Энгийн малчин бор уяачид морь уяж болохгүй, уявал хүүхэд нь мориноосоо унаад бэртэж, гэмтэнэ. Харин улсын цолтой том уяачид төр засгийн ивээл дор болдог томоохон наадамд морио уралдуулж, хэдэн үе дамжсан үнэтэй хөөргөө гайхуулж, том том жийп машинаараа талын тоосыг тэнгэрт тулгах шахуу давхиж, уясан морьтойгоо зэрэгцээд барианд ордог нь нууц биш. Энэ тэдний хувьд сайхан наадам бололтой. Жинхэнэ морь мэддэг хүний уралдаан гэнэ.  Харин эгэл жирийн малчид нь морь уяж сум орон, уулын тахилгын наадамд оролцож болохгүй. Нэг үгээр бол баяр наадамд эгэл жирийн малчин оролцож болохгүй гэсэн үг. Энэ тухай Монгол Улсын тод манлай уяач Т.Ихбаяр Монголын Улсын Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн хөтлөн явуулсан нэвтрүүлэгт оролцох үеэрээ дурссан юм. Тэрбээр “Хүүхэд индээд байгаа асуудал бол энд, тэндгүй жижиг наадам зохион байгуулж байгаа холбоотой. Түүнээс биш Дүнжингарав уралдаанд ямар ч хүүхэд гэмтдэггүй. Учир нь зохион байгуулалт сайтай. Гэтэл хөдөөнийхөн мянгатын найр, хошоо аваргын найр гээд наадам зохион байгуулж, хүүхэд гэмтээж байна” хэмээн ярьсан. Түүний энэхүү үг олон хүний дургүйцлийг хүргээд байна. Үнэхээр “Дүнжингарав” уралдаанд хүүхэд мориноосоо унадаггүй юу. Хүүхэд бэртэж, гэмтэж байгаагүй юу гэвэл унадаг бас бэртддэг. Уясан морио төрийн наадамд түрүүлгэж, айрагдуулан түмний хайрыг хүлээгээд байгаа Т.Ихбаяр уяач энэхүү үгээрээ морин уралдаан уяачдад бай шагнал олгож, тэтгэж байгаа мэт боловч цаанаа хэдэн баячуудын бизнес байдгийг батлах шиг боллоо. Хурдан удмын адуугаа наймаалах, бие биенийхээ дээр гарах гэж оролдсон бас нэг хобби гэж хэлж болохоор. "Дүнжингарав"-ын үеэр мориноосоо илүү том жийп машинтай баячууд уралддаг гэхэд хилсдэхгүй. 2015 оны “Дүнжингарав” уралдаанд гэхэд 11 хүүхэд мориноосоо унасан байдаг.

 Уясан морио төрийн наадамд түрүүлгэж, айрагдуулан түмний хайрыг хүлээгээд байгаа Т.Ихбаяр уяач энэхүү үгээрээ морин уралдаан уяачдад бай шагнал олгож, тэтгэж байгаа мэт боловч цаанаа хэдэн баячуудын бизнес байдгийг батлах шиг боллоо

-2018 ОНЫ “ДҮНЖИНГАРАВ” УРАЛДААНД 16 ХҮҮХЭД МОРИНООСОО УНАЖ, ХОЁР МАШИН МӨРГӨЛДСӨН-

             2018 оны “Дүнжингарав” уралдаан Говь-Сүмбэр аймгийн Баянтал суманд зохион байгуулагдаж байлаа. Тус уралдаанд “12-оос дээш насны хүүхэд морь унаж уралдана” гэдэг захирамж гарч байсан ч улсын алдар цолтой уяач 12 нас хүрсэн хүүхдийн төрсний гэрчилгээгээр унаач хүүхдээ бүртгүүлчихээд, 12-оос доош настай хүүхдүүдээр хурдан морио унуулж байсан нь нууц биш. Үүнээс гадна 16 хүүхэд мориноосо унаж, гурван хүүхэд хүнд хэлбэрийн бэртэл авч байсан. Мөн нэг хүүхэд ГССҮТ-д эмчлүүлж байв. Хамгийн эмгэнэлтэй ч гэх юм уу, хөгжилтэй гэх юм уу хоёр автомашин морин уралдааны үеэр мөргөлдөж байлаа.

Тэдний бяцхан зүрх хэчнээн айдастай байдаг бол бодох төдий л сэрдхиймээр.

           2016 оны “Дүнжингарав” уралдаанд 10 хүүхэд мориноосоо унасан. Мөн “Дүнжингарав-2017” уралдаанаар 33 хүүхэд мориноос унасан, үүнээс хоёр хүүхэд хүндэвтэр, 31 хүүхэд хөнгөн гэмтэл авч байлаа.  Энэ бол “Дүнжингарав” уралдаанд хүүхэд мориноосоо унаж байсан наад захын жишээ. Гэтэл Т.Ихбаяр уяач “Томчуудын зохион байгуулдаг уралдаанд хүүхэд мориноосоо унадаггүй” гэлээ. Эсвэл баячуудын зохион байгуулдаг уралдаанд 35-40 хүүхэд мориноосоо унах нь ямар нэг асуудал биш байдаг бололтой. Учир нь тэд өөрсдийнхөө хүүхдээр хурдан морио унуулах биш. Бор амьдралтай айлын хүүхдээр хурдан морио унуулж, амь насыг үл тоодог. Тэдний бяцхан зүрх хэчнээн айдастай байдаг бол бодох төдий л сэрдхиймээр.

 "Дүнжингарав"-ын үеэр мориноосоо илүү том жийп машинтай баячууд уралддаг гэхэд хилсдэхгүй. 2015 оны “Дүнжингарав” уралдаанд гэхэд 11 хүүхэд мориноосоо унасан байдаг

             Эгэл жирийн малчид хурдан морь уяж, өөрийнхөө хүүхдээр унуулан уул тахилгын наадамд оролцоод хүүхдийн амь нас эрсдэж байсан тохиолдол цөөн. Учир нь тэд алдар, мөнгө төгрөгийн төлөө морь уядаггүй. Сайхан наадахын төлөө морь уядаг. Тийм ч учраас морины туурай зөөлөн байдаг биз. Харин алдар нэр, мөнгө төгрөгийн төлөө хурдан уядаг томчуудын наадамд хүүхэд амь нас, эрүүл мэндээрээ хохирсон ч, хохироогүй гээд үл тоодог нь эмгэнэлтэй.