-СЭЛЭНГЭ АЙМГИЙНХНЫ  УРГАЦ ХУРААЛТ 15-20 ХУВЬТАЙ БАЙНА-

     Шил шилээ дарсан тариан түрүү салхины аясаар үес үесхэн ганхана. Нарны элчинд намрын зөөлөн шаргал хөрс шаргалтан, халиурч, үндэстэй бүхэн үр, жимсээ өгөөд юутай сайхан. Жил жилийн намар тариаланчдын хамгийн жаргалтай болоод завгүй өдрүүд үргэлжилдэг. Залуучууд нь  ургац хураахаар ханцуй шамлан зүтгэхдээ "Ургацын далай" дууг хоолойгоо цуцахаа мэдэхгүй дуулж, "Трактор намайг тариаланч болгосон юм даа" гэж инээлдээд хээвнэг алхдаг болов уу гэж боддог. Тэднийг ийн борви бохисхийх завгүй үед буюу өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд УИХ-ын дарга Г.Занданшатар, УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга Д.Тогтохсүрэн, УИХ-ын гишүүн Эдийн засгийн байнгын хорооны дарга Г.Тэмүүлэн, УИХ-ын гишүүн Ч.Ундрам, Т.Аубакир, Ж.Эрдэнэбат нартай Сэлэнгэ, Дархан-Уул аймгийн тариалангийн бүс нутагт ажиллаж, дараах сурвалжлагыг бэлтгэлээ. 

ТАРИАЛАНЧ Б.АЛТАНЦЭЦЭГ: ЖИЛД 80-100 САЯ ТӨГРӨГИЙН ХҮНСНИЙ НОГОО ЗАРДАГ 

       09:00 цаг. Сүхбаатарын төвөөс Шаамар сум, Шаамар сумын тариаланч Б.Алтанцэцэг хэчнээн төрлийн ногоо тарьдаг болохыг сурвалжилахаар хөдөлсөн юм. Тэрбээр Шаамар сумын Эрүүл мэндийн төв тасралтгүй 33 дахь жилдээ эмчээр ажиллаж байгаа. Үндсэн ажлынхаа хажуугаар гэр бүлийнхэнтэйгээ жилд 35 бүл зөгий өсгөн үржүүлж, 800-1000 кг бал хураан авч, зах зээлд нийлүүлдэг байна. Тэрбээр 2014 оноос эхлэн зуны хүлэмжинд тариалалт хийж эхэлжээ. Одоо 2000 орчим м2 талбай 240 м2  найман ширхэг  зуны хүлэмжинд 13 нэр төрлийн нарийн ногоо тариалж сүүлийн жилүүдэд гурван тонн лооль, таван тонн өргөст хэмх, 800 кг хаш, нэг тонн брокли, таван тонн навчит ногоо, ургац хураан авчээ. 

        Мөн өөрийн эзэмшлийн найман га ил талбайд байцаа, манжин, хулуу, тарвас тариалж, Сэлэнгэ, Дархан-Уул, Орхон аймагт худалдан борлуулдаг гэнэ. Тэрбээр жилдээ хүнсний ногоогоор 80-100 орчим сая төгрөгийн ногоо зардаг тухай ярьсан юм. Б.Алтанцэцэг 2004, 2005 онд Улаанбаатар хотод болсон “Намрын ногоон өдрүүд” үзэсгэлэн худалдаанд оролцож шилдэг ногоочин болж байжээ. 

ШААМАР СУМЫН 320 ГАРУЙ ЗӨГИЙЧИНД САВ, БАГЛАА БООДЛЫН ҮЙЛДВЭР, ЗООРЬ ХЭРЭГТЭЙ ГЭВ

           Мөн бид Сэлэнгэ аймгийн Шаамар сумын зөгийчидтэй уулзсан юм. Тус суманд нийт 130 гаруй иргэн хүлэмжийн аж ахуй эрхэлдэг, 320 гаруй зөгийчин ажилладаг аж. Тэдэнд тулгамдаж буй гол асуудал бол цаг уурын нөхцөлөөс хамаарч хүлэмжийг бүсчилж, нэр төрөл, цогцоор нь хөгжүүлэх, хүлэмжийг хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр олгох, орон нутагт гурван хувийн зээл авахад барьцаа хөрөнгө шаардлагатай аж. Мэргэжлийн сургалт, үйлдвэрлэлийн төвд жимс ногоо, хүлэмжийн аж ахуй эрхлэгчидэд мэргэжлийн заавар зөвлөгөө өгөх мэргэжлийн багш боловсон хүчинг бэлтгэх, түрээсийн агуулах, хүлэмжийг бий болгох асуудалтай  гэдгийг нутгийн удирдлагууд ярьсан юм. Харин зөгийчдөөс бөөнөөр нь бал худалдан авах цаашид сав баглаа боодлын үйлдвэртэй болох, зөгийний зоорь шаардлагатай гэдгийг онцолж байлаа.

-СЭЛЭНГЭ АЙМГИЙН ЗАСАГ ДАРГА Н.ЛХАГВАДОРЖ: МАНАЙ АЙМАГ ХҮНСНИЙ НОГООНЫ 26.4 ХУВИЙГ ХАНГАДАГ-

    11:30 цагийн үед бид Сэлэнгэ аймгийн Шаамар сумаас Зүүнбүрэн сум руу хөдлөв. Энэ жил газар тариалангийн бүс нутгаар ургац, хүнсний ногооны болц сайтай байгаа учир тариаланчдын сэтгэл тэнэгэр байна.Сэлэнгэ аймаг Улаанбуудайн дотоодын хэрэгцээний 39 хувийг,  төмсний 10.4 хувь, хүнсний ногооны 26.4, гурилын хувьд Алтантариа ХХК дотоодын хэрэгцээний 14, махны 0.3 хувь, сүүний 36 хувь зөгийн балны 66.4 хувийг хангадаг гэж аймгийн Засаг дарга Н.Лхагвадорж хэлсэн юм. 

    УИХ-ын 36-р тогтоолд таван жилийн хугацаанд гол нэрийн 19 төрлийн хүнсний бүтээгдэхүүнээр дотоодын хэрэгцээгээ хангах зорилт тавьсан ба энэ хүрээнд 114 арга хэмжээ авахаар тусгаж, хамтран хэрэгжүүлэх байгууллагуудыг нарийн хуваарилж өгсөн юм. УИХ-ын дарга уг тогтоолыг хамтран хэрэгжүүлэх үүрэг хүлээсэн байгууллагуудаар зочилж, ажлын төлөвлөлт явцыг сонсож, бодлогын түвшинд шийдвэрлэх асуудлын хэрэгжилтын нөхцөл байдалтай танилцсан юм. Тус аймгийн 41 мянган км/кв газар нутгийн 50 хувь нь хөдөө аж ахуйн эдэлбэр газар. Энэ нь манай улсын газар тариалангийн гол бүс нутаг юм. Сэлэнгэ аймагт энэ жил улаан буудай 129 мянган га-д тариалжээ. 136 мянган га талбайд үр тариа, тариалснаас 23.6 мянган тонныг хураан авч, ургац хураалтын явц  17 хувьтай, төмс, хүнсний ногоо 2.2  мянган га-д тариалснаас 50 хувийг хураан авчээ. Мөн малын тэжээл 17 мянган га-д, тосны ургамал 45.7 мянган га-д тариалсан байна. 

Г.ЗАНДАНШАТАР: УИХ-ЫН ТОГТООЛД ТУСГАСАН 114 АРГА ХЭМЖЭЭГ ХЭРЭГЖҮҮЛЭХЭД 523 ТЭРБУМ ТӨГРӨГ ХЭРЭГТЭЙ 

      УИХ-ын дарга Г.Занданшатар Сэлэнгэ аймгийн төвд төрийн албан хаагчидтай уулзаж, улс орны нийгэм, эдийн засгийн өнөөгийн байдал, УИХ-аар хэлэлцэх хууль тогтоомжуудын талаар мэдээлэл өгсөн. УИХ-ын дарга Г.Занданшатар, Эх орныхоо эрүүл хөрсөнд ургасан хүнсээр дотоодын хэрэгцээгээ хангах, хүнсээ үйлдвэрлэгч үндэстэн болох нь манай улсын стратегийн зорилт болсон. Тиймээс газар тариалан, хүнсний үйлдвэрлэлийг дэмжих, эрх зүйн орчин бүрдүүлнэ. Энэ хүрээнд Зохицуулах үйлчилгээтэй хүнсний тухай хуулийн төсөл, Органик хүнсний тухай хууль, ХАА-н тухай хууль, Ургамал хамгааллын тухай хуулийн төслийн шинэчилсэн найруулгыг УИХ-д өргөн мэдүүлэхээр ажиллаж байна. УИХ-ын 2022 оны намрын чуулганаар Хүнсний тухай хууль, ЕБС-ийн хоол үйлдвэрлэлийн тухай зэрэг хуульд өөрчлөлт оруулж, хүнс хөдөө аж салбарын эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгоно. УИХ-ын 36-р тогтоолд тусгасан 114 арга хэмжээг хэрэгжүүлэхэд 523 тэрбум төгрөг шаардлагатай гэсэн тооцоолол гарснаас 2023 онд 192 тэрбумыг Улсын төсвөөс урсгал зардлаар, 190 тэрбум төгрөгийг гадны зээл тусламжаар санхүүжүүлэхээр 2023 оны төсвийн төсөлд тусгаад байна.Хэдийгээр улс орны санхүүгийн байдал хүндрэлтэй, ковид, дайн мөргөлдөөнөөс шалтгаалан гадаад нөхцөл байдал амаргүй, ханш инфляци өндөр эрсдэлтэй байгаа ч ХАА-н салбарт онцгой анхаарал хандуулж ажиллана" гэлээ.

Х.БОЛОРЧУЛУУН: ТАРИАН ТАЛБАЙД МАЛ ОРУУЛБАЛ БУСДЫН ХӨРӨНГӨД ХАЛДСАН ГЭЖ ХАРИУЦЛАГА ХҮЛЭЭЛГЭДЭГ БОЛНО 

        ХХААХҮ-ийн сайд Х.Болорчулуун "Эх орны хөрсөнд ургасан эрүүл хүнсийг тариалах бодлого барьж, тариаланчдаа дэмжинэ. Мөн тариалангийн бүс нутгийн малыг цөөрүүлэх асуудлыг Засгийн газар, УИХ-ын түвшинд хэлэлцэж, холбогдох хуульд өөрчлөлт оруулах боломжтой. Хашаалсан талбайд санаатайгаар мал оруулбал хүний хөрөнгөд халдсан гэж үзэж, хуулийн хариуцлага хүлээлгэх эрх зүйн орчин бүрдүүлнэ. Харин улаан буудай экспортлох саналыг тариаланчдын хүлээн авах боломжгүй. Энэ жил манай улс дотоодын хэрэгцээгээ хангах хэмжээний улаан буудай тариалсан" гэсэн юм.