Хөвсгөл аймгийн Ханх суманд энэ сарын 12-нд 6.5 магнитуд хүчтэй газар хөдөлсөн. Үүний улмаас газрын гадаргын өнгөн хэсэгт цууралт үүсэж, айлуудын шилэн дэлэл хагарч, байшин, саравч нурж, албан байгууллагын хана, тааз нурж, 100 сая орчим төгрөгийн хохирол учраад буй. Одон орон, геофизикийн хүрээлэнгийн мэдээлснээр Ханх суманд өнөөг хүртэл нийт 12500 гаруй удаа газар хөдөлсөн бөгөөд цаашид сар гаруйн хугацаанд чичирхийлэл үргэлжлэх төлөвтэй байгаа юм. Газар хөдлөлт иргэдийн сэтгэл зүйд хэрхэн нөлөөлдөг талаар СЭМҮТ-ийн дэд захирал, анагаах ухааны доктор В.Баярмаагаас тодрууллаа.

-Хөвсгөл аймгийн Ханх суманд 6.5 магнитуд хүчтэй газар хөдөлсөн. Одоо ч чичирхийлэл мэдрэгдсэн хэвээр байгаа. Энэ нь иргэдийн сэтгэл зүйд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?

       -Газар хөдөлснөөс хойш сарын хугацаа хараахан өнгөрөөгүй байна. Аливаа гамшиг, гэнэтийн аюулын үед хүний сэтгэл зүй өөрчлөгддөг. Өөрчлөлт нь хувь хүний сэтгэл зүйн онцлог дээр тулгуурлаж, өгөх хариу урвал нь ялгаатай байна. Энэ тохиолдолд айдас, түгшүүр, сэтгэлээр унах, нойргүйдэх зэрэг сэтгэл хөдлөлийн цөөнгүй өөрчлөлт гарна.

-Гаднын нөлөөгөөр үүссэн айдас, түгшүүр зэрэг нь ямар нэг сэтгэцийн өвчинд хүргэх боломжтой юу. Ямар өвчинд хүргэх вэ?

       -Одоогоор Хөвсгөл аймгийн Ханх сумын оршин суугчид богино хариу урвалын шат буюу сандралын түвшинд байгаа. Хэрэв уг айдас, түгшүүр нь зургаан сар болон түүнээс удаан хугацаанд үргэлжилбэл гамшгийн дараах үеийн сэтгэцийн эмгэгт өртөж болзошгүй. Харин одоогийн нөхцөл байдалд иргэдийн сэтгэл зүй ямарваа нэгэн өвчин, эмгэгийн шат руу орох болоогүй. Зөвхөн хариу урвалын үе дээрээ яваа.

-Судалгаагаар уг газар хөдлөлтийг сар гаруйн хугацаанд үргэлжилнэ гэсэн. Хэрэв сар гаруйн хугацаанд газар хөдөлж, чичиргээ нь тус нутгийн иргэдэд мэдрэгдсээр байвал юу болох вэ. Хөвсгөл аймгийн Ханх сумын иргэдийн сэтгэл зүй сарын дараа ямар байх вэ?

       -Сэтгэл зүйн хариу урвалыг дотор нь урт болон богино хугацааны хоёр ангилдаг. Газар хөдлөснөөс хойших нэг сарын хугацаанд нь богино урвал буюу айдас, түгшүүрийн байдалтай байна. Зарим тохиолдолд хувь хүний сэтгэл зүйн онцлогоос шалтгаалан зан араншинд нь өөрчлөлт гардаг. Улмаар зан араншин өөрчлөгдөж байгаад шаналсан, санаа зовсон хүмүүс түгшүүрээс ангижрах гэж хорт зуршилд орох тохиолдол бий. Гэхдээ тухайн явагдаж буй нөхцөл байдал, гамшиг зогсож, үгүй болбол хүний сэтгэл зүй хэвийн байдалд хүрэх юм. Аливаа хүний сэтгэл зүйд нөлөөлж буй хүчин зүйлийг мэргэжлийн хэллэгээр стрессор гэж нэрлэдэг. Тэрхүү стрессорыг хүлээж авч буй хувь хүний сэтгэл зүйн онцлог нь хамгийн чухал. Амархан айж, цочдог хүнд хүндээр нөлөөлнө. Харин сэтгэл зүйн хувьд тайван хүнд нөхцөл байдлаас гарах урвал бага нөлөөлөх юм. Түүнээс биш, бүгд нэг хэвэнд цутгасан мэт сэтгэл зүйн түвшинд хүрнэ гэж үгүй.

-Газар хөдлөлт зогсвол хүний сэтгэл зүй эргээд хэвийн болно гэж ойлгож болох уу?

       -Урвал үүсэхэд нөлөөлж буй хүчин зүйл нь үгүй болбол хүний сэтгэл зүй хэвийн түвшиндээ буцаж очно. Харин тухайн хүчин зүйл нь цаашид үргэлжилж, гамшиг тарьвал урвалын хэмжээ ихсэж, хүний сэтгэл зүйд маш хүчтэй нөлөөлнө. Гэвч дахин үргэлжлэх талаар нь мэдээлж, урьдчилан сануулж, гамшиг эрсдэлээс сэргийлж буй үед хүний сэтгэл зүйд гарах урвал бага. Урвал үүсэхэд нөлөөлөх хүчин зүйлийнхээ тухай мэдээлэлтэй байгаа эсэхээс мөн урвалын хэмжээ хамаарна. Тэгэхээр газар хөдлөлтийн идэвхтэй бүсэд оршин сууж буй иргэдэд газар хөдлөлтийн талаарх мэдээллийг идэвхтэй түгээж, анхааруулсан тохиолдолд өндөр хариу урвал гарахгүй.

-Хэрэв газар хөдлөлт цаашид үргэлжлээд, удаан хугацааны хариу урвал илэрвэл сэтгэцийн өвчинд хүргэж болох юм байна. Тийм үү?

       -Цочмог хариу урвал нэг сар хүртэлх хугацаагаар үргэлжилдэг. Тэгэхээр Ханх сумын иргэд одоо цочмог урвалын түвшинд байгаа. Харин зургаа болон түүнээс дээш сараар урвал байсаар байвал эмгэг урвалын түвшинд хүрэх юм. Одоогоор тус сумын ард иргэдийн цочмог хариу урвалын түвшинд байхад нь сэтгэцийн өвчин, эмгэг түвшний урвалын талаар ярих боломжгүй.

-Хэрэв эмгэг урвалын түвшинд хүрч, сэтгэцийн өвчтэй болбол ямар аргаар эмчилдэг вэ?

       -Тухайн хүмүүст гамшгаас урьдчилан сэргийлэх болон өөрийгөө тайвшруулах аргыг сургах хэрэгтэй. Өөрийгөө тайвшруулахын тулд амьсгалын дасгал хийж сурна. Харин сэтгэцийн өвчтэй, хүнд урвалын түвшинд хүрэх нь гарз, хохиролтой холбоотой байх юм. Хэрэв хүнд гарз, хохирол учирсан тохиолдолд түүнийг нь барагдуулж, нөхөн төлбөл хүний сэтгэл зүйд эерэгээр нөлөөлнө.