Шаварт суусан машин, өвдгөө давсан усан дундуур туучин алхах иргэд, хаанаас ч юм урсан орж ирэх эвдэрсэн зам, борооны усанд бохир нь хальж хотын төвөөр эхүүн үнэр ханхалж байх. Энэ бол хэдхэн хоногийн ширүүн борооны дараа үерт автсан Улаанбаатарын төрх. Угаас хэдхэн цагийн бороонд хамаг зам нь усаар дүүрч, энэ тэндгүй тогтоол ус үүсдэг байсан бол  одоо бүр хот дотроо завьтай явахаар үерлэдэг болж. “Эх дэлхий хураа харамгүй хайрлаж байна даа” гэж бодсон айл өглөө гараашиндаа шавар, бохирт шигдсэн машинтай сэрнэ. Ирээдүйгээ сайхнаар төсөөлөн босгосон бизнес нь хэдхэн хоногийн борооны дараа үерийн устай хамт урсаж байна. Энэ бол эд хөрөнгөд нүд алдаж, мөнгөнд сохорсон авлигачдын барьсан барилга, буруу хот төлөвлөлтөөс үүдсэн үерийн дараах гамшиг. Голын урсгал дагаж, хоосон харагдсан газар бүрдээ газар олгож, орон сууц барьсан учир борооны дараах үерт хот нь “живж” иргэд нь хохирч байна. 

                Анх удаа бороо орсон учраас гэнэт үерт автаагүй, бороо орж л байдаг. Хэдэн жилийн өмнө үеийн аман дээр зөвшөөрөлгүйгээр гэр барьж, хашаа хатгасан иргэдийн гэр урслаа, үерт автлаа гэж сонсогддог байв. Гэтэл өнөөдөр хотынхоо төвд иргэд нь машинтайгаа урсаж, цагдаа албан хаагчид нь хувин, хувингаар ус хутгаж үерийн усыг иргэдээсээ холдуулах гэж оролдож байна. Үерийн аюултай бүсээс иргэд нь гэрээ нүүлгэсэн ч мөнгөнд шуналтай томчууд нь хотынх нь төвд голын урсгал хааж барилга, орон сууц барьсанаас үүдэн хот дотроо үерт автдаг боллоо. Зөвшөөрөлгүй газар гэрээ барьсан иргэдийн гэрийг үг хэлэхийн завдалгүй нурааж, нүүлгэдэг байлаа. Гэтэл орон сууц барих зөвшөөрөлгүй газар ашиг харж орон сууц бариулсан этгээдүүдээс болж иргэд эд хөрөнгөөрөө хохирч байна. Гэтэл хэн хариуцлага хүлээх нь тодорхойгүй хэвээр байна. 2017 онд “Эм энд жи констракшн” ХХК болон “Бүти” ХХК гэх хоёр компани Хан-Уул дүүргийн XV хороо, Энхтайваны гүүрний зүүн талд Дунд голын эрэг дагуух 11.8 га газар дээр “Дэлхийн стандартад нийцсэн, жилийн дөрвөн улиралд ажилладаг усан парк барина” гэж хашаа хатгасан. Гэхдээ өнөөдөр 24 давхар, долоон блок барилга бүхий 1200 айлын “Aqua garden” гэх хороолол баригдаж байгаа. Мөн “S.Outlet” дэлгүүрийн талбайг анх 2009 онд Х.Батзориг гэгч автомашины  засвар, үйлчилгээ эрхлэх зориулалтаар түр барилга барих зөвшөөрлөөр авчээ. Улмаар 1665 ам метр талбайг таван жилийн хугацаанд эзэмших зөвшөөрөл авснаасаа удалгүй дэлгүүрийн барилгын ажлыг эхэлсэн юм байна. Гэсэн ч дараагийн зургаан жилд буюу 2015 он хүртэл барилгын ажлаа зөвшөөрсөн талбайгаас хэтрүүлж, нэмэлт 3470 ам метр талбай буюу нийт 5135 ам метр талбайг ашиглаж, хашаа татжээ. Энэ талбайд үерийн үеэр ноцтой яригдаад байсан усны шугам, үерийн далан хаагдсан аж. Энэ мэт ашиг харж, хээл хахуулиар үерийн далан хааж баригдсан барилгаас үүдэж гол үерлэснээр ойролцоох орон сууцууд усанд автаж, иргэд эд хөрөнгө, эрүүл мэндээрээ хохирч байна. Баригдах ёсгүй газар баригдсан барилгаас болж үерийн эрсдэл нэмэгдсэн талаар ШУА-ийн Газарзүй, Геоэкологийн хүрээлэнгийн Физик газарзүй, орчин судлалын салбарын дарга, докторант С.Нарангэрэл “Сэлбэ голын ойролцоох ой, шугуй үерийн усыг тогтоох үүрэгтэй голын хөндийн ой, шугуйг сүйтгэж, бетонон талбай нэмэгдсэн нь үер үүсэх гол шалтгаан болж байгаа. Хэн бүхэн байгальтайгаа ойр амьдрахыг хүснэ. Энэ хэрэгцээнд нь тулгуурлан барьж буй барилга байгууламждаа гамшиг, эрсдэлийн үнэлгээ, байгаль газарзүйн нөхцөлийн судалгаа дутуу хийсэн” хэмээн судалгаан дээрээ үндэслэн хэлсэн байдаг.

                Зөвшөөрөлгүй баригдсан барилгуудаас гадна ширүүхэн борооны ая даадаггүй урсдаг зам, стандартын шаардлага хангаагүй ус зайлуулах шугамаас болж иргэд тухтай амьдрах боломжгүй болж байна. Зуны улирал бүрд засвар хийгдэж байна гэж хамаг замаа хаадаг ч зассан зам нь нэг борооноор борооны усанд урсана. Засварыг нь хийж, замыг нь тавьсан компани, чанарын шаардлага хангаагүй, насжилтгүй замыг хүлээж авсан төрийн байгууллага ч тэр хариуцлага хүлээлгүй дүлий мэт явсаар удаж байна.

                Тогтоол усан дээгүүр үсэрдэг байсан бол одоо дунд нь зогсож байгаад ил гарсан цахилгааны утаснаас цахилгаанд цохиулдаг болж. Ил гарсан цахилгааны утаснаас болж жаахан хүү  харамсалтайгаар нас барж байсан. Гэтэл саяхан орсон борооноос болж нэг айлын нандин охин цахилгаан цохиулж, түлэгдлээ. Өнөөдрөөр бүхнийг бодож ашиг хонжоо харсан эрх мэдэлтнээс болж дайнгүй улсад амьдарч байгаа иргэд алхам тутамдаа аюулд өртөж, эрүүл мэндээрээ хохирч байна.

                Үе үеийн хотын дарга, захиргааны байгууллагын буруутай үйлдлээс болж өнөөдөр хот усанд автаж байна. Хэдхэн өдрийн ширүүхэн бороо авлигаар хийгдэж, нүд хуурсан бүхнийг ёстой л нэг илчилж байна. Үе үеийн хотын дарга нарын гаргасан буруу шийдвэр, авлигын асуудлыг одоогийн хотын дарга Д.Сумъяабазар ганцаараа үүрч байгаа. Олон хүний буруутай үйлдэл, шуналаас болж үерт хохирсон иргэдийн хохирлыг барагдуулах ёстой гэмтнүүдийг зарлах цаг болжээ. 20 жил өнгөрсөн ч усанд автсан хэвээр байгаа хэргийн эздийг одоо шалгаж эхэлье.

Гэрэл зургийг Bayarmagnai Erdene-Ochir