“Монгол Улсаас Монголын эзэнт гүрний үеийн “Мөнгөн гэрэгэ анх удаа олдлоо” гэх мэдээлэл цахим орчинд гарсан. Баян-Өлгий аймгийн Булган сумын иргэн А.Ансаган, Х.Аманжол, Е.Аманбек нар түүхэн олдвор болох Мөнгөн гэрэгэг олсон байдаг. Үнэт, ховор олдвор олсон Баян-Өлгий аймгийн Булган сумын иргэн А.Ансагантай ярилцлаа.

-Сайн байна уу,  та хэзээ, ямар ажлаар явж байхдаа ховор үнэт олдворт тооцогдох Мөнгөн гэрэгэг  олсон юм бэ?

  -Би 2024 оны тавдугаар сарын сүүлээр А.Аманжол, Е.Аманбек гэх хоёр үеэлтэйгээ Баян-Өлгий аймгийн Булган суманд барагшун түүж явахдаа тус сумын нутагт орших Улаан даваа гэдэг газраас Мөнгөн гэрэгэг олсон. Барагшуун түүгээд явж байтал нэгэн том чулуун доороос Мөнгөн гэрэгэний  тал нь цухуйчихсан байхыг би анх хараад гаргаж авсан. Түүнийг ямар учиртай олдвор болохыг нь мэдэхгүй учир эхлээд хэмжиж үзсэн. Гэтэл 30 сантиметр урттай, 10 сантиметр өргөнтэй төмөр материалтай эд байсан. Тэгээд бид гэр рүүгээ буцах замдаа гар утасны сүлжээ хайж ороод олсон олдвороо ямар учиртай, ямар цаг үед хамаарах олдвор болохыг нь “Lens” гэх программаас хайж үзсэн. Гэтэл эртний хаадын гэрэгэ гарч ирэхээр нь бид түүнийг түүхийн ховор олдвор болохыг нь мэдсэн. Тийм ховор олдвор олсондоо баяртай байгаа.

- Та бүхэн энэхүү олдвороо албаны хүмүүст хэзээ мэдэгдсэн бэ?

    -2024 оны зургадугаар сард Ерөнхийлөгчийн Тамгын газарт Ж.Отгонжаргал ах албан бичиг, хүсэлт гаргаад хүлээлгэж өгсөн. Тэгээд нэг жилийн хугацаанд эрдэмтэн судлаачид олдворын он цагийн тогтоож, дөрвөлжин монгол бичгийг тайлж, холбогдох  байгууллагууд олдвор олдсон газарт нь очиж шалгалт, судалгааны ажлууд хийсний дараа олон нийтэд зарласан. Мөнгөн гэрэгэний 76 хувийг мөнгө, 24 хувийг бусад металлаар хийж, алтаар бүрсэн байсан гэж судлаачид болон мэргэжлийнхэн хэлсэн. Гэвч он удаан жилийн хугацаанд алт нь арилсан байсан. Бидний олсон Мөнгөн гэрэгэг  “Чингис хаан” үндэсний музейд хадгалж байгаа.

-Та хэдий үеэс хойш барагшун түүж байгаа вэ?

   -Х.Аманжол ах олон жил барагшун түүж байгаа. Эхэндээ хувиараа л түүдэг байсан бол сүүлийн хэдэн жил компаниудад нийлүүлж эхэлсэн. Би сүүлийн хоёр жил барагшун түүж байгаа. 2024 онд ч мөн адил барагшун түүж яваад л энэ түүхэн олдворыг олсон доо.

-Таны олдвор олсон гэдгийг нутгийнх нь мэдсэн үү. Тухайн үед танд юу гэж хэлсэн бэ?

  -Түүхийн ховор олдвор гэдгийг мэдсэний дараа бид хариуцлагатайгаар улсад хүлээлгэж өгсөн. Үүний дараа бүтэн жилийн хугацаанд судалгаа, шинжилгээний ажил хийгдсэн. Тэр үед шалгалт, шинжилгээний явц нууц байдалтай явагдаж байсан болохоор нутгийн иргэд мэдээгүй. Бид ч энэ талаар ил яриагүй.

-Судлаачид мөнгөн гэрэгэ олдсон газарт очсон гэсэн. Өөр ямар нэгэн ховор олдвор илэрсэн үү?

    -Мөнгөн гэрэгэ Булган сумын Улаан даваагаас олдсон анхны олдвор. 2024 оны зургадугаар сараас хойш судлаачид тогтмол судалгаа хийсэн. Гэхдээ одоогоор өөр олдвор илрээгүй.

-Таныг ховор олдвор олсон гээд урамшуулал олгосон уу?

   -Тухайн үед Соёлын сайд асан Ч.Номинд биечлэн хүлээлгэж өгсөн. Урамшууллын тухайд, тухайн үед тус бүрт 11 сая төгрөг олгоно гэж ярьж байсан. Одоогоор улсаас урамшуулж олгосон мөнгө байхгүй. Гэхдээ миний хувьд түүхийн ховор үнэт зүйл олдсон гэдгээрээ, тэрийгээ улсад хүлээлгэн өгсөндөө баяртай байдаг. Үнэт зүйл олбол хэн ч байсан иргэнийхээ үүргийг биелүүлж, холбогдох байгууллагад хүлээлгэн өгөх хэрэгтэй. Би ч та бүхэндээ тэгж уриалмаар байна.