Төрийн байгууллагуудын автомашины хэрэглээ, зардлын үр ашигт байдлын асуудал олон нийтийн анхаарлыг татсаар байна. Татвар төлөгчид буюу хувийн хэвшлийнхэн “бага болон дунд оврын” автомашиныг хэрэглэж байхад, тэдний татвараар санхүүждэг төрийн удирдах албан тушаалтнууд болон тэдний цүнх баригчид өндөр үнэтэй, том оврын тансаг жийп автомашиныг хөлөглөж байгаа нь хэр шударга, хэр зохистой вэ?

2024 оны судалгаагаар Монгол улсын төр 2,7 их наядаар үнэлэгдэх 40,000 автомашин эзэмшдэг байна. Энэ нь нэг аймгийн нийт иргэнд нэг автомашин ноогдохоор хэмжээний тоо аж. Үүнээс 1,500 орчим нь тансаг зэрэглэлийн, том оврын жийп ангилалд багтдаг гэсэн мэдээлэл бий.

       Төрийн байгууллагуудын хэрэглэж буй том оврын жийпүүд (Range rover, Land Cruiser 300, LX570, Nissan Patrol, Defender)-ийн дундаж үнэ 360 сая төгрөг байдаг . Харин дунд оврын жийп машинууд (RAV4, X-Trail, CR-V, Tucson)-ын дундаж үнэ 120 сая төгрөг орчим байдаг.

        Хэрэв 1,500 ширхэг том оврын жийпийг дунд оврын жийпээр сольсон тохиолдолд гарах зардлын зөрүү дараах байдлаар тооцогдож байна. Том оврын жийпийн нийт өртөг 491 тэрбум төгрөг бол жижиг оврын жийпээр орлуулбал 163 тэрбум төгрөг болно. Ингэснээр худалдан авах өртгөөс 327 тэрбум төгрөгийн хэмнэлт үүсэх боломжтой.

Зөвхөн худалдан авах өртгөөр хязгаарлагдахгүй, ашиглалтын зардлын хувьд ч ялгаа их гарна. Төрийн үйлчилгээний автомашин жилд дунджаар 20 мянган км зам туулдаг гэж үзвэл том оврын жийп 100 км-т 15–25 литр шатахуун зарцуулж, жилд ойролцоогоор 4,000 литр шатахуун хэрэглэнэ. Нэг литр шатахууныг 2,590 төгрөгөөр тооцвол жилийн зардал 10,3 сая төгрөг болно. Харин жижиг оврын жийп 100 км-т 7–11 литр шатахуун хэрэглэж, жилд 1,800 литр буюу 4,6 сая төгрөгийн шатахуун зарцуулна.

Ингэснээр нэг автомашинд жилд 5,7 сая төгрөгийн зөрүү гарч, 1,500 автомашиныг 5 жилийн хугацаанд тооцвол нийт 42 тэрбум төгрөгийн хэмнэлт үүсэх боломжтой гэсэн тооцоо гарч байна.

Энэ хэмжээний хэмнэлтээр бид олон чухал хөрөнгө оруулалт хийх боломжтой. Тухайлбал:

• 320 хүүхдийн багтаамжтай нэг сургуулийг 6 тэрбум төгрөгөөр барина гэж үзвэл 53ш сургууль байгуулах боломжтой.
• Нэг аймгийн төвийг цахилгаанаар хангах дулааны цахилгаан станц байгуулах боломжтой.

Татвар төлөгчдийн мөнгөөр бүрдэж буй улсын төсвийн хөрөнгийг илүү үр ашигтай, олон нийтэд өгөөжтэй чиглэлд зарцуулах асуудал манай улсад тулгараад буй чухал сэдэв юм.