Өнөөдөр багш нарын баярын өдөр. Энэ өдөр үргэлж дурсан санадаг хэрнээ нэг удаа ч “Баярлалаа” гэж хэлж үзээгүй, цэцэг барьж ч очиж байгаагүй нэг хүн надад бий. Багадаа би “Сургуульд сурахгүй, хөгшин аав, хөгшин ээжтэйгээ хөдөө мал дээр гарна, малчин болно” гэдэг хүүхэд байлаа. Айлын ганц охин учраас эрх гэж жигтэйхэн, хүн болгон л миний үгээр байх ёстой юм шиг санадаг байсан сан. Тэгж их зөрүүдлэсэн хүн яаж яваад сургуульд орохоор болсноо санадаггүй ч 1998 оны есдүгээр сарын 1-ний өдрийг бол хэзээ ч мартдаггүй. Өдөр, шөнөгүй ногооны ажил хийж, зав зайгаараа тээвэрт явдаг аавд маань охиноо сургуульд хүргэж өгөх хүндтэй үүрэг оногдсон юм.

Нар зулай дээрээс ээсэн, навчис газар унаж шаргалтсан намрын нарлаг өдөр Ховд аймгийн I сургуулийн хичээлийн шинэ жилийн нээлт болж, анх удаа сургуулийн бараа харж байгаа мань мэтэд энэ нь цоо шинэ ертөнц шиг санагдаж байлаа. Гэтэл аав маань хичээлийн шинэ жилийн анхны хонх жингэнэж байгааг ч үл анзааран сургуулийн гадаах сандал дээр зүүрмэглэж орхих нь тэр. Ядарсан аавыгаа жаахан ч болов амраг гэж бодсон уу, аль эсвэл яах учраа олоогүй юу, бүх хүүхэд сургууль руу орсны дараа би аавыг сэрээснээ санадаг.

“Аавыгаа сэрээхгүй яасан юм” гэсээр аав гэмшингүй ангийг маань олж өгөөд  “Миний охин урд суугаарай. Урд суусан хүүхэд онц сурдаг юм” хэмээн захисан. Энэ захиасыг биелүүлэх гэж I салааны хамгийн урд суухын тулд анх удаа эмэгтэй хүүхэдтэй муудалцаж, гараа хазуулж байлаа. Гэхдээ аавынхаа захиасыг биелүүлж, онц сурч чадаагүй. Хичээлийнхээ дундуур оргож, хичээлээ таслан хөгшин аав, хөгшин ээж дээрээ очих гэж унаа хайж явсан, одоо бодохоор хөгтэй, хөгжилтэй, хүнд нэг их яриад баймааргүй дурсамж надад олон бий. Эмэгтэй хүүхэд хэрнээ эав, ээжийнхээ чихнээс мөн ч олон удаа хонх уясан даа. Хичээл номоо сайн хийдэггүй, өдөртөө үзсэн үсгээ дахиж хардаггүй миний хичээлийг нэг удаа аав давтуулахаар болов. Яаж ч заагаад ахиц, дэвшил гарахгүй байгаа охиноо аав маань загнахад зүрхний угаас гомдол төрөөд учиргүй уйллаа. Ааваасаа сонссон анхны хатуу үг тэр байсан юм. Тасралтгүй уйлах охиноо “Аав нь чамайг гэж мэдэлгүй, дүүтэй нь андуураад загначихлаа” гэж аргадсан. Би мэдэж байсан, аав намайг андуураагүй гэдгийг... Гэхдээ л энэ аргадалтад тайвширч, уйлахаа больсон юм. Үүнээс хойш надад хэн ч онц сурахыг шаардаагүй, би ч онц сурах гэж хичээгээгүй, сурлагаараа ангийнхаа сүүл мушгидаг сурагч байлаа.

Харин 2002 онд манайх хот шилжиж, би дөрөвдүгээр ангийнхаа сүүлчийн улирал “Ирээдүй цогцолбор” буюу 83 дугаар сургуулийн 4л ангид элсэн  орсон юм. 30 гаруй хүүхэдтэй тэр ангийн багш нь З.Жаргалсайхан. Богинохон тайрмал үстэй, том алаг нүдтэй, нүдэнд дулаахан намхан эмэгтэй хичээлдээ дундаас дээш үнэлгээ авч үзээгүй намайг үргэлж магтана. Жаахан хичээчихвэл удахгүй ангийн тэргүүний сурагч болно доо гэж итгүүлнэ. Үсээ хоёр хуваан сүлжиж, цагаан өнгийн боолтоор боосныг маань хотын хүүхдүүд хөдөөнийх гэж дооглонгуй шоглож байхад багш маань л мэдсэн юм шиг бүх хүүхдийн өмнө “Үсээ ямар сайхан самнаа вэ” гэнэ. Ингэж хэлэхээр хүүхдүүд дооглохоо болино. Энэ мэт багшийнхаа дэмжлэг, урмаар би онц сурах гэж, багшийнхаа хэлсэн шиг байх гэж хичээх болсон юм. Ингээд хичээсээр ангийн, сургуулийн, цогцолборын тэргүүний сурагчаар шалгарч, ахлах ангиа төгссөн. З.Жаргалсайхан багш энэ бүх хугацаанд ердөө хоёрхон сар ангийн минь багш байсан ч ирээдүйг минь тэр чигт нь өөрчилсөн юм. Тиймээс хорвоо дээр тээж, төрүүлж, өдий зэрэгтэй өсгөсөн ээж, ааваасаа дутахгүй талархах учиртай хүн бол багш маань. Хэзээ ч сайн сурахгүй гэсэн бодолтой, суръя ч гэж хичээдэггүй байсан намайг онц сурч чадна гэж итгүүлж чадсан цорын ганц хүн бол та. Хэрэв Жагаа багш маань байгаагүй бол өнөөдрийн би арай өөр байх байсан. Өнөөдөр бол таны, тань шиг багш нарын баярын өдөр.

Монголын өнцөг булан бүрд шавийнхаа зүрхэнд жигүүр ургуулж, итгэл найдвар төрүүлж, хийж бүтээх хүсэл зоригоор жигүүрлүүлсэн, ирээдүйг нь өөрчилсөн олон мянган багш бий. Та бүхэнд мянган мянган шавийн тань өмнөөс талархлын үгийг дайж байна. Баярлалаа багш аа. Та бол хүүхэд шуугьсан их өргөөний эзэн, хүсэл долгилсон ирээдүйн замын эхлэл билээ.