76 гишүүнтэй сүүлчийн парламент маргааш хуралдаж, бүрэн эрхийн хугацаа нь дуусаж байна. Тодруулбал, 2020 оны УИХ-ын ээлжит сонгуулиар бүрдсэн УИХ энэ долоо хоногт багтаан отгон чуулганаа хуралдуулж, хаврын чуулганыг завсарлуулах товтой байна. Ингэснээр өнгөрсөн сонгуулиар бүрдсэн парламент дөрвөн жилийн дүнгээ тавиулах учиртай.

        Энэ удаагийн парламентад МАН-ын бүлэг 62 суудалтай буюу үнэмлэхүй олонхоороо төрийн эрхийг барьж, Ардчилсан нам есөн суудалтай бүлэг байгуулах эрхтэй болсон бол ХҮН намаас нэг, “Та бидний эвсэл”-ээс нэг, бие даан нэр дэвшигч нэг сонгогдсон. Улмаар УИХ-ын хоёрч тойрогт нөхөн сонгууль явуулснаас гадна түүхэндээ хамгийн олон гишүүний бүрэн эрхийг түдгэлзүүлсэн парламент байв. Парламентын үйл ажиллагаа  анх эхэлсэн цагаасаа л мордохын хазгай гэгчээр анх удаа парламентын гишүүн цагдан хоригдож, хэцүү нэртээс сонгогдож, 75-уулаа тангараг өргөсөн анхны парламент болсон. Мэдээж өнгөрсөн дөрвөн жилийн хугацаанд Улс төрийн намын тухай хууль, Боловсролын багц хууль, Эрүүл мэндийн багц хууль, Мэдээлэл технологийн хууль, Баялагийн сангийн хууль зэрэг олон жил яригдсан ч парламентын босгыг давж чадахгүй хойшлож байсан чамгүй олон хуулийг шинээр баталж, хууль эрх зүйн орчинг сайжруулах олон хуулиийн төсөл хэлэлцүүлсэн.

          Мөн энэ удаагийн парламентаар УИХ Түр хороо байгуулж, олон нийтэд нээлттэй сонсгол явуулах эрх зүйн орчинг бүрдүүлсэн хэмээн олзуурхаж буй. Гэвч сайны хажуугаар саар гэгчээр улс төрд дуулиан дагуулсан хэргүүд шил даран хөвөрч, Хөгжлийн банк, нүүрсний хулгай, Боловсолын зээлийн сан, “Ногоон автобус”-ны гэх хэрэгт улс төрд нөлөө бүхий албан тушаалтнууд, УИХ-ын гишүүд нэр холбогдсон хамгийн дуулиантай парламент байсан гэдэгтэй маргах үгүй биз.

          Нэг нам үнэмлэхүй олонхоор засагласны гороор Их хурлаар орсон хуулийн төслүүд “ногоон гэрэл”-ээр батлагдаж, Засгийн газарт хяналт тавих чиг үүргээ хангалттай биелүүлээгүй хэмээн шүүмжлэх хүн олон байна. Түүгээрч зогсохгүй өнгөрсөн хугацаанд УИХ-ын гишүүдийн ирц бүрдэхгүй, тахимын дарга нь уурлаж нэг, учирлаж нэг үзээд барахгүй чуулганы индэр дээрээс гишүүдийн цалинг хасах талаар мэдэгдэл хийсэн нь хамгийн хариуцлагагүй парламент байсныг бэлхнээ гэрчлэх биз.

        Нэг ёсондоо Их хуралд нэг нам дангаараа олонх болсны гороор ард түмэн төлөөллийн эрхээ эдэлж чадсангүй. Ард түмний төлөөлөл болсон хууль тогтоох дээд байгууллага өнгөрсөн дөрвөн жилийн хугацаанд нэг намын штаб болсон гэх шүүмжлэл ч олны дунд байна. Өөрөөр хэлбэл, УИХ-д олонхын суудалтай нэг нам парламентын эрхийг барихдаа дараагийн дөрвөн жил дахин сонгогдох боломжоо бүрдүүлсэн хуулийн цоорхой бий болгсон  гэж хардах нэгэн ч байна. Түүний хамгийн тод жишээ нь, Үндсэн хуулийн өөрчлөлт байлаа. Өөрөөр хэлбэл, МАН өнгөрсөн хугацаанд ард түмнээс төдийлөн өндөр оноо авч чадах хүртлээ авч чадаагүй. Тэр тусмаа хуучин туршлагатай гэгдэх гишүүдийнх нь нэр хүнд унасан нь дараагийн сонгуульд ялалт байгуулахад амаргүй нөхцөл байдал үүссэн тул сонгуулийн тогтолцоонд өөрчлөлт оруулах, шинэ хувилбарыг дэвшүүлээд буй. Түүнчлэн сонгуулийн жилүүдэд зорилтод бүлгүүдэд чиглэсэн хэд хэдэн хуулийн төслийг “ногоон гэрэл”-ээр баталсан нь ч эрх баригч намынхны сонгуульд зориулсан нууц хөзөр нь байв.

        Дөрвөн жилийн хугацаанд үнэмлэхүй олонхоороо засагласан МАН-ын бүлгийн дарга Д.Тогтохсүрэн МАН-ын бүлгийн отгон хуралдааны талаар “Бид өнгөрсөн дөрвөн жилийн хугацааны ажлаа дүгнэж отгон хуралдаанаа хийлээ. Бүлэг өнгөрсөн хугацаанд 126 удаа хуралдсан. Үүнээс давхардсан тоогоор 300 гаруй хуулийн төсөл хэлэлцүүлжээ. УИХ өнгөрсөн дөрвөн жилийн хугацаанд 2000 орчим хуулийн төсөл хэлэлцүүлсэн. Үүний гол ачааг манай нам үүрсэн.

      Энэ хугацаанд Үндсэн хуулийн өөрчлөлт, Улс төрийн намын тухай хууль, Эрүүл мэндийн багц хууль, Боловсролын багц хууль, Баялагийн сангийн хууль, Мэдээлэл технологийн багц хуулиуд зэрэг чухал хуулиудыг хэлэлцлээ. Өнгөрсөн дөрвөн жилийн хугацаанд манай нам эв нэгдэлтэй, хариуцлагатай сайн ажилласан. Хэлэлцэхээр шийдсэн хуулиудаа бараг дуусгасан. Энэ хаврын чуулганаар Баялагийн сангаас эхлээд хөдөө аж ахуйн хуулиудаа баталсан. Харин Үндсэн хуулийн цэцийн болон Шүгэл үлээгчийн эрх зүйн байдлын тухай хууль болон Жагсаал цуглаан зохион байгуулахтай холбоотой хуулийн төслүүд дээр ажлын хэсгүүд ажиллаж байна. Ажлын хэсгүүд санал дүгнэлтээ нэгтгээгүй учраас хэлэлцэж амжихгүй юм байна. Энэ долоо хоногт 50-60 хууль батлахаар бэлтгэж байгаа. УИХ, Засгийн газрын хяналт тэнцэл хангагдаж чадахгүй байна гэдэг агуулгаар Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулж гишүүдийн тоог нэмсэн.

Энэ парламент муу ирцтэй байгаагүй. Өнгөрсөн дөрөвдүгээр сард гишүүд тойрогтой ажиллахтай холбоотой ганц нэг Байнгын хороодын хуралдааны тов хойшлох асуудал байсан. Бид хурууны хээгээр ирцээ бүртгүүлэх технологи нэвтрүүлсэн. Тиймээс ирц дээр асуудал гараагүй. Бүлгийн ирц дээр таагүй оролцоотой гишүүд байсан. Үүнийгээ сард нэг удаа дотоод асуудлаа ярьж байсан” хэмээн намаа өмөөрсөн нь бий.

       Гэвч энэ удаагийн парламентыг нийт ард түмнийг төлөөлөх зарчмаасаа ухарч, МАН-ын эрх ашгийн төлөө үйлчилсэн гэж хардах хүн олон байна.