Хүний сэтгэл гэдэг цас шиг хөнгөн будрах үе бий. Тиймдээ ч будрасан цас, шиврэх борооноор дотоод сэтгэлрүүгээ өнгийж хөнгөн гунигладаг. Зарим үед шөнө дунд цонхны цаана будран буй цасыг хараад лаа асаан суух хүмүүс олон. Цас хүний сэтгэлийг хөвөлзүүлж, баярлуулж, гуниглууж атгахан гэгээ зүрхэнд гэрэлтүүлдэг ид шидтийн мэт мэдрэмжийг төрүүлж байдаг. Ингээд будрах цаснаар цангинуулан унших шүлгүүдийг хүргэж байна.

Д.Нямсүрэн

Буй биеэрээ би цас болно
Бүрхсэн их цас болно
Бүүр том хот тосгодыг ч
Бүгдийг хучсан цас болно

Гуу жалга дүүрэн цас болно
Гуниг зовлонг дарсан цас болно
Гуйлгачин ядууг умдаалсан цас болно
Гурвалсан морьд шиг галт тэрэгний
Дуун дохио дун бүрээ цас болно

Хамаг биеэрээ би цас болно
Хавирган сарны сэвэлзээнд
Хашаан доторх хэцэн дээр
Хяруулж сувдарсан цас болно

Хамгийн эхлээд би чинийхээ
Хатаахаар салхинд өлгөж тавьсан
Хавчаартай хөөрхөн нэг “алаг шувууг”
Хамгаас нуун далдлах цас болно

Хайрлаж дурлаж явсан
Он цаг минь цас болно
Хандмаагаас ирсэн захиа
Хөх-нуурын шүлгүүд минь ч цас болно

Энэ биеэрээ би цас болно
Их үс гэзэг шигээ цас болно
Эргэж төрөхдөө би цас болно
Эрээнцавынхаа л цас болно

Эцэст нь чамдаа гишгүүлж дагтаршсаар
Энгэрийн бэлд тавьсан
Эрдэнийн гурвалжин чулууны
Эрхин цагаан судалд шингэнэ

Тэргүүний минь үс тэр цагт үсэг болж
Тэнгэрийн орноо билиг болон одно
Цагийн жамаар гэзэг минь аясхан бударч
“Цагаан шүхэрт” ном болно…

 Р.Эмүжин

Шинэхэн цасны үнэр
Хуучин гудамжинд нэлхийхэд
Шидэт үг мэт дэнлүүний дор
Орь ганцаар хоцроход
Жавартай үдшийн салхи
Эрт, эдүгээг тууж одоход
Жаргалтай үеийн аялгуу
Энгэр заамнаас урсахад
Хуучин амрагийн үлдээсэн сүрчгийг
Шинэхэн болзоонд анхилуулж
Шидэт үг мэт дэнлүүний дор
Шөнийн турш зогслоо
Хуучин цасны үнэр
Буцах замд нэлхийж
Шинэхэн амрагийн гутлын чимээ
Араас нэхэх нь тээртэй

Ц.Доржсэмбэ 

Чамтай л харсан цас
Жинхэнэ цас байсан
Жигүүртэй цас байсан
Түүнээс хойш
Тийм цас ороогүй
Ороогүй гэж бодсон
Ой дуртатгалын минь тойрон
Одоо ч цас орсоор л байна
Чамтай л харсан бороо
Жинхэнэ бороо байсан
Жигүүртэй бороо байсан
Түүнээс хойш
Тийм бороо ороогүй
Ороогүй гэж бодсон
Ой дуртатгалын минь тойрон
Одоо ч бороо орсоор л байна..

 Ц.Дэлгэрмаа

Ялимгүйхэн гунигтай цас орж байна,
Яагаад ч би инээж чадахгүй нээ
Энэ л агшин хамгийн үнэтэй тул
Инээд шиг хямдхан зүйлээр арилжмааргүй байна…

Ялимгүйхэн гунигаа ертөнцийн хүмүүст үлдээгээд
Яруухан хайлж одох ч гэлээ
Яг ингээд л зогсолтгүй будран ахуйдаа
Ямар үзэсгэлэнтэй харагддагаа мэддэг болов уу, энэ цас

Үүлнээс тасарсан бяцхан амь,
Үйлийн минь үр, гэмгүйхэн гуниг
Алган дээр минь буун хайлна, будран хайлна
Ай, би яг одоо л инээж чадахгүй нээ...

Б.Эрдэнэсолонго

Самар цөмж яруу найргийн тухай ярилцацгаая
Саваагүй гэнэн насаа дурсъя
Улаанбаатарын гудамж, архины дэлгүүр
Ядуусынх нь зовлон, Блокийн шүлгүүдийг магтъя
Манан дундах мөрөөдлийн хотдоо дахиад нэг очъё
Маргааш өглөө нь шараа тайлцгааяҮзээд өгье гэхээр нь итгээд луйвардуулчихсан
Хөвгүүн насаа буцааж авья
Явья, "Сэлбийн" гүүрэн дээр очиж тамхилцгаая
Яруу найраг дахь нялхасын өвчнөө сэдрээе.