ТОНГАГИЙН АРЛУУДЫН ЭРГЭН ТОЙРОНД

Номхон далайн өмнөд хэсэгт орших Хунга-Тонга-Хунга-Хаапай дэлбэрснээс хойш зургаан өдөр өнгөрчээ. Тухайн үед галт уулын дэлбэрэлтийн улмаас үүссэн цунами Номхон далайн орнууд, АНУ, Австрали, Япон, Тонгагийн арлуудыг дайрсан билээ. Галт уул дэлбэрэхэд Тонгагийн арлуудыг олон улстай холбосон газар доор кабель тасарсны улмаас Тонгагийн арлуудын талаарх мэдээлэл муу байгаа.

            100 мянга гаруй хүн оршин суудаг Тонгагийн арлуудыг дайрсан цунами, гал уулын дэлбэрэлтийн улмаас “80 мянган хүн эрсэдсэн байж болзошгүй” талаар Олон улсын нийгэмлэгүүдийн холбооноос мэдээлсэн. Үүнтэй холбоотойгоор Шинэ Зеланд, Австрали Улс Тонгагийн арлууд руу яаралтай тусламжийн аврах баг илгээсэн юм.

            Тонгагийн арлуудад очсон албаны хүмүүсийн хамгийн сүүлд өгсөн мэдээллээр галт уулын дэлбэрэлт, цунамигийн улмаас гурван хүн амиа алджээ. Амиа алдсан гурван хүний хоёр нь тус нутгийн оршин суугч, нэг нь Их Британийн жуулчин байсан аж. Харин цунамигаас үүдэлтэй хохирол маш их байсан бөгөөд Тонгагийн арлуудын ихэнх арлыг сүйтгэсэн. Мөн Манго гэх нэгэн аралд ердөө хоёрхон байшин үлдэж бусад нь сүйдсэн байжээ.

            Одоог хүртэл яаралтай тусламжийн багийн аврах ажиллагаа үргэлжилж байгаа бөгөөд галт уулын дэлбэрэлтээс үүссэн хүхэрлэг хий тарж, үнс, нурам унасаар байгаа нв аврах ажиллагааг удаашруулж байгаа аж.

ЛИСАЛА ФОЛАУ: Хүү минь намайг дуудаж байхад нь “Надад туслах гэж өөрийгөө аюулд оруулна” гэж бодоод хариу өгөөгүй

            Дэлхий даяар Тонгагийн арлуудын цунамид өртсөн нэг арлаас зугтаж, 24 цагийн турш сэлсээр өөр аралд хүрсэн хөгжлийн бэрхшээлтэй эрийн гайхам түүхийг шагшиж байна. Энэ түүхийн эзэн нь Тонгагийн арлуудын Атата арлын оршин суугч Лисала Фолау. Олон улс даяар мэдээлэл нь цацагдсанаас хойш түүнийг дэлхий нийт “Бодит амьдрал дээрх Aquaman” гэж нэрлээд байгаа юм. “Бодит амьдрал дээрх Aquaman” Лисала Фолау өөрийн хачирхалтай түүхийнхээ талаар Тонгагийн “Broadcom FM” радиод өгсөн ярилцлагыг Австралийн их сургуулийн багш Жорж Лавака англи хэл рүү хөрвүүлснээр нь хүргэж байна.

-Та манай сонсогчдод өөрийгөө товч бөгөөд тодорхой танилцуулахгүй юу?

            -Эх оронд минь нүүрлэсэн гамшгийн эрсдэлийн тухай байр сууриа илэрхийлэх боломж олгосонд талархаж байна.

            Намайг Лисала Фолау гэдэг. Манай Атата арлын дарга аль эсвэл сүмийн удирдагч танд миний жинхэнэ хэн болохыг хэлэх байх. Би тэтгэвэрт гарахаасаа өмнө Атата арал дээр мужаан хийдэг байсан. Гэвч элэгний дутагдлын улмаас хөгжлийн бэрхшээлтэй болж, тэтгэвэрт гарахаас өөр аргагүйд хүрсэн. Атата аралд ах, эгч, хүүтэйгээ амьдардаг байсан.

-Хунга-Тонга-Хунга-Хаапай галт уул дэлбэрч, Атата арлыг цунами дайрах үед та хаана, юу хийж байсан талаараа дэлгэрэнгүй ярьж өгөөч?

            -Галт уул дэлбэрч, Атата арал цунамид автах үед бямба гарагийн 19:00 цаг болж байсан. Арал цунамид автахаас өмнө би гэртээ зураг зураад байж байлаа. Гэтэл ах маань орж ирээд арал руу маш өндөр давлагаатай цунами ойртож байгааг хэлсэн. Тэр “Бүх зүйл хаяад зугт” гэсэн. Гэвч би чинь зөв ч алхаж чадахгүй хүн шүү дээ. Балчир хүүхэд ч надаас хурдан явна.

            Цунами арлаас баруун талаас ирж байсан болохоор манай гэр бүлийнхэн гадагш гарч, байшингийн зүүн талд нуугдсан. Давлагаа ойртож ирэхэд нь ах маань дүү охин бид хоёрыг мод руу гаргасан. Гэсэн ч охин дүү маань зэргэлдээх байшингийн хөгшинд туслах гээд модноос буухаар нь би ч дагаж буув. Харин эргэж харахад маш өндөр цунами давлагаа ойр орчмын байшинг сүйрүүлж, биднийг авч шидсэн.

            Атата арлыг цунами дайрснаас хойш нар жаргаж, харанхуй болсон байсан учир бид нэгнээ харж чадаагүй. Харин хүү маань намайг дуудаж байгааг сонссон юм. Хэрэв би хүүгээ дуудахад нь хариулсан бол тэр намайг аврах гэж өөрийгөө эрсдэлд оруулна гэж бодоод хариулаагүй. Үнэн зүйл гэвэл ямар ч хүүхэд эцгийгээ тэгээд л орхичихно гэж байхгүй шүү дээ. Тухайн үед чадвал ямар нэг юмнаас зуурч, тогтож үлдвэл үхсэн ч гэр бүлийнхэн маань миний цогцсыг олж чадна л гэж бодогдож байлаа.

-Та Атата арлаас амьд үлдсэн сүүлчийн ч хүн байж магад. Таны биеийн байдал хэр байгаа вэ?

            -Атата арал цунамид өртсөний дараа би маш удаан хөвсөн. Үнэндээ өдөр, шөнө аль нь болж байгаа эсэхийг ч ялгаж чадаагүй. Ухаан ортол цагдаагийн эргүүлийн зав Атата арал руу чиглээд явж байхыг харсан юм. Би чадахаараа тусламж дуудаж, далласан ч намайг хараагүй. Надад үлдсэн цаг боломж нь дахин цааш явах байсан юм. Хөвсөөр, зарим үед нь сэлсээр би Тонгатапу арал дээр ирсэн. Далайн эрэгтэй ойролцоо байсан загас агнуурын цогцолбор руу мөлхөж очсон ч, нэг ч хүн байгаагүй. Тэндээсээ нэг саваа мод олоод босож, цааш явав. Харин явсаар, явсаар нэг машинтай таарсан нь миний аврал болсон юм.

            Тонгатапу арал дээр ирээд хүмүүст “Би цунамид өртсөн Атата арлаас амьд үлдэгч” гэж хэлэхэд хүмүүс цочирдож, гайхширч байлаа. Учир нь Атата арал бүхлээрээ сүйрсэн гэж дуулсан. Хэрэв бурхан гэж байдаг бол би одоо гэр бүлийнхнээ амьд эсэхийг мэдэж, тэдэнтэйгээ л холбоо барихыг хүсэж байна.