Боловсролын салбарыг дампуурлын эрмэгээс татаж гаргахгүй бол монголын ирээдүйг тэр чигт нь үгүй хийж мэдэх нь. Яг үнэндээ эрүүл мэндийн салбарын ард энэ зэрэгцээд хариуцлага яригдах амин чухал салбарын нэг нь яалт ч үгүй боловсролын салбар баймаар. Гэтэл энэ салбараас ямар ч манлайлал, үр дүн, сайн сайхан зүйл ойрын хугацаанд хүлээгээд нэмэргүй гэдэг нь ойлгомжтой харагдаж байна. Өөрөөр хэлбэл, монголын ирээдүйг тодорхойлох чухал салбар нь сэхээнд орчихсон амь тариа нэхээд хэвтэж байгаагаас ялаагүй байдалд өнөөдөр байна. Наанадаж, хичээлийн шинэ жил эхлэхтэй зэрэгцээд л түмэн асуудал сөхөгдөж, хүүхдийн сурах орчин, аюулгүй байдал, сургалтын чанар бүгд тэг заачихсан байгаа нь нууц биш юм.

      Тэр байтугай хамгийн гэрэлтэй байх энэ салбарт улстөрчид хүртэл гар дүрж, зээл боломжийг нь хүртэл тоночихдог нь ч ил болсон. Тодруулбал, өнгөрсөн хавар Боловсролын зээлийн сангаас улстөрчид эрх мэдэл албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, хүүхдүүдээ зээлээр сургасан, хамаарал бүхий этгээдүүд нь зээл авсан гэх дуулиан дэгдэж байлаа. Нэг ёсондоо улстөрчдийн хүүхдүүд энгийн иргэдийн хүүхдүүдийн сурах боломжийг мэдээлэлд ойрхон байдлаа ашиглан авсан гэж хэлчихэд буурадахгүй биз. Тэр байтугай Боловсролын зээлийн сангаас авсан зээлээ олонх нь төлөөгүй гэх асуудал ч сөхөгдөж байв. Нэг ёсондоо Боловсролын зээлийн сангийн тэтгэлэг яг үнэндээ ямар шалгуураар хэнд олгогддог, яаж энгийн иргэдийн хүүхдүүд авах вэ гэдэг нь нууцлагдмал шахуу байж байгаад хамаг боломжийг нь улстөрчдийн хүүхдүүд авсан гэдэг нь ил болоод буй. Боловсролын салбар дамдуурлын эрмэгт ирсэн нэгдүгээр шалтгаан энэ.

      Хоёрдугаарт, боловсролын салбарт багш боловсон хүчин бэлтгэх төрийн оновчтой бодлого үгүйлэгдэж байна. Төрөөс багш бэлтгэх хөтөлбөрт анхаарал хандуулж, энэ жил Засгийн газрын шийдвэрэр багшийн мэрэгжлээрс суралцаж байгаа шинэ боловсон хүчинг үнэ төлбөргүй сургах хөтөлбөр зарласан. Гэвч уг шийдвэр “бай”-гаа оносон зөв шийдвэр байв уу гэвэл эргэлзээтэй.

      Өнөөдөр монголын боловсролын салбарт боловсон хүчин дутагдаж байгаагийн гол шалтгаан цалин хөлсний боломж, нийгмийн баталгаа, ажлын хэт ачаалал, хичээл заах орчин зэрэг олон шалтгаан бий. Эдгээр шалтгаанаар багшаар бэлтгэгдэн гарсан боловсон хүчнүүд гаднын улсад ажиллахад нь нэмэгдэж, багшаар ажиллах боломжгүй болж байгаа юм. Дан ганц ажиллах хүчний хомстолд орсноос гадна чанартай боловсон хүчин бэлтгэгдэн гарч байгаа юу гэдэг нь ч анхаарах асуудал болсон. Өөрөөр хэлбэл, боловсролын салбараас бэлтгэгдэн гарч багш нарын дунд хүүхэдтэй зүй бус харьцах, хичээлээ бүрэн хэмжээнд заах чадвартай байгаа эсэх асуудал хүртэл сөхөгддөг болсон нь нууц биш.

      Наанадаж, сүүлийн үед цэцэрлэгийн хүүхдүүдийг зодох, сургуулийн бага ангийн хүүхдүүдэд багш нар нь гар хүрсэн гэх асуудлууд олон таа гарах болсон. Энэ нь мөнөөх л хэт ачаалалтай байдал, боловсон хүчний заах арга зүйгээс бүрэн дүүрэн шалтгаалж байгаа юм.

     Их дээд сургуулиудын хувьд ч ялгаагүй, чанартай боловсон хүчин бэлтгэгдэж, мэргэжлээрээ ажиилах боломж бололцоо байна уу гэдэг нь анхаарах асуудал болсон. Ухаандаа манайд дипломтой ажилгүйчүүдийн тоо жил ирэх тусам нэмэгдэж, залуу боловсон хүчин цалин хангамж, амьдрах орчны боломжоос шалтгаалж, гаднын улсыг зорих залуусын тоо жил бүр нэмэгдсээр байна.

     Гуравдугаарт, сургуулийн орчин, хүүхдүүдийн суралцах орчин манайд огтоосоо бүрэн хангагддаггүй нь нууц. Өнөөдөр хичээлийн шинэ жил эхлээд арав ч хоноогүй байхад нийслэлд сургуулийн байр ашиглалтад ороогүй анги танхим нь хүрэлцэхгүй, гурав, дөрвөөрөө сууж, гурван ээлжээр хичээллэдэг байсан нь хол хаягдаад хүүхдүүд цоожтой хаалганы цаана гэрээсээ цахимаар хичээллэж байгаа нэртэй хичээлдээ ч бүрэн дүүрэн сууж чадахгүй байдалтай байна. Тэр байтугай хичээлийн шинэ жил дөнгөж эхэлсэн өдрөөс ширээ, сандалгүй хүүхдүүд цүнхэн дээрээ хичээлээ тавиад бичиж байгаа дүр зураг ч нийслэлийн сургуулиуд дунд байсаар байсан. Хөдөөгийн алслагдсан сумдын сурах орчинг ярих юм биш. модон жорлонд хүүхэд унаж, өвлийн хүйтэнд гадуур хувцастай суух нь бүүр байдаг үзэдэл мэт болчихсон. Гэвч үнэн хэрэгтээ 21 дүгээр зуунд тийм байдалтай хичээллэнэ гэдэг яавч зүйд нийцэхгүй.

     Гэтэл салбарын сайд нь өөрийн цахим хуудсаараа дамжуулж “Зунжин ноцолдоод барсангүй” гэх ялархаж, ямбархсан тайлбар хийгээд сууж байх жишээтэй.

    Дөрөвдүгээрт, Ерөнхий боловсролын сургуулиудын сурах бичиг, хичээлийн агуулгын асуудал өнөөдрийг хүртэл маргаантай хэвээр байна. Жилийн жилд сурах бичийн тендер  зарлаж, сурах бичгийн хүрэлцээ хангамжийн асуудлыг ярьдаг ч намар нь бахь байдгаараа хүүхдүүдийн олонх нь хичээлийн шинэ жилийн дундуур, хичээлийн шинэ жил дуусахтай зэрэгцээд сурах бичигтэй өлгөн, салган залгадаг нь ч нууц биш.  Бодит байдал дээрээ өнөөдөр сурах бичгийн агуулга эцэг эхчүүдийн дунд шүүмжлэл дагуулж байгаа нь ч нууц биш.

      Уг нь өнгөрсөн хавар УИХ-ын чуулганы хуралдаанаар олон жил парламентын босгыг давж чадаагүй Боловсролын багц хуулийг батлагдсан. Гэтэл хичээлийн шинэ жил эхлээд найм хонож байхад асуудлууд ар араасаа ундарч, бахь байдгаараа л байна. Хууль эрх зүйн орчин сайжирлаа гээд нэг өөрчлөгдөсөн үр дүн өнөөдөр харагдахгүй байна. Тиймээс салбарын сайд, УИХ-ын гишүүдээ хөрсөн дээрээ буусан шийдвэр, шийдэл олж, сэхээнд хэвтэж байгаа боловсролын салбараа авармаар байна. Тэгж чадахгүй бол өнөөдөр “амь тариа”-гаар аргацаар явсаар монголын ирээдүйг тэр чигт нь үгүй хийх нь. Яг үнэндээ өнөөдөр хамгийн дампуу салбар нь боловсролын салбар болчихоод байна шүү, Л.Энх-Амгалан сайдаа.