Ерөнхийлөгчийн хоригт орсон төсвийг танах гэж Засгийн газрын гишүүд буруу харж уйлж, зөв харж инээсээр 2.3 их наяд төгрөгөөр бууруулж, УИХ-аар хэлэлцүүлж эхэллээ. Үндсэндээ төсвийг алдагдалгүй болгох Ерөнхийлөгчийн “даалгаврыг” биелүүлэхээр УИХ, Засгийн газар өдөр шөнөгүй хуралдаж байна.

       Ингэхдээ урсгал зардлыг 700 тэрбум, хөрөнгийн зардлыг 800 тэрбум, гадаад зээлийн алдагдлыг 700 тэрбум төгрөгөөр бууруулж оруулсан байна.         Үндсэндээ хамгийн их хэл аманд өртсөн соёлын арга хэмжээний ваучер, кино урлагийг дэмжих сангийн хөрөнгө, хиймэл дагуулын төсөв, тавилга эд хогшлын зардал, тээврийн үйлчилгээ зөвлөл, хороо, комиссын гишүүдийн ажлын хөлс, соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлийн зардлыг тэрчигт нь төсвөөс хассан.  Харин гадаад, дотоод томилолт, бичиг хэрэг, хичээл үйлдвэрлэлийн дадлага, шатахуун, тээврийн зардлыг 50 хувиар хасахаар төсвөө дахин боловсруулж оруулаад байгаа юм.

       Харин хүүхдийн мөнгө, цалин, тэтгэврийн нэмэгдэл, Бүсчилсэн хөгжлийн хөрөнгө оруулалтыг  огт хөндөхгүй хэмээн оруулж ирсэн бол Эрүүл мэнд, боловсролоос бусад тоног төхөөрөмжийн санхүүжилтийг 20 хувь бууруулах Хавдрын эмнэлгийн их засвар болон Хавдрын эмнэлэг барилга-2”-н дэд бүтцийг эхлүүлэх, Зээл, тусламжийн Монголын талын санхүүжилтийг бууруулах Концессын эргэн төлөлтөөс бууруулах гэсэн байдлаар 2025 оны төсвийг оруулж ирсэн байна.

       Төсвийн зардлыг танаж, алдагдлыг бууруулахдаа байж болох хэмжээнд танаж, хасаж оруулж ирсэн гэдгээ Сангийн сайд учирласан. Гэтэл эдийн засгийн үр өгөөж багатай, үр өгөөжөө өгөх эсэх нь тодорхойгүй шаардлагагүй төсөл хөтөлбөрүүд ард нь нуугдаад үлдчихсэн байх.

МОНГОЛЫН ТӨР Ц.ДАВААСҮРЭН ГИШҮҮНД ӨРТЭЙ ЮҮ

         Төсвийн алдагдлыг бууруулж, шаардлагагүй зардлуудаа танахад ард нь үлдсэн хамгийн их ам дагуулсан төсөл Хөвсгөл аймагт 20 тэрбум төгрөгөөр барих Бяслагны үйлдвэрийн төсвөөс нэг ч төгрөг хасахгүй тэрчигт нь оруулж иржээ. Уг нь 2025 оны төсөвт УИХ тодотгол хийнэ гэж баталсан Ерөнхийлөгч дээр очоод бүдэрсэн шалтгааны нэг нь Ц.Даваасүрэн сайдын Бяслагны үйлдвэр байсан гэдгийг УИХ-ын гишүүд удаа дараа шүүмжилж байлаа. Гэтэл энэ төсвөөс нэг ч төгрөг танаагүй оруулж ирснийг олон нийт шүүмжилж байна. Хариуд нь Ц.Даваасүрэн “Бяслагны үйлдвэр барих төслийг эсэргүүцэх тусам үргэлжлүүлнэ. Бяслагны үйлдвэр бариуллаа гээд надад ял байгаа бол өг л дөө” гэж томорсон.

Ерөөсөө өнгөрсөн хугацаанд Монголын төр Ц.Даваасүрэнд өртэй юм шиг байдгаа барьж, үе үеийн эрх баригчдаас бялуу хүртэж яваа нэгэн. Тийм дээ ч “10 хувийн” гэх хоч зүүтлээ улс төрд улайрсан.  Тэрбээр 2008 оноос хойш тасралтгүй гишүүнээр сонгогдож, хамгийн олон жил гишүүнээр сонгогдсон улстөрчдийн тэргүүн эгнээнд багтдаг. УИХ-ын гишүүн болохоосоо өмнө мөн л төрийн албанд ажиллаж байсан нэгэн. Тодруулбал, тэрбээр төвийн эрчим хүчний системд автоматикийн инженерээр ажлын гараагаа эхлүүлсэн байдаг. Дараа нь Сангийн яаманд мэргэжилтэн, хэлтсийн дарга, Санхүү, эдийн засгийн яамны Төрийн сангийн газрын дарга, Боловсролын яамны санхүү эдийн засгийн газрын дарга, Шадар сайдын эдийн засгийн зөвлөх гээд анхнаасаа л төрд санаархсан нэгэн. Тэр ч утгаараа түүнийг УИХ-ын гишүүнээс нь гадна байнга  “давхар дээл” өмсөж сайд сайдын суудлаас буугмагцаа Байнгын хороог даргалдаг жишигтогтоох хүртлээ төрөөс эрх мэдлийн бялуу хүртэж яваа. Тэрбээр улс төрийнхөн дундаа “10 хувийн” гэх хочоороо алдартай. Учир нь, МАН-ынхан хэл ам ихтэй Ц.Даваасүрэнд Барилга хот, байгуулалтын яамныхаа 10 хувийг өгсөн гэдэг. Тэрбээр сайд болохоосоо өмнө үг хэлэх болгондоо Засгийн газраа шүүмжилж, Сангийн сайдыг огцруулах тухай ярьсаар байгаад сарын дараа Барилга, хот байгуулалтын сайд болсон түүхтэй. Өөрөөр хэлбэл, МАН-ынхан түүний амыг 10 хувиар тагласан гэсэн үг. Улс төрд 20-иод жил болж буй түүнд ашиг сонирхлын зөрчил их бий.

 ТӨСВӨӨ "ТАНААГҮЙ" САЙД НАР

      Сайд болгон салбарынаа нэн шаардлагатай, хийж чадна гэсэн ажлуудаа 2025 оны төсөвт тусгаад оруулж ирсэн. Мэдээж төсвийн алдагдлыг бууруулах нь зөв ч, үр ашигтай төсөл хөтөлбөрүүдээ хойшлуулж орхивол эдийн засаг амь тариа нэхсээр байна гэсэн үг. Тэгвэл энэ удаагийн төсвийн алдагдлыг бууруулах төсөл дээр би үхэхээр чи үх гэсэн шиг хаалганы ард үлдсэн төсвөө тануулахгүй авч үлдсэн төрд “даам” гарагсад цөөнгүй байна.

        Өөрөөр хэлбэл, төсвийг танах сургаар салбар нь элгээрээ хэвтэж, “мод”-оо барьчихсан гэх акц нийгэм даяар өрнүүлж, төсвөөс нэг ч төгрөг хасуулахгүй үлдсэн гэсэн үг.  Үүнээс боловсрол, эрүүл мэнд, нийгэм хамгаалал, эрчим хүчний салбарууд дапуурлын эрмэгт тулсан юм шигээр ойлголт өгч төсвөө таналгүй үлдээсэн. Гэтэл энэ салбаруудыг элгээр нь хэвтүүлж, дампууруулсан эрх мэдэлтнүүдээс хариуцлага нэхэж, үнэн мөнийг тогтоох болохоороо  нүдэн балай, чихэн дүлий явсаар мартагнуулдаг технологи газар авч байгааг сануулах нь зүйн хэрэг биз.

        Тэгвэл төсвийн төслөөс харахад төсвөө хамгийн бага тануулсан нь Эрүүл мэндийн сайд Т.Мөнхсайхан, Боловсролын сайд П.Наранбаяр, Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгэм хамгааллын сайд Л.Энх-Амгалан, Хот байгуулалт, орон суужуулалтын сайд Ж.Батсуурь, Эрчим хүчний сайд Б.Чойжилсүрэн, Зам тээвэр, хөгжлийн сайд Б.Дэлгэрсайхан нар байна.

Эрүүл мэндийн сайд Т.Мөнхсайхан- 2025 оны өмнөх төсөвт 1.8 их наяд төрөг захиран зарцуулах эрхтэй байсан бол уг төсвийг хэвээр үлдээж, хавдарын эмнэлэгийн засвар болон “Хавдар-2” эмнэлгийг барих 7.9 тэрбум төгрөгийн төсөв нэмэгдсэн

Боловсролын сайд П.Наранбаяр-4.5 их наяд төгрөг захиран зарцуулах байсан бол энэ удаад 4.4 их наяд болсон байна.

Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгэм хамгааллын сайд Л.Энх-Амгалан- мөн 4.5 их наядыг захиран зарцуулах байсан бол 4.4 их наяд төгрөг зарцуулах юм.

Хот байгуулалт, орон сууцжуулалтын сайд Ж.Батсуурь -489 тэрбум төгрөг зарцуулах байсан бол 424 тэрбум төгрөг болсон байна.

Эрчим хүчний сайд Б.Чойжилсүрэн- 315 тэрбум төгрөг захиран зарцуулах байсан бол 295 тэрбум төгрөг болжээ.

Зам тээвэр, хөгжлийн сайд Б.Дэлгэрсайхан 1.6 их наяд төрөг захиран зарцуулах байсан бол нэг их наяд төгрөг болсон байна. Хамгийн гол нь түүний хувьд Богд уулыг нүхэлж, нүхэн гарц байгуулах төсөл нь олны шүүмжлэлд өртөөд байна.