Монголын түүхэнд төрийн эрхийг барьж байсан гэдгээрээ бусад хатдаас онцгой, хүчирхэг, омог бардам Дөргөнэ хатны амьдрал, аз жаргал, баяр, гуниг, хайр, бахархал, хүсэл мөрөөдөл, харуусал, ганцаардлын тухай моно жүжиг үзлээ, өчигдөр.

       МУСТА, жүжигчин Г.Отгонцэцэг хатан хүний ихэмсэг, хэн ч үл халдам өндөр дээд, хүчирхэг сүр хүч, цог заль, оюун ухаант чанар, эр зориг, тэсвэр тэвчээр, холч ухааныг өөрийн ур чадвар, тоглолтоороо бидэнд төгөлдөр дамжуулан үзүүллээ.

    Уран бүтээлч ерөөс итгэлт найдвартай, уран чадварт элч байдаг гэлтэй. Өөрөөр хэлбэл, найруулагчийг нэгэн улсын хаантай зүйрлэбэл гарцаагүй жүжигчин л түүний бат зүтгэлт, бүхнээ хэлж довтолгох элч болж таарч буй юм. Түүнд найруулагч өнгөрсөн, одоо, ирээдүй цагийн алинаас нь ч бахархалт, бахтай гавьяатай, эрдүү омголон, ихэрхүү онгироо, эрдэм ухаант, эгэл жирийн гээд өөр өөр онцлогтой, ондоо хувь тавилантай хүмүүсээс сонгон авч, ямар ч дүр оноосон, тухайн уран бүтээлч авьяас чадвар, зүрх сэтгэл, хөдөлмөр зүтгэлээ дайчлан үзэгчдийн өмнө үнэн мөнөөр нь бүтээх учиртай. Хэрэв хэлсэн, захьсан, чиглүүлэн замчилсныг нь үл сонсож, дутуу дулимагхан биелүүлбэл үзэгчид дорхноо мэдэхээс гадна найруулагчийн хэлэх санаа, томилсон дүрийн мөн чанар цөм бүдгэрнэ. Үүнийг Г.Отгонцэцэг жүжигчин хэдийнэ ойлгож, өөртөө бүрэн дүүрэн нэвтрүүлж ажиллаж сурсан гэдэг нь Дөргөнэ хатны дүрээс нь тод харагдлаа.

Тэр тусмаа өөрөө жүжгээ найруулаад, дүрээ бүтээсэн гэхээр тайз, дэлгэцийн олон сайхан бүтээлийнх нь туршлага, хөдөлмөр зүтгэл, авьяас билэг нь улам төлөвшин тогтсон гэдгээ бататгаж буйн илрэл болов уу.

    Чингис хааны гурав дахь хүү Өгөөдэйн хайр ивээлийг хүртэж, гэргий нь болж амьдарсан Дөргөний амьдрал эв энгийн, дуугүй номхон, дэмий хоосон байгаагүй. Дэлхийн түүхэнд гарч ирсэн эзэнт гүрнүүдээс хамгийн томыг нь удирдан, хариуцахын сацуу таван үрээ өсгөн торниулж, Ази, Европыг холбосон Торгоны замын арилжаа худалдааг хянаж, зохицуулж, бусдаас татвар түрээс авч, мөнгөн зоос үйлдвэрлэн гүйлгээнд гаргасан гээд харвал үйлс өндөр, үүрч тэгнэсэн ачаа их, ухаан, сэтгэлээ нэрсэн өдрүүд түүнд олон байжээ гэдгийг жүжигт Дөргөнэ хатан өөрөө тодорхой өгүүлж байна.

     Энэ бүхэн эв энгийн, орь залуухан Дөргөнэ Чингис хаанд олзлогдон, Өгөөдэй хүүгийнх нь хатан болсноос эхлэлтэй. Залуухан бүсгүй эхнэр боллоо, эх боллоо. Амаргүй цагийн шуурганд дайн байлдаанд үрсээ алдаж, хагацаж, эмтэрч, халуун зүрхнийхээ шаналанг ч сонссон. Өгөөдэй хаанд гомдож, өршөөж нэг, өсөрхөж ч санасан өдрүүд бий. Гэвч бүгдийн эцэст яаж ч байсан шүдээ зууж, ухаанаа тэмтэрч их хатан болох зорилгодоо дүүрэн хүрч, Монголын эзэнт гүрний төрийг тогтвортой удирдаж байгаад өөрийн ууган хүү Гүюгээ хаан ширээнд өргөмжилж чаддаг хамгийн овсгоо самбаа, бяр тэнхээтэй эмэгтэй бол Дөргөнэ.

         Үзэгч миний хувьд хатан гэдгээс илүү эмэгтэй хүний хувь заяа гэдгээр нь илүү ойлгон, мэдрэхийг хүссэн хүсэлдээ хүрч чадсан. Үндсэндээ эл жүжиг өөрөө бидэнд хатнаас давуулан эмэгтэй хүнийг мэдрэх мэдрэмжийг илүүтэй өгч байх бөгөөд эмэгтэй хүн гэдэг цөм хатан заяанд биш ч хатан ухаантай амьдардаг, хэзээд ч үр хүүхэд, хань ижил, амьдралынхаа сайн сайхны төлөө зорьж байдгийг энэ жүжиг ч бас цаад гүн чанартаа дуугарч байна. Түүнээс хатан хүний амьдрал л ийм гэсэн тусдаа ангилсан зүйл үгүй гэдгийг тодотгомоор байна.

    Тийм болохоор Дөргөнэ хатанд ямар хүсэл байсан, хүсэлдээ хүрэхийн тулд юуг золиосолсон, хайрыг бусдад харамгүй өгсөн атлаа өөрөө хайрлагдаж чадав уу. Аз жаргалд, агшин хоромд, амсаж буй зовлон, жаргалдаа хэрхэн хандаж буйг чадварлаг уран бүтээлчийн хувирал бүрээр мэдэрч, тэр бүхнээс нь энэ хатныг эмэгтэй хүнийх нь хувьд жаахан ч болов ойлгохыг хичээсэн. Тэгэхээр энэхүү жүжгийн зохиолыг бичсэн Ц.Түмэнбаяр зохиолч, найруулж, дүрийг нь бүтээсэн Г.Отгонцэцэг жүжигчин, үзэгч бид нэгдэн нэгэн түүхэн хатны зовлон, жаргалаас хуваалцаж, түүнийг сэтгэлээ онгойтол нь яриулж чадсан цаг гаруйн хугацаа байлаа. Тайзнаа бүтээгдсэн дүр бүхэн мартагдашгүй байдаг. Одоо Дөргөнэ хатныг мартахгүй боллоо. Түүхэнд үлдсэн тэр эр зориг, энэрэнгүй сэтгэл, тууштай зүтгэл, туулсан түүхийг нь сонссон болохоор.