Эхний хэсгийг ЭНД дарж уншина уу.

        -Цагаан цас, нарны гэрэлд нүд  гялбуулж, уулын оргил дөхөх тусам агаар сэрүү татуулж, Хангайн нурууны гайхамшигт уулс алган дээр тавьчихсан юм шиг л үзэгдэнэ-

       Уншигч та бүхэнд “ЭРГЭЛТ.МН” мэдээллийн сайтын сурвалжлах баг одоогоос дөрвөн жилийн өмнө Отгонтэнгэр хайрханд 17 уулчин харамсалтайгаар амиа алдсан ослын талаарх бодит үнэнийг  цувралаар хүргэж байгаа билээ. Бид Отгонтэнгэр хайрхны ослоос эсэн мэнд гарсан 10 уулчны нэг болох Ж.Насанбаттай уулзаж, яагаад ууланд авирах болсон, ямар учраас Отгонтэнгэр уулыг сонгосон,  осол юунаас болж гарсан, 17 халуун амь тэнд яагаад үрэгдэх болсон бэ гэх зэрэг гунигт түүхийн хоёр дахь цувралыг таны өмнө дэлгэж байна.

          Үүрийн гэгээ хаяарч байхад эхэлсэн дөрвөн багийнхан нар баруун тийш хэвийж байхад зорьсон газраа хүрсэн байдаг. Зорьсон газар нь  Завхан аймгийн Отгон сумын нутаг дэвсгэр буюу монголчуудын буян заяаг дааж явдаг догшин савдагт цаст цагаан оройт Отгонтэнгэр. Нутгийнхан цагаан уул хэмээн нэрлэж, нэрийг нь дуудахаас хүртэл цээрлэж ирсэн. Мөн авьяаслаг хүмүүсийн тархи, зүрхнээс урган гарсан  дуу шүлэгт мөнхөрсөн уул билээ. Хөл доор нь хайлмагтаж,  хатуураагүй зөөлөн цас өвдөг татна. Нэг олсонд орсон уулчид үүлсийн дунд дүнхийн харагдах уулын орой чигтээ алхаад л байжээ. Цагаан цас, нарны гэрэлд нүд  гялбуулж, уулын оргил дөхөх тусам агаар сэрүү татуулж, Хангайн нурууны гайхамшигт уулс алган дээр тавьчихсан юм шиг л үзэгдэнэ. Шовх үзүүртэй уулс, энд тэндгүй мөнгөн аяганд ус хийчихсэн юм шиг мэлтэлзэн харагдах нуурыг дээрээс нь харах үгээр илэрхийлэмгүй сайхан ажээ. Уулчид дунд хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр гараад байгаа шиг  ёс жаягаа алдсан хүмүүс нэгээхэн ч байгаагүй гэнэ. Өглөө сүүнийхээ дээжийг өргөж, сүрлэг хайрханд тэргүүн дээр нь  өөрсдийгөө гарах  гэж байгааг чин сэтгэлээсээ залбиран даатгаж, гуйсан байдаг ажээ. Гэвч осол тэнд болсон.  Холоос харахад намхан, дүнхийсэн хайрхан шиг л харагдаж байжээ. Харин өгсөх тусам, цавчим өндөр, хэн дуртай нь гүйгээд гарчих боломжгүй цаст уул гэдэг нь мэдэгдэж байлаа. Уулчдын бие хөлөрч, халууцуулна. Ийнхүү явсаар Отгон тэнгэр хайрхны буурал тэргүүн дээр уулчид хөл тавьсан байдаг. Уулын оргил хавтгай, хүмүүс зураг авахуулах боломжтой. Мөн түр амсхийж, ядарсан биеийнхээ чилээг ч гаргах боломж бүрджээ. Тэдний зогсож байгаа  хадан байцын тэрүүхэн хөл  доогуур нь том том шувууд далавчаа сүртэй гэгч нь дэвэн нисэлдэнэ. Ёстой л  жигүүртэн  шувуудын нисэх өндөр халилаас ч өндөрт гарцгаалаа, бид.

-ГАЙХАМШИГ, БАЯРЛАЖ, ХӨӨРСӨН БАГИЙНХНЫ  ХЭЗЭЭ Ч ЭРГЭЖ ИРЭХГҮЙ ЖАРГАЛТАЙ МӨЧ-

       “Хэдүүлээ гарч, чадлаа. Ямар сайхан хангай вэ. Хүүе, тэрийг хар даа. Эндээс Бадархундага нуур ингэж харагддаг юм байна. Цүнхнээсээ далбаагаа гаргаарай. Ийм гоё газар гэж мэдээгүй шүү дээ. Би ямар азтай юм бэ. За багийн гишүүдээ баяр хүргэе. Миний зургийг ийм байрлалтай аваад өг. Нөгөө байгууллагын туг хаана байна вэ. Бүгд зогсоорой. Хурдан буухгүй бол нар жаргана шүү” хэмээн энд тэндгүй баяр хөөр болсон хүмүүс бие биенээ тэвэрч байлаа. Бүр зарим нь “Биднийг  хайрхан минь сайхан хүлээж авлаа” гээд л баярлаж байв. Бас өөрийгөө, хамгийн хайртай хүмүүсээ уулын оргил дээр суугаад сэтгэл дотроо даатган залбирч байжээ. Хаашаа л харна хараа гүйцэмгүй тэнүүн  талыг цасан дунд зогсчихоод ширтэх,  жавартай салхинд хацраа илбүүлэн зогсох нь  тийм гэхийн аргагүй эрч өгч байгаа ч юм шиг мэдрэмжинд умбуулж байсан. 

    Уулчид, сонирхогч болгон л  ийм мэдрэмж, аз жаргалыг мэдрэх гэж өндөр, өндөр уулын оройг зорин гардаг биз ээ. Нар баруун тийш хэвийжээ. Яагаад ч юм жаргах гэж буй  нарны  улаан шаргал туяан доор цав цагаан цастай уулын оргил дээр тэд сүүлчийн удаа жаргалтайгаар инээж байгаа нь ярилцагчийн маань хийсэн бичлэгээс тодорхой харагдаж байлаа. Тэдний хэн хэн нь осол, тэр ч бүү хэл энэ орчлонгоос үүрд явах үхлийн цаг хугацаа, хором тийм ойрхон ирчихсэн гэдгийг мэдээгүй. Яг л ингэж жаргасаар зуун жил амьдрах юм шиг ахуйгаас тасарч, жаргалын дээд жаргалд хүрч байсан юм болов уу гэж яагаад ч юм бодогдож, гол зурдаг. Өөрөөр хэлбэл, осол болсон хэсэг рүү уншигч таныг дагуулан очих гэж байна.

-ЗҮРХ ЗҮСЭЖ, СЭТГЭЛ ШИМШРҮҮЛСЭН ОСОЛ БУЮУ 17 ЗҮРХ ЗОГССОН НЬ-

       Тэд хайрхны оройд 40-50 минут орчим болоод буухдаа хэн нэгний гэнэтийн санаачилгаар ангалын ирмэгээр 100 метр яваад авирч ирсэн үндсэн замдаа орохоор шийджээ. Ингээд Уулын спортын мастер Н.Сүрэнжаваар ахлуулсан 17 хүн эхлээд хөдөлж, түүний араас хоёр олстой 10 уулчин дагаж явжээ. Тэд хөдлөөд 50 орчим метр явж байтал өмнө нь явсан уулчдын зүгээс тэнгэр ниргэж буй мэт түс, тас хийх аймшигтай чимээ гарч, бөөн цасан манан болсон байна. Яг тэр агшинд Н.Сүрэнжавын зүгээс “Бэхэлгээгээ хийгээрэй, авраарай” хэмээн чангаар орилох дуу сонсогдоод ганцхан хормын дотор тэдний сураг тасарч, би, бид 17 найзаасаа үүрд хагацсан...

         Дөнгөж ард нь явж байсан миний хөлийн өмнүүр цас нурж, нэлэнхүйдээ цэнхэр мөс харагдахад цаана нь харанхуй ангал үзэгдэж байлаа. Би тэр үед мөснийхөө сүхийг нэг далайгаад л хоосон хоцорсон. Хавтангийн гулсалтыг үнэхээр юу ч зогсоодоггүй юм билээ. Би итгэж ядахдаа тэднийгээ доор “Амьд байгаа болов уу” хэмээн горьдож, нэрийг нь уул, ус, хад, асга цуурайтуулан дуудаж, орилж, бархирч, бачуурч, айж, сандарч, юу хийхээ мэдэхгүй зогсож, галзуурахаас наагуур болсон юм. Яг тэр мөчид миний охины “Аав аа, та доошоо унаж болохгүй шүү. Та үхчихвэл миний хүүхдийг хэн харах юм бэ” гэж хэлэх нь сонсогдох шиг болсон. Тэр үед өөрийгөө “Хий юм сонсож байна, галзуурч байна” гэж бодсон. Тэгээд миний ард явж байсан уулчид ирж, би өөрийгөө “Үхэж болохгүй” гэдгийг ойлгож байгаа ч сэтгэл зүйн хямралаас гарч чадахгүй, тэндээ “гацсан”. Ингээд л нар уулын цаагуур орж, амьд үлдсэн бидний амьд гарахын төлөөх тэмцэл эхэлсэн.   

-АМЬД ГАРСАН 10 ИРГЭН АНГАЛЫН ИРМЭГТ БОСООГООРОО ҮҮР ЦАЙЛГАВ-

      Ослын дараа бид үндсэн зам руугаа дөхсөн. Эхний хүн алхаа мөсөндөө зоогоод нэг метр орчим ахихад дараагийн хүн нь залгуулан алхаа зоож газар хороож хэсэг мөлхсөний эцэст бид хоёр хэсэг хуваагдан хонохоор болсон. Отгонтэнгэрийн оргилд удалгүй цасаар шуурч, хүйтний эрч чангарч, хөдөлгөөнгүй түр зогсоход цас биднийг нэвсийтэл дарж байлаа. Энэ дүр зураг ядарсан бидний сэтгэлийг улам  бүр сэдрээж, бараг л “Амьгүй сүг” болгож байсан юм. Тэр үед бид цасанд дарагдаж үхэхгүйн тулд нэгнийгээ зүүрмэглүүлж болохгүй үүргийг өөрсдөдөө өгсөн. Хэрвээ дугхийх л юм бол үхэл биднийг отож байв. Яг тэр аймшигт харанхуй, тэсгим хүйтэн оргилд байж л байдаг асан мянга, мянган од харагддаггүй юм билээ. Тэр үед тэнгэрт ганцхан зүйл гялтайж байсан. Түүнийг би бодохдоо “Биднийг аврахаар онгоц ирлээ” гэж хачин их горьдож, баярлаж байсан юм шүү. Гэвч тэр үүрийн цолмон гэх од байсан. Хэдий онгоц биш ч гэлээ надад, бид бүхэнд  ямар сайхан бодол төрүүлж, сэтгэлийг минь дулаацуулсан. Уйлах ч энүүхэнд байв. Гэхдээ үүрийн цолмонг хараад л баймаар. Харах бүрд таатай байсан. Яагаад ч юм түүнээс өөр гэрэл, гэгээтэй зүйл энэ орчлонд байхгүй мэт. Бид 2017 оны аравдугаар сарын 21-ний шөнийг ийнхүү 3400 метрийн өндөрт цас, мөсөн дунд амь тэмцэн, дүүжигнэж өнгөрүүлсэн. Энэ бол амьд гарахын төлөөх хүнээс гарч болох хамгийн дээд тэсвэр, тэвчээр гэж боддог. Бидний заримынх нь гар, хөл хөлдөж, хавдсан ч тэр бол амьд гарахын төлөөх жижигхэн золиос байлаа.

Үргэлжлэлийг ЭНД дарж уншаарай.