-ЗУД ОДОО Л ЭХЭЛЛЭЭ-

             Идэр есийн хүйтэнд цас их орсноос үүдэн хаа сайгүй, зуд турхан тохиолдсон. Олон малчин өрх хотоо харлуулж, “Чаа гэх ямаагүй, туу гэх нохойгүй” үлджээ.  Тэр дундаа хот нь харлаж үлдсэн залуу малчин өрх олон болсон байна. Хэлж ирдэггүй, хийсэж ирдэг байгалийн гамшиг өв уламжлалаа тээж, залгаж яваа малчдад хүнд тусаж, нийслэлийн иргэд чадах чинээгээрээ сэтгэлийн тусламж өргөөд буй. Жавар тажигнасан өвлийн цасан зуд дуусаж, хавирга нэвт салхилах, хүн малгүй ганхуулах хаврын хуурай зуд одоо л эхлэх гэж байдаг. Хаврын урт өдрүүдэд хавсрага нүдэж, шороо шуурвал ногоо ургахгүй өвөл тэжээлгэж онд орсон хэдэн мал нь тарга авахгүй үхээд дуусвал хот, суурин газар бараадах малчин өрх олноор бий болно. Нэг үгээр бол монголд ажилгүйтлийн тоо нэмэгдэж, ядуурлын тоо өснө гэсэн үг.  Үүнээс гадна зуднаас болоод малчид малгүй, хотын идэх махгүй болоход ойрхон байна. Хөрлөсөн цас, тажигнасан жавартай өдрүүдийг хүн малгүй туйлдаж, арай ядан өнгөрөөж байна. Хэдэн малтайгаа уулын мухарт байх малчин айлд тусламжийн унаа очих аргагүйгээс болоод харилцаа холбоо тогтоож чадахгүйд хүржээ. Үүнээс гадна өвс олдохгүй, олдсон нь хэтэрхий үнэтэй байгаа учраас малчид сандарч, мал өлбөрч үхэхэд хүрээд байна. Үнэтэй өвсийг худалдаж авах мөнгөтэй малчин байхгүйгээс болоод хэдэн дахин өндөр үнээр өвс зээлж байгаа сурагтай. Засгийн газар хуралдаж, малчдын зээлийг нэг жилээр хойшлуулж, орон нутгийн тамгын газарт 15 тэрбум төгрөгөөр автомашин худалдаж авч өгөөд буй. Гэтэл малчны зээл аваад хамаг малаа зуданд алдаж, зээлээ төлж чадахааргүй болсон малчин өрх олон байна.

Олон залуу малчид ядуурлын хаалга тогшиход бэлэн болоод байна. Үүнийг төр засаг хэрхэн анхааралдаа авах вэ. “Хөөрхий малчдынхаа төлөө ямар бодлого хэрэгжүүлэх вэ” хэмээн олно хүн чих тавин сууна.

             Хамаг малаа зудад алдсан залуу малчдаа яах вэ. Үндэсний өв соёлоо тээж, залгамж халаа болохоор шийдээд байсан залуус маань хамаг малаа зудад алдчихлаа. Тэд одоо хот суурин газар бараадна. Суурин газар ирээд ажил олдохгүй л яах вэ. Шууд л гудамд гарах нь ойлгомжтой. Дээрээс нь өмнө авсан малчны зээл нэхээд амар заяаг нь үзүүлэхгүй. Олон залуу малчид ядуурлын хаалга тогшиход бэлэн болоод байна. Үүнийг төр засаг хэрхэн анхааралдаа авах вэ. “Хөөрхий малчдынхаа төлөө ямар бодлого хэрэгжүүлэх вэ” хэмээн олно хүн чих тавин сууна. Зудын хор хөнөөл даанч их. Тухайлбал, нийслэл хотод хүн амын тэн хагас нь бөөгнөрөн суугаа нь ч тэр 90-ээд оны сүүл 2000-аад оны эхээр болсон зудын уршиг. Тэгэхэд малаа барсан хөдөөнийхөн Улаанбаатарт амьдрал эрэн тал талаас ирж, их нүүдэл үргэлжилж, өнөөгийн утаа униар, түгжрэл, дөрвөн уулын дундах их чихцэлдээний эхлэлийг тавьсан гэхэд хилсдэхгүй. Малгүй болсон, хотод ирээд ажил олоогүй хүмүүсийн зарим нь  хулгай зэлгий, дээрэм тонуулын замд орж, гэмт хэргийн нөхцөл байдал ч хүндэрсэн байдаг.

 Аргаа барсан малчид арай гайгүй үнэтэйг нь бодож хорогдсон ямаагаа гэсгээн, арьсыг хуулан тушааж байгаа

           Зуд болоход нохой зоолно гэгчээр өвс, тэжээлийн бизнес хөдөөд ид цэцэглэж бүр тусламжийн өвс, тэжээлийг дамлаж байгаа талаар ч шуугиж эхэллээ.  Аргаа барсан малчид арай гайгүй үнэтэйг нь бодож хорогдсон ямаагаа гэсгээн, арьсыг хуулан тушааж байгаа тухай Дундговь, Сүхбаатар аймгийн малчид ярьж байна. Зудад нэрвэгдсэн малчиддаа туслах гэж нийслэлийнхэн өдрийн талхны мөнгөө хугаслан байж  өвс тэжээл, эд зүйлс  хөдөө рүү хаяглан илгээж, монголын хүний өгөөмөр тусч, сэтгэлээ илэрхийлж буй. Гэтэл Засгийн газар малчдадаа биш сумын засаг дарга нарт 15 тэрбум төгрөгөөр автомашин худалдан авч тараан олны дургүйцлийг хүргэлээ. “Малчдад зуд нүүрлээд байгаа юм уу, сумын засаг дарга нарт зуд тохиолдоод байгаа юм уу” хэмээн иргэд ундууцаж байна.

             “Хаврын зуд хамгийн хэцүү” хэмээн малчид ярьдаг. Тэр хэцүү зуд одоо л эхлэх гэж байдаг. Гэтэл ихэнх малчдын хот нь харлаж, хот суурин газар бараадах дөхөөд байна.