Дэлхийг эдийн засаг, аж үйлдвэрлэл, түүхий эдийн нийлүүлэлтээрээ тэргүүлдэг орнууд бүлэг, холбоогоороо талцаж, өрсөлдөөн нь улам ширүүсэж байгаа талаар олон улсын хэвлэлүүд онцолж байна. Тухайлбал, өнгөрсөн хэдэн арваны турш “20”-ийн бүлэг нэрээрээ дэлхийд танигдсан холбоо бүлэгтээ шинэ гишүүн орон элсүүлж, ам.долларыг халж, гишүүн орнуудынхаа валютаар худалдаа хийх шийдвэрт хүрсэн “Брикс” зэрэг бүлгийн гэнэтийн хүчирхэгжилт дэлхийн өнцөг булан бүрд шинэ эдийн засгийн коридор үүсгэж, эдийн засгийн өрсөлдөөнийг улам хүндрүүлж буй. Түүнчлэн саяхан Ерөнхий Ассамблейн 79 дүгээр чуулганаа хийсэн Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага ч бусад олон улсын нэгдэл, холбооны хүчирхэгжилтийн улмаас суларч, “Их долоо”, “20-ийн бүлэг”, “Брикс”-ийн гишүүн орнууд НҮБ-ыг орхих магадлал өндөр байгааг судлаач, шинжээчид хэлж байна. Харин олон улсын нэгдэл, холбоодын хүчирхэг болсноор тухайн бүлгүүдийн гишүүн орон болон ойрын холбоотнуудаас бусад оронд ойрын ирээдүйд эдийн засаг, инфляц, үнийн дарамт үзүүлэх эрсдэл бодит аюул болоод байгаа гэнэ.

“20-ИЙН БҮЛЭГ” “21-ИЙН БҮЛЭГ” БОЛСОН НЬ

Дэлхийд тэргүүлэгч эдийн засагтай, аж үйлдвэржсэн 20 орны нэгдэл буюу “20-ийн бүлэг” одоогоос 24 жилийн өмнө буюу 1999 онд байгуулагдсан түүхтэй. Байгуулагдсан цагаасаа “20-ийн бүлэг” нэрээрээ олон улсад танигдаж, цар хүрээгээ тэлж байсан тус бүлэг өмнөх дээд хэмжээний уулзалтаараа Африкийн холбоог өөртөө нэгтгэсэн нь бүлгийн хувьд “хүч”-ээ сэлбэж, зузаатгасан явдал болсон.

Тодруулбал, Австрали, Канад, Саудын Араб, АНУ, БНЭУ, ОХУ, Өмнөд Африк, Турк, Аргентин, Бразил, Мексик, Франц, Герман, Итали, Их Британи, БНХАУ, Индонези, Япон, БНСУ-ын нэгдэл “20-ийн бүлэг”-ийн дээд хэмжээний уулзалтыг БНЭУ-д зохион байгуулдаг. Ээлжит дээд хэмжээний уулзалт өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд БНЭУ-ын Шинэ Дели хотод зохион байгуулсан бөгөөд хэд хэдэн орны төрийн тэргүүн тодорхой шалтгааны улмаас оролцоогүйн нэг нь БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин Хятад, Энэтхэгийн харилцаатай холбоотойгоор оролцохгүйгээ мэдэгдсэн. Улмаар ээлжит дээд хэмжээний уулзалтыг Бразил Улсын Ерөнхийлөгч Лула да Силва даргалж, явуулсан бөгөөд уулзалтад олон улсын хэмжээний хэд хэдэн томоохон төсөл, хөтөлбөр яригдсан байна.

Дээд хэмжээний уулзалтаар бүлгийн орнуудын удирдагчид нүүрсний эрчим хүчийг багасгах дээр санал нэгдсэн бөгөөд “20-ийн бүлэг” 2030 он гэхэд сэргээгдэх эрчим хүчний чадлаа гурав дахин нэмж, дэлхийд тэргүүлэх зорилт тавьсан байдаг. Түүнчлэн дахин нэг онцлох асуудал нь “20-ийн бүлэг” “21-ийн бүлэг” болж байгаа мэдээ. Тухайлбал, дээд хэмжээний уулзалтаар Африкийн 55 орны нэгдэл буюу Африкийн холбоог “20-ийн бүлэг”-т гишүүнээр элсүүлэх асуудал яригдаж, бүлгийн олонхын саналаар Африкийн холбоо тус бүлэгт нэгдэхээр болсон. Ингэснээр “21-ийн бүлэг” болох бөгөөд ашигт малтмал, газрын баялгаараа алдартай Африкийн холбоо нэгдсэн нь бүлгийн хүчийг илт нэмсэн хэрэг болж байгаа аж. Мөн энэ хүчээр дээд хэмжээний уулзалтад танилцуулсан Ойрх Дорнод, Өмнөд Ази, Европыг холбосон төмөр зам, боомт буюу эдийн засгийн коридор байгуулах төлөвлөгөөг илүү хурдан хугацаанд бүтээх боломжтой болж байгаа юм байна.

“БРИКС”-ИЙН ХҮЧИРХЭГЖИЛТ

Өнгөрсөн оны сүүлчээр Өмнөд Африкийн Йоханнесбург хотод “Брикс” бүлгийн дээд хэмжээний уулзалт болсон. ӨАБНУ, БНХАУ, БНЭУ, Бразил, ОХУ-ын нэгдэл “Брикс” бүлэгт дэлхийн нийт хүн амын 41 хувь буюу 3.24 тэрбум хүн харьяалагддаг бөгөөд бүлгийн нийт ДНБ нь 26 их наяд ам.доллар буюу эдийн засгийн чадамжаараа дэлхийд тэргүүлэх эдийн засагтай долоон орны нэгдэл “Их долоо”-той дөхнө. Тэгвэл Йоханнесбург хотод болсон энэ удаагийн дээд хэмжээний уулзалтаар 2011 онд таван орны нэгдлээ зарлаж, “Брикс” нэртэй болж байснаасаа хойш анх удаа бүлгээ өргөжүүлж шинэ гишүүн орон элсүүлэх асуудал онцгойлон яригдсан гэнэ. Улмаар “Брикс” бүлгийн дээд хэмжээний уулзалтын эцсийн шийдвэрээр Саудын Араб, Иран, Этиоп, Арабын Нэгдсэн Эмират, Египет, Аргентин гэх зургаан орныг шинэ гишүүнээр элсүүлэх шийдвэр гарсан байна. 12 жилийн турш таван орны нэгдэл байсан “Брикс” бүлэг шинээр зургаан орон элсүүлж байгаагаараа “Их долоо”-гийн бүлэгтэй системчилсэн өрсөлдөөн хийж байгаа талаар судлаач, шинжээчид онцолжээ. Мөн дээд хэмжээний уулзалтаар дэлхийн эдийн засгийн хүндийн төвийн асуудалд хөндөгдсөн бөгөөд Йоханнесбургт очсон шинжээчдийн онцолсноор дэлхийн эдийн засаг 2050 он хүртэл БНХАУ, БНЭУ-аар төвлөрөх аж.

“ИХ ДОЛОО”-ГИЙН НҮҮДЭЛ ЮУ БАЙХ ВЭ

Олон улсын хэвлэлүүд “20-ийн бүлэг”, “Брикс”-ийн хүч нэгэнт тогтворжсон тул үүний эсрэг “Их долоо”-гийн бүлгийн хийх нүүдлүүд сул байхыг онцолжээ. Улмаар “20-ийн бүлэг”, “Брикс” хоёуланд нь байдаг орнууд ирэх жилүүдэд илүү хүчирхэгжиж, тэр чинээгээрээ эдийн засгаа тэлэх боломжтой бол “20-ийн бүлэг”-т байдаг “Их долоо”-гийн орнуудын хөдөлгөөн удааширч, олон улсад нүүрлэж буй инфляцийн өсөлт, үнийн дарамтаас холдож чадахгүй байх” гэж таамаглаж байна.

Харин Бээжинд төвтэй Засгийн газрын бус “Хятад ба даяаршил” нэртэй томоохон судалгааны төвийн дэд ерөнхийлөгч, зах зээлийн мэргэжилтэн Виктор Гао их гүрнүүдийн талцал, өрсөлдөөний талаар “Үг нь бэлэн амнаас илүү сайн чих, ухаалаг бодол хэрэгтэй байна” хэмээн мэдэгдэл хийжээ. Тэрбээр “1990-ээд оноос хойш дэлхий зарим орны нэгдэл, бүлэг, холбоонд хуваагдаж, талцаж, чимээгүй өрсөлдөөн, нэгнийгээ хавчиж, шахаж ирсэн. Үр дүнд нь буурай болон хөгжиж буй орнууд илүү эдийн засгаа хавчуулж, золиос нь болж ирсэн” гэсэн байна. Тиймээс дэлхийг “хэрж”, нэгнийхээ дээр гарах гэж “ядаж”, олон талт үзлээрээ мератренд болж, хөгжиж буй орнуудын нөхцөл байдлыг улам хурцатгаж байгаа бүлэг, холбоодын эсрэг “Их долоо”-гийн орнууд чимээгүй байх бус байр сууриа илэрхийлж, олон улс, оронд тэгш харилцах, хамтран боломж олгох тал дээр анхаарч үйлдэл хийсэн нь илүү үр дүнтэй болох гэнэ.

ДЭЛХИЙН ЭДИЙН ЗАСАГ ТОГТВОРТОЙ ӨСНӨ

Дэлхийн эдийн засаг 2024, 2025 онд 3.2 хувиар тогтвортой өсөх хүлээлттэй байна. Тодруулбал, энэ дундаа АНУ, Их Британи, Канад, Испани зэрэг улсуудын эдийн засгийн өсөлт хамгийн өндөр байна гэж тооцоолжээ.

Дэлхийн хэмжээнд инфляцийн дарамт харьцангуй саарч, Төв банкнууд бодлогын хүүгээ бууруулах циклээ эхлээд байгаа энэ үед дэлхийн эдийн засаг 2024 болон 2025 онд 3.2 хувиар буюу тогтвортой өснө гэж Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллага шинэ тайландаа дурдлаа. Энэ дундаа АНУ, Их Британи, Канад, Испани зэрэг улсуудын эдийн засгийн өсөлт хамгийн өндөр байна гэж тооцоолжээ.

Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллагын ихэнх гишүүн орнуудад инфляц үргэлжлэн саарч, Төв банкнуудынх нь зорилтот түвшинд хадгалагдана гэсэн хүлээлттэй байна. Тухайлбал, “20-ийн бүлэг”-ийн хөгжингүй орнуудад инфляц 2024 онд 2.7 хувь болж, өнгөрсөн оноос 1.5 хувиар саарах тооцооллыг гаргасан. Харин хөгжиж буй орнуудын инфляц хөгжингүй орнуудтай харьцуулахад өндөр байх ч алгуур саарна гэж үзжээ. Гэхдээ үйлчилгээний үнийн өсөлт өндөр түвшинд хэвээр байх төлөвтэй байгаа нь гол сорилт болохыг тодотгосон байна.

ХЯТАДЫН АРДЫН БАНК ЗААВАЛ БАЙЛГАХ НӨӨЦИЙН ХЭМЖЭЭГ БУУРУУЛАВ

Хятадын Ардын банк санхүүгийн байгууллагуудын заавал байлгах нөөцийн хэмжээг 0.5 нэгж хувиар бууруулж байгаагаа зарлав. Тухайлбал, зээлдүүлэгчдийн заавал байлгах нөөцийн тэнцүүлэн бодсон дундаж хэмжээ 6.6 хувь байна гэж Төв банк мэдээлжээ. Таван хувийн нөөцтэй санхүүгийн байгууллагууд шинэ зохицуулалтад хамаарахгүй.

Ардын банк мөн долоо хоногийн репо гүйлгээний хүүг 1.7 хувиас 1.5 хувь болгон буурууллаа. Энэ алхам нь мөнгөний бодлогын мөчлөгийн эсрэг зохицуулалтыг чангатгах, эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг дэмжихэд чиглэсэн гэж тус банк мэдэгдсэн байна. Урт хугацаанд заавал байлгах нөөцийн хэмжээг бууруулснаар зах зээлийн хөрвөх чадварыг их наяд орчим юаниар (141 тэрбум гаруй ам.доллар) нэмэгдүүлнэ гэж Хятадын Ардын банкны тэргүүн Пань Гуншэн өмнө нь мэдэгдсэн юм.