Эргэлт.мн мэдээллийн сайт “Орон нутгийн сонгууль-2024”-ийг угтан аймаг, дүүргийн ИТХ-ын төлөөлөгчдийн талаарх баримтыг цувралаар хүргэж буй. Тэгвэл энэ удаагийн дугаарт Увс аймгийг өнгөрсөн дөрвөн жилийн хугацаанд хэн хэрхэн удирдсан болохыг танилцуулж байна.

     Монгол Улсын баруун хязгаар Увс аймаг дуулиант улс төрийн томилгоогоороо хэзээнээсээ алдартай. Хамгийн сүүлд гэхэд л тус аймагт Ардчилсан нам олонх болж, Засаг даргаар Ч.Чимэдийг томилох саналаа оруулахад нь хоёр удаа буцааж, гурав дахь дээр нь батламжилсан. Түүнээс өмнө Увс аймагт УИХ-ын гишүүн асан Ч.Хүрэлбаатарын бүлэглэл ноёрхож, ураг төрлийн хэлхээг Увсын төрийн албанд цэцэглүүлж байлаа. Түүнчлэн УИХ-ын гишүүн, Эрчим хүчний хүчний сайд Б.Чойжилсүрэнгийн бүлэглэл хүчээ авсан. Тэр тусмаа намын анхан шатны нэгж байгууллагууд нь тэр чигтээ түүний дэмжлэг бүхий улстөрчид гэдгийг увсчууд жиг жуг гэлцдэг.

       Харин 2020 оны сонгуульд Ардчилсан нам ялснаар О.Цогтгэрэл өөрийн хүнээ аймгийн Засаг дарга болгоод зогсохгүй, хэд хэдэн суманд ч өөрийнхөө хүмүүсийг томилсон гэх нь бий. Хэдийгээр Увс аймгийн удирдах албан тушаалаас Ч.Хүрэлбаатарын бүлэглэлийнхэн завсарлага авсан ч увсчуудын хувьд хөгжлөөрөө хоцрогдсон хэвээр байна.

     Уг нь Увс аймаг 2020-2024 оны хөгжлийн хөтөлбөрөө аймгийн эдийн засаг, нийгэм, соёл, эрчим хүчний нөөцөд тулгуурласан, хөдөө аж ахуй аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх зорилтын хүрээнд “Орлогын бүтээн байгуулалтын-Увс” гэх мөрийн хөтөлбөрийг дэвшүүлэн ажилласан байна. Гэвч үйл ажиллагааны тайланд тусгагдсан ажлууд урагшлаагүй гэдгийг аудитын дүгнэлт бэлхэнээ батална. Тухайлбал, хамгийн сүүлд гаргасан Улсын төсвийн 2021 оны хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөөний хэрэгжилт, үр дүнд хийсэн аудитын дүгнэлтээр Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хэрэгжүүлэх төсөл, арга хэмжээг төлөвлөх тогтолцоо үр нөлөөтэй байгаа ч хэрэгжүүлэх боломжгүй нэг төсөл, арга хэмжээ, хөрөнгө оруулалтын шинж чанартай бус гурван төсөл, арга хэмжээг төлөвлөж, батлуулсан байна.

      Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хэрэгжүүлсэн долоон төсөл, арга хэмжээг гэрээний хугацаанд гүйцэтгээгүй, зарим тоног төхөөрөмжийг хэрэглэгчид бүрэн нийлүүлээгүй, Увс аймагт 2021 онд хэрэгжүүлэхээр баталсан 48 төсөл, арга хэмжээнээс 19 төсөл, арга хэмжээг захиалагчтай байгуулсан гэрээний дагуу гүйцэтгэж хүлээлгэн өгсөн, 18 төсөл, арга хэмжээ он дамжин хэрэгжихээр байна. Мөн дөрвөн төсөл, арга хэмжээ 2021 онд огт хийгдээгүй байна гэх мэт зөрчилтэй дүгнэлтийг дурайтал жагсааж бичсэн атал үүнд анхаарсан удирдлага даанч алга, Увсад.

          Түүгээр ч зогсохгүй хэрэгждэггүй төсөл, хийдэггүй ажил Увс аймагт олон бий. Тодруулбал, Увс аймгийн Ойрдын театрыг шинээр барих ажил аль 2019 онд эхэлсэн. Ингэхдээ тухайн үед 6.8 тэрбум төгрөгийн төсөв өртөг бүхий тендер зарлаж, "Дүрт-Уул" гэх компани шалгарсан ч өнөөдрийг хүртэл тухайн барилга ашиглалтад ороогүй. Мөн Увс нуур-Улаангом чиглэлд 26.3 км автозам тавина гэсэн ч ажил хэрэг болоогүй өнөөдрийг хүрчээ.

     Түүнчлэн “Шинэ хөдөө” төслийг хэрэгжүүлэхээр энэ жил хоёр удаагийн тендер зарласан ч үр дүнд хүрээгүй гэх мэт гацсан төсөл, гараанаас гардаггүй ажил Увс аймагт бишгүй олон байна. Уг нь УИХ-д Увсын бүлэглэл ноёрхож, улсын төсөв Увс руу "урсдаг" цаг үед тус аймаг хөгжлөөрөө хол тасарчихсан баймаар. Гэтэл бодит байдал дээр Увс аймагт хийснээсээ илүү хийгээгүй ажил олон бий.

        Тэгвэл өнгөрсөн дөрвөн жилийн хугацаанд тус аймгийг удирдаж байсан удирдлагуудын хэн нь хэн болохыг танилцуулъя.

ХУУЛЬ БУС ГАЗАР ОЛГОСОН ХЭРГЭЭР ХУУЛИЙН БАЙГУУЛЛАГАД ШАЛГУУЛЖ БУЙ Ч.ЧИМЭД

       Увс аймгийн Засаг дарга Ч.Чимэд ИТХ-д 16 жил ажиллахдаа 12 жил тэргүүлэгчээр ажиллаж, таван удаа аймгийн ИТХ-д төлөөлөгчөөр сонгогдсон. Түүний энэ туршлагаас харвал Увс аймгийн хөгжлийн түүхтэй хамт өтөлсөн гэж хэлж болно. Гэвч арав гаруй жил ИТХ-д суусан, дөрвөн жил Засаг даргаар ажилласан түүний хувьд сайнаасаа илүү саар хэрэгт гар дүрсэн нь бий. Өөрөөр хэлбэл, Увс аймгийн Засаг даргаар томилогдмогцоо буюу 2021 онд Засаг дарга Ч.Чимэд өөрийнхөө зөвлөх, нэг намын болон төрөл садны хамаарал бүхий хүмүүст давуу байдал олгож, хууль зөрчин, худалдаа үйлчилгээ, барилга байгууламжийн зориулалтаар газар олгосон хэрэгт холбогдсон. Тодруулбал, аймгийн газар зохион байгуулалтын 2021 оны төлөвлөгөөнд тусгаагүй хэсэгт “Тэмүүлэл-Увс” ХХК-д эрүүл мэндийн байгууллагын зориулалтаар 200, үйлдвэр, үйлчилгээний зориулалтаар “Улааншүрэн чандмань” ХХК-д 4800, иргэн Д.Нандинцэцэгт 1000, барилга, байгууламжид зориулж Б.Мягмардорж, Б.Батгэрэл нарт тус бүр 1500, авто засварын газар нэрээр П.Ариунзаяад 48, зочид буудлын зориулалтаар “Супрема бүтик лоджэс” ХХК-д 2000 ам метр газар олгосон хэрэгт яллагдагчаар татагдан шалгуулж байгаа юм.

ИТХ-Д ГЭР БҮЛЭЭРЭЭ СУУСАН Ц.БАТБОЛД

        Увс аймгийн ИТХ-ыг Ц.Батболд даргалаад дөрвөн жил болсон. Бие даан нэр дэвшсэн гэх тэрбээр МАН-ын угшилтай ч АН-д “ар”-тай нэгэн. Угтаа Увс аймгийн ИТХ-д АН олонх болсон хэрнээ Ц.Батболдыг даргаар сонгосон. Улмаар өнгөрсөн удаагийн УИХ-ын ээлжит сонгуулиар Ч.Хүрэлбаатарын эсрэг удаа дараа мэдээлэл хийж байлаа. Тэрбээр Увс аймгийн МАН-ын дэд дарга, Мэргэжлийн хяналтын газрын дарга, Увс аймгийн МАН-ын хорооны дэд дарга, аймгийн Засаг даргын орлогчоор ажиллаж байсан гэх намтартай. Жилийн орлогоо 27 сая гэж даруухан мэдүүлсэн тэрбээр 1.2 тэрбум төгрөгөөр үнэлэгдэх орон сууцтай. 80 сая төгрөгийн хадгаламжтай, "Стандарт-Өргөө", "Зөв-Онош" компанид хувьцаа эзэмшдэг ажээ. "Зөв-Онош" компанийг эхнэр С.Пүрэвсүрэнгийн хамт байгуулсан. Түүний эхнэрийн хувьд мөн л Увс аймгийн ИТХ-д төлөөлөгчөөр сонгогдсон, нүдний эмч мэргэжилтэй нэгэн юм.