Жүжгийн зохиолч Б.Цогнэмэхийн зохиол, Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, найруулагч Н.Наранбаатарын найруулгаар бүтсэн “Тэнгэрийн хүү” түүхэн туульсын жүжгийг Улсын драмын эрдмийн театрын тайзнаа өдөр бүр тоглож байгаа билээ. Ингээд бид энэхүү жүжгээс онцлох таван зүйлийг уншигч танд хүргэж байна.              

ЭХ ОРОН, ГАЗАР ШОРОО ХАЙРТАЙ БҮХНЭЭС МИНЬ ҮНЭТЭЙ

             “Тэнгэрийн хүү” жүжгийн амин гол санаа нь энэ. Хүний хамгийн үнэт зүйл бол хайртай бүхэн нь. Гэвч Модуны хувьд тэдгээрээс үнэтэй зүйл нь эх орон, газар шороо байв. Тэр нүдээ тас аньж, хэлээ хазаж байгаад л хайртай бүхнээсээ татгалзаж, эцсээ хүртэл эвэр нумаа эрчилж, элгэн нутгаа харийн дайсны хар сүүдэр тусгуулахгүй гэж зорьж, зүтгэсэн. Тэр өнөөдрийг биш ирээдүйгээ бодсон. Тиймдээ ч “Газар бол улсын үндэс. Газаргүй бол эх оронгүй. Эх оронгүй бол тусгаар тогтнол гэх ойлтголт байхгүй” гэж хэлээд “Газраа өгье” гэсэн түшмэд, албадаа цөмийг нь цаазлах тушаал өгдөг. Өрцөн цаанаа өвдөж, өөрт буй бүхнээ харийнханд өгсөн Модун хааны ачаар өнөөдөр бид эх нутагтаа тааваараа амьдарч байгаа. Энэ жүжгийг үеийн үед тоглож, үр хойчдоо үзүүлэх ёстойн учир энд л байгаа юм. Бид юу бидэнд үнэтэйг мэддэггүй. Мэдэхгүй бол түүхэн баатруудынхаа түүхийг сөхөж, тэдний байгуулсан гавьяаг сонсож, уншиж, үзэж гэмээнэ санаж, цаашид алдахгүйгээр хайрлах учиртай.

ДОТРОО НУРЖ БАЙВЧ ГАДНАА ХАТУУ ЧАНД МОДУН

     Зохиолыг уншиж, жүжгийг нь үзэхэд үзэгчийн хувьд хамгийн хүнд байдаг аа, үнэндээ. Модун хэдий Хүннү гүрний хаан ч гэлээ Түмэн Шаньюйгийн хүү. Түүнд аав, ээжийгээ хайрлаж, аавынхаа буулгасан бага хатан, түүний ахтай эвтэй байж, эцэг нэгтэй, эх ондоотой ч газар дээрх ганц дүүгээ ах шиг хайрлаж, аминаасаа илүү хайртай Шагэ хатантайгаа амар суух хүсэл бий. Гэсэн ч хувь тавилан түүнд тийм амар тайван замыг оноогоогүй. Тэр хайртай бүхнээсээ татгалзаж, тэдэнд хатуу хандаж байхдаа дотроо нурдаг ч түүнийгээ ил гаргахгүй хэтийн зорилгодоо үнэнч байж, эцсээ хүртэл улсын хаан хүн шиг байж чаддаг. Тэр бүхнээс түрүүнд улсаа сонгодог.

ЯРУУ ТАНСАГ ҮГ ХЭЛЛЭГ

   Түүхэн жүжгийн нэг гол онцлог нь монгол хэлний яруу тансаг үгсийг хэлхэн бичсэн байдаг нь. “Тэнгэрийн хүү” жүжгийн дүрүүдийн харилцан яриа яах аргагүй яруу сонсголонтой байсныг дурдахгүй өнгөрч болохгүй. Тэдний зарим үг хэллэгээс энд дурдвал,

Түмэн шаньюй “Төрийн ёсыг хэн ч дагана. Төрсөн биеийг сүүдэр дагана. Би хаан боловч тэнгэрийн зарлигийг огоорч үл чадна...”

  Шунхуй хатан “Там эвдэрвэл тамд унаж, сал эвдэрвэл далайд живдэг...”

  Лүүсүү ван “Барын зулзагыг бага дээр нь гэж би танд мөн ч олон хэлсэн дээ. Гэвч санчигны минь үс бууралтсан ч сарваа даагыг чөдөрлөхтэйгээ байна...”

ШИНЭ ДҮРҮҮД

     “Тэнгэрийн хүү” жүжгийн бүрэлдэхүүн шинэчлэгдэж, дүрүүд солигдсон. Юунд ч мохохгүй, эрэлхэг зоригт Модун Шаньюйгийн дүрийг жүжигчин Б.Шинэбаяр бүтээж буй. Түүний хувьд эдгээр өдрүүдэд өөрийгөө өөрөөр сорьсон, илүүтэй дайчилсан өдрүүд өнгөрч байгаа болов уу. Харин гаднаа гэмгүй мэт боловч атгаг санаатай Түмэн Шаньюйгийн бага хатан Шунхуйн дүрийг жүжигчин Г.Отгонцэцэг чадварлаг бүтээжээ. Харин их хатан Могол хатны дүрд Гавьяат жүжигчин Ж.Оюундарь тун сайхан тоглосон бол театрын өндөр Түвшээ гэдгээр нь мэдэх жүжигчин М.Түвшинхүү Хүннү гүрний хаан Түмэн Шаньюйг тайзнаа амилуулж байна. Шагэ хатны дүрд харин жүжигчин Т.Хулан, Шиван хатны дүрд жүжигчин А.Номин-Эрдэнэ, Бүни гүнжийн дүрд жүжигчин Ц.Цэлмэг нар тогложээ. Хатад болоод гүнжийнх нь дүр хамгийн хөөрхөн, мөнхүү чадварлаг байсныг онцолмоор байна. Мэдээж бусад дүрүүд ч мөн өөр өөрсдийн өнгө төрхийг илэрхийлж байсан бөгөөд залуу уран бүтээлчид голлож байгаа нь жүжгийг илүү эрч хүчтэй уур амьсгалаар өрдөж байв.

ЖҮЖГИЙН ӨНГӨ

      Шинэ тавилт учир ямархан шинэхэн орчин, шинэлэг байдлыг үүсгээ бол гэдгийг зорьж харахаар очсон. Тайз засалт, хувцас, зүүсгэл яах аргагүй өнгөтэй, эмх цэгцтэй байсан. Хэдий  гурван цаг орчмын жүжиг ч гэлээ хурд хүч, авхаалж самбаа дүүрэн, тийм нэг сэрээсэн тавилт байсныг хэлэх зүйтэй байх. Хамгийн гол нь хамаг байдгаа харийнханд худалдаж, тэдний хүссэн бүхнийг биелүүлэгч бирд шиг болчихсон, юу үнэ цэнтэй вэ гэдгийг ялгахаа больсон өнөө цагийнханд хатуу хэлж, хүчтэй дуугарсан бүтээлийн нэг бол яах аргагүй "Тэнгэрийн хүү" юм. Тиймээс жүжгийг зорин үзэж, юуны төлөө тэмцэж, юуг авч үлдэж, хамгаалж болохыг тунгаан бодоосой.