаг Гиртон, Ньюнхэм хэмээх хоёр сургуульд уншсан “Эмэгтэйчүүд ба утга зохиол” лекцдээ өгүүлж, “Өөрийн гэсэн өрөө” эсээ болгон туурвижээ.

       Түүний эсээ хийсвэр дүр, зохиомол үйл явдлаар баян, бодит үнэн, жинхэнэ амьдралын түүхэн “эх уурхай” байлаа. Учир нь тэр энэ дэлхийн хаана ч үгүй Осбриж хотоос Виржиниа Вүүлфийн амьдардаг Лондон хотынхоо бодит амьдралын хооронд оюун санааны чөлөөт аяллаа үргэлжлүүлсээр л байх болно. Виржиниа өөрийн чөлөөт илэрхийллийнхээ дунд “Хэдий зохиол ч гэлээ баримттай байх хэрэгтэй, баримт нотолгоо нь хэдий чинээ үнэн бодитой байна, төдий чинээ сайн зохиол болдог гэлцдэг” гэсэн юм. Үнэнхүү түүний хэлснээр уншигчид зохиолоос цээжний чинадад байсан тэр үнэнийг олж, хардаг төдийгүй түүнээс цааш зөвхөн үнэнийг л эрэлхийлсээр байдаг билээ.

       Виржиниа залуу охидод лекц уншихын тулд Британийн музейн номын санд эрэл хайгуул хийж, өмнөх үеийн эмэгтэйчүүд, зохиолчдын тухай гүнзгий судлав. XX зууны эхэн үе хүртэл эмэгтэйчүүд эрэгтэйчүүдийн “сүүдэрт амьдарч”, чөлөөтэй бүтээн туурвихад бэрхшээлтэй байсан үе л дээ. Английн эмэгтэйчүүдэд зохиолоо бичээд суух өөрийн гэсэн өрөө байсангүй. “Ядуу хүүд ирээдүйн яруу найрагч болох өчүүхэн ч боломж байхгүй” гэдэг шигээ эмэгтэйчүүдэд ирээдүйн алдарт яруу найрагч, зохиолч болох өчүүхэн ч боломж байхгүй гэж тэд үздэг байжээ. Учир нь эмэгтэйчүүд эд хөрөнгө өвлөх эрхгүй, өндөр цалин авдаггүй, ихэнх нь хүүхдээ харж, аяга тавгаа угаадаг, эмч аль эсвэл археологич зэрэг мэргэжилтэй болох эрхгүй байсан юм. Азаар XIX зууны сүүлчээр тэд өв хөрөнгө залгамжлах эрхтэй болсон гэнэ.

       Виржиниа Вүүлфийн авга эгч таалал төгсөхдөө түүнд жил бүр 500 фунт олгох гэрээслэл үлдээжээ. Магадгүй түүний зөвхөн зохиол, бүтээл туурвиж амьдрах болсон шалтгаан, цор ганц боломж нь энэ байсан болов уу. Тэр дахиж ажил, мөнгө, амьдралын аар саарсан зүйлд санаа зоволгүй, бүхнээс өөрийгөө “ангижруулж”, уран бүтээлийн “хөлгүй далайд живэх” болсон байх. Өдрийн хоол, маргаашийн ажлын хөлсөө л бодож амьдарч ирсэн XIX зууны эмэгтэй бүхнээс өөрийгөө холдуулсан. Харин энэ үетэй нь зэрэгцэж, дэлхий ертөнц, утга зохиол, гүн ухаан, эрх чөлөө, хүйсийн тухай ойлголтуудтай “танилцаж” асан нь өнөөгийн бидний мэдэх Виржиниа Вүүлфийг “бүтээсэн”. Хөрөнгө мөнгөний цаана эргэцүүлэн бодох эрх чөлөө бий. Харин хөрөнгө мөнгөний “хүнд гинж”-нээс л суллагдаж чадвал тэр эрх чөлөөнд хүрнэ.

       Эрх чөлөөт эмэгтэй Виржиниа Вүүлфийн бүтээсэн “өөрийн гэсэн өрөө”-нд эрх чөлөө, хүйсийн тэнцвэртэй байдал, орон зай бий. Тэр яг л ямарваа нэгэн хүйсгүй мэт, аль эсвэл хоёр хүстэй мэт “өнцгөө олж”, “өөрийн гэсэн өрөө”-ндөө эрх чөлөөндөө “живж” байна. Тэр “Утга зохиол бичиж буй хэн боловч юуны өмнө өөрийн хүйсийн талаар бодох нь ноцтой алдаа” гэж үзсэн юм.

“Өөрийн гэсэн өрөө”-ндөө эрх чөлөөгөө олсон “эрх чөлөөгүй” эмэгтэйн өрөөнөөс бичсэн тэмдэглэл минь “Маргаашийн хоолоо хэрхэн олох тухай бодохоо больсон цагт л оюун ухаан жинхэнэ мөн чанараа олох”-оор дуусаж байна.

Б.БАДАМЗУЛ