Энэ удаагийн “Оюунт Монгол” буланд маань Г.Сэр-Одын нэрэмжит болон МЗЭ-ийн шагналт зохиолч С.Баттулга оролцлоо.

“Гаднын зохиолчид гэхээсээ илүүтэй Монголынхоо хэдэн бор зохиолчоо л нэрлэе дээ” хэмээн эхэлсэн тэрбээр “Болдог сон бол бүгдийг нь нэрлэх сэн” хэмээж, сэтгэлдээ хамгийн ойр оршдог Монголын 10 шилдэг үргэлжилсэн үгийн бүтээлийг нэрлэсэн юм.

1. Сэнгийн Эрдэнэ "Наран тогоруу"

XX зууны Монголын суут зохиолч, төрийн шагналт Сэнгийн Эрдэнэ нь Монголын шинэ үеийн уран зохиолын түүхэнд уянгын өгүүллэгийн төрлийг өндөрт гарган хөгжүүлж чадсан бөгөөд өгүүллэг, тууж, романы төрлөөр голлон туурвихдаа ямагт шинэлэг хэлбэр, уран хурц сэтгэлгээгээр өвөрмөц содон дүрүүд бүтээсэн зохиолч юм. Тэрээр хориод тууж, хоёр зуу гаруй өгүүллэг, гурван роман, арав шахам жүжиг, кино зохиолууд, зуу гаруй найруулал тэмдэглэл, зураглал, уран зохиолын тухай бодол эргэцүүлэл, өгүүлэл хэвлүүлсэн билээ. Энэ номонд зохиогчийн “Наран тогоруу”, “Говийн хүү Ухаадай”, “Алтан эвэрт гунан улаан угалз хоёрын үлгэр”, “Мөнгөн хазаарын дууль”, “Буурал найз минь”, “Ёслолын буудлага”, “Өшөө хорсол”, “Бүлээн чулуу”, “Хачин хүмүүс” зэрэг 20 гаруй өгүүллэгүүд багтсан байдаг.

2. Бямбын Ренчин "Нууцыг задруулсан захидал"

1925, 1926 оны үед XX зууны манлай монголч эрдэмтэн Б.Ренчин Ленинград хотод сурч байхдаа тэндэхийн ШУА-ийн музейд байгаа Ази тивээс олж хуримтлуулсан бичиг судар, тод монгол хуучин захидал олсныг сонирхон судалж байсан бөгөөд энэ үедээ хуучны захидалд амар мэндийг асууж, “Хэлэх үг элчийн аманд бий” гэсэн үг цөөтэй утга битүүлэг үг хэллэгийг харан юу болохыг төдий л ухалгүй байснаа В.Я.Владимирцовын таамагласан тэрхүү захидалд итгэмжилдэг нэг учир байсан байх гэснийг марталгүй хожим шинжилгээ судалгааны ажлаар Ховдын хязгаараар ажиллах үедээ нутгийн номтой гэгдэх Халтар өвгөнөөс “Захих үг элчийн аманд бий” хэмээснээс учрыг ойлгож, энэ тухайгаа “Нууцыг задруулсан захиа” туурийнхаа эхэнд өгүүлсэн байдаг.

3. Дармын Батбаяр "Цахилж яваа гөрөөс"

Дэжид бүсгүйн эр нөхөр болох Дамба Тогоохүү хэмээх нэгэн бүсгүйн гэрээр орж гарсаар түүнд сэтгэлтэй болж хоёр эмэгтэйн голд шаналан явсаар нэлээн уджээ. Дэжид энэ явдлыг олон хүний амнаас сонссон ч дотроо үгүй байлгүй дээ гэсэн бяцхан найдварыг тээсээр ирсэн. Нэг удаа ах нь түүнийг загнан энэ явдал арай хэтэрч байгаа тухай сануулсан ч эцсийн итгэлээ тээн эр нөхрөөсөө өөрөөс нь сонсохоор шийдэн хүлээнэ. Дамба алдсан морио хайхаар явсан нь ч морь өөрөө ирсний хэд хоногийн дараа бага зэргийн айдастай гэртээ ирэн сууж байтал Дэжид хоёр тийшээ болох тухай ам нээгээд араас нь тийм зүйл болохгүй гэсэн итгэлээ гээлгүй бодсоор байсан авч аль хэдийн шийдсэн Дамба "Би юу ч авахгүй" гэснээр түүний явдал батлагдан салцгаадаг. Хэдийгээр нэгэнт бүх зүйл илчлэгдэн хоёр тийш болсон ч Дэжид амттай шимттэйгээ нөхөртөө тавьсаар Дамба Дэжид хүү хоёртоо санаа зовсоор байдаг тухай уг номонд өгүүлнэ.

4. Жагдалын Лхагва "Толгодын цаана ингэ буйлна"

Уг тухай нэгэн удаа Монгол Улсын гавьяат хуульч, Ардын багш Б.Чимид “Л.Түдэв гуайн "Оройгүй сүм" номыг англиар орчуулаад дэлхийд тараах юм бол шууд л Нобелийн шагнал авна. Харин толгодын цаана ингэ буйлна гэдэг үгийг англиар "Жижиг уулын цаана эмэгтэй тэмээ орилов" гэж орчуулсан байна билээ. Тэгэхээр яаж гаднынхан Монгол үгийн яруу, тансгийг мэдрэх юм бэ. Тийм ч учраас залуусыг монгол хэлээ шүтээсэй хэмээн хэлэх байна” хэмээсэн байдаг.

5. Балжирын Догмид "Хулангийн шанд"

Үргэлжилсэн үгийн нэрт зохиолч Б.Догмидын эмхтгэж, хэвлүүлсэн дөрөв дэх ном нь “Хулангийн шанд”. Тэрбээр 1993 онд уг бүтээлээр төрийн шагнал хүртэж байсан юм.

6. Гунаажавын Аюурзана "Хэвтрийн хүн"

Гол баатар хэвтрийн хүний үзэл бодол зан төлөв нь ойлгомжгүй үйл  явдлын дэс дараалал байхгүй гэх мэтээс үзвэл “Шинэ роман” гэж хэлж болно. Хэвтрийн хүн романыг ийм тийм сэдэвтэй гэж хэлэхэд төвөгтэй юм. Нэг талаар хайр дурлалын сэдэвтэй ч гэж хэлж болно. Энэ нь  хэвтрийн хүн,  Цолмон нарын бие биеэ ойлгож чадаагүй хайрын тухай түүний эмгэнэлт төгсгөлийг өгүүлснээс ингэж дүгнэж болох юм.

7. Бидэрийн Баярсайхан "Хөх тэнгэр"

Дөрвөн тууж багтаасан “Хөх тэнгэр” ботиудыг нягтлан уншвал зохиолчийн эмзэглэл шаналлын үр, агаар дутагдсан хүмүүний бачимдал багтралыг мэдэрч болно. Хүний сайхан, муухай мөн чанар, зүрх хагарчих шахам өвддөг хайр сэтгэл, үхэл хийгээд амьдралын тухай өгүүлэх эл хоёр бүтээлд сэтгэлзүйн нарийн орчил руу яргасан өгүүлэмж зонхилох бөгөөд уншаад орхисны дараа ч эргэн бодуулах, сэтгэл хөндүүрлэн эмзэглэл төрүүлэх, дахин нэг сөхөж хармаар  тийм мэдрэмжийг төрүүлэх буй.

8. Пүрэвхүүгийн Батхуяг "Хүйтэн хотын романс"

Монгол Улсын хүн амын ихэнх хувь нь суурьшин амьдарч байгаа шинэ үеийн хотын соёл, амьдралыг тодотгон харуулсан ном билээ. 1990-ээд оны шилжилтийн үед өөрийн гэсэн бүхнээ гээж орхисон гол дүрийн баатрын ээдрээт дурсамж, мартагдашгүй сэтгэлийн зовуурь нь цаг хугацааг хэчнээн аймшигтай, хэрцгийг ойлгуулах аж.

9. Нацагдоржын Бадамжав "Амуль"

Бүх зүйл Жүмисийг хөл хүнд болсноос эхэлсэн юм. Хэрвээ тийм явдал болоогүй бол бүх юм дэндүү амар хялбар, ойлгомжтой байх байсан биз ээ. Харамсалтай нь хувь тавилангийн тоглоом шоглоомд энэ гэр бүлийнхэн дэндүү хатуу өртөх ёстой аж. Гэвч бүхнийг хэн нэгэн мэдэж байдаг хойно доо. Түүнээс гарах гарц, зугтах боломж бий гэж үү. Халширмаар хахир хатуу, урт удаан үргэлжилсэн өвлийн дараа тэнгисийн мөс бүхэлдээ хайлж, ой тайга номин ногоон өмсгөлөө өмсөж, цэцэг навч хоромхон зуурт дэлбээлж цэцэглэлээ.

10. Түмэнбаярын Бум-Эрдэнэ "61 ах"

Зохиолч Т.Бум-Эрдэнийн энэхүү өгүүллэгийн түүвэрт аж байдлын зураглал, уран сэтгэмж, өвөрмөц шийдэл бүхий сэдвийн хувьд өргөн хүрээтэй, шинэлэг бүтээлүүд багтсан юм.