Мөсөн "далай" үүсэж, иргэдийн гэр, хашаа хэзээ мөдгүй усанд автах нь

            Булаг ундарч, тэр нь гол болтлоо урсан, хөлдөн мөсжиж, өвлийн тэсгим хүйтэнд айлууд усан дунд амьдарч байна гэсэн мэдээллийн мөрөөр бид Сонгинохайрхан дүүргийн 26 дугаар хорооны Баянбулаг хэсгийг зорилоо. Уур, манан савсаж, хаашаа л харна хашаа дүүрэн мөс биднийг угтав. Идэр есийн хүйтэнд иргэд гэрийнхээ гадаа хүрз, лоотуу барьчихсан, хамаг байдгаараа мөс нүднэ. Арав гаруй жил амьдарсан хашаа, байшингаа усанд автуулахгүй байх нь тэдний өнөөдрийн гол зорилго гэлтэй. Айлуудын олонх нь хашааныхаа үүднээс хоёр алхам ч холдох боломжгүй болтлоо мөсөнд автжээ. Хэрэв хоёр алхвал мөс тас няс дуугарч, цөмрөх аюултай.

 “Машин байтугай явган хүн явахад мөс цөмөрч, айлуудын хашаа, гэр рүү ус орж байна”

Баянбулаг хэсгийн хоёрдугаар гудамжинд 100 гаруй айл амьдардаг. Энэ хавьд сарын өмнөөс булаг задарч, мөсөнд автжээ. Энэ талаар Баянбулаг хэсгийн хоёрдугаар гудамжны иргэн Т.Зундуй гуай “Зундаа бол нарийхан булаг урсдаг юм. Манайх энд 10 гаруй жил амьдарч байгаа. Энэ хугацаанд булаг ийм өргөн болж, тошин хальж, айлуудын хашаа руу орж байгаагүй. Гэтэл энэ жил гэнэт л ийм өргөн болж, энэ хавь тэр чигтээ усанд автчихаад байна. Сүүлийн хоёр хоногт  Баянбулаг хэсгийн хоёрдугаар гудамж тэр чигтээ мөсөн далай болж, гудамжаар явах аргагүй боллоо. Гэр рүүгээ ус оруулахгүйн тулд өдөржин гадаа хүрз, лоотуу барьж, мөс цоолох арга хэмжээ авч байна. Геодези, усны барилга байгууламжийн газраас хүмүүс ажиллаж байгаа хэдий ч дорвитой үр дүнд хүрэхгүй байгаа. Том машинаар энэ хавийг тэр чигт нь ухаж, мөсийг хөрс рүү гадагшлуулсан ч ус харин ч бүр нэмэгдэх боллоо. Хүүхдүүд эхнээсээ жиндэж, ханиад хүрч, хоолой нь өвдөж, байдал өдрөөс өдөрт дордож байна” хэмээн халаглан ярьсан юм. Тэрбээр 70 нас хүрч байгаа хэдий ч өөрөөс нь өөр хашааг нь уснаас хамгаалах хүн байхгүй болохоор ингэж зогсож буйгаа учирласан.

            Харин хашааныхаа үүдэнд голын урсгалын сувгийг манаж байгаа иргэн олон байв. Арай чүү цоолсон булаг нь урсаж байгаа эсэхийг манаж, булгийн урсгалын сувгийг нээлттэй байлгах нь тэдний ажил биш ч ингэхээс өөр арга байхгүй.  Энэ талаар нэгэн иргэн “10 гаруй жил амьдрахдаа ийм зүйл болж байгааг үзээгүй. Айлуудын олонх нь нүүгээд явсан. Дулаан байр хайгаад л явсан байх. Манайх гэхэд “Хилчин” хотхонд айлын хажуу өрөө түрээсэлж байгаа. Өдөртөө ирж хашааныхаа үүдэн дэх мөсийг зөөдөг ажилтай.  Өдрөөс өдөрт л ус нэмэгдэж, хашаа руу нь түрж орж байгаа юм чинь явахгүй гээд ч яах билээ. Нялх хүүхдүүдтэй айлууд хэцүүдэж байна. Түргэн тусламжийн машин үүгээр ирнэ гэж саналтгүй. Айлууд хашаанаасаа ч гарах эрхгүй л хөхөө өвлийн хүйтэнд сууж байна. Тошин хальж байгаа учраас машинтай битгий хэл явган хүн явахад ч цөмрөөд байгаа. Арга буюу мөсөн дээгүүр явж байгаа иргэдийн гутал, хувцас усан гүзээ болж байна” гэв. Түүнтэй адилхан хажуу өрөө, нийтийн байранд толгой хорогдож байгаа олон айл бий гэнэ.

Хөрсний ус зайлуулах шугам хийснээс болж айлууд усанд автаж байна гэв

Мөсөн далай болсон тус газарт Геодези, усны барилга байгууламжийн газрын ажилтнууд ажиллаж байгаа аж. Биднийг очих үеэр тус газрын ажилтнууд булгийн мөсийг энд, тэндгүй цоолж байлаа. Авч буй арга хэмжээний талаар тус газрын мэргэжилтнээс тодруулахад “Одоогийн байдлаар дөрвөн албан хаагч ажиллаж байна. Булаг задарсан өдрөөс хойш л голын усны сувгийг сэргээх арга хэмжээ авч байгаа. Голыг урсгаж, далан руу гаргахаас өөр арга байхгүй. Хэдийгээр өдөртөө сувгийг сэргээгээд байгаа ч шөнөдөө хөлдчихөөд байна. Өнгөрсөн намар булгийн дээд талд хөрсний ус зайлуулах шугам хийсэн юм билээ. Тус шугам гаргалгаа муутайгаас болж булгийн ус айлуудын гэр рүү орж байна. Уг нь гаргалгаа хийсэн хэдий ч далан нь бөглөрч, ус жаахан ихсэнгүүт хальж гарч ирээд байна. Хөлдсөн мөсийг хагалж аваад, сувгаа сэргээгээд булгийг урсгах арга хэмжээ авч байна гэсэн үг. Хөрсний ус зайлуулах шугамыг нь хувийн компани хийсэн юм билээ” гэв.

Харин тус хорооны Засаг дарга, хэсгийн ахлагч гэж хүн энэ хөндийд ажиллаагүй удаж байгаа гэдгийг иргэд хэлж байлаа. Угтаа өдийд хорооны Засаг дарга албатуудаа дагуулаад атга шороо ч болтугай асгаад явж байх цаг. Гэтэл энэ хөндийд төрийн дөрвөн алба хаагч, хэдэн иргэн л өдөр шөнөгүй устай “ноцолдож” байна.

Н.БАТБАЯР: Булгийн ундарга дээр буусан нь иргэдийн буруу

Усан дунд амьдарч иргэдийнхээ төлөө ямар ажил хийж байгаа талаар тодруулахаар Сонгинохайхан дүүргийн 26 дугаар хороог зорив. Биднийг очих үеэр хороо хүн хүлээж авахгүй, Засаг дарга, хэсгийн ахлагч нь эзгүй байлаа. Бид тус хорооны Засаг дарга Н.Батбаяртай утсаар холбогдож, нөхцөл байдлын талаар тодруулахад “Би ажлаа хүлээж аваад дөнгөж нэг сар болж байгаа бөгөөд танилцах шатандаа явж байна. Хороо болон дүүргээс хамтарч мөстсөн айлуудад зохих арга хэмжээ авсан. Тухайлбал, Геодези, усны барилга байгууламжийн газар руу санал хүргүүлсэн байгаа. Манай хорооны нутаг дэвсгэрт ус зайлуулах шугам сүлжээ байхгүй. Булгийн ундарга дээр буусан нь иргэдийн буруу шүү дээ. Тэнд байгаа айлуудын олонх нь оршин суух зөвшөөрөлгүй. Байгалийн давагдашгүй хүчин зүйлийг яах ч билээ. Өвөл ингэж байгаа юм чинь хавар байдал бүүр хэцүүднэ гэдгийг иргэдэд анхааруулж хэлсэн. Захаасаа зарим айл нь ухамсарлаад нүүж байгаа. Хорооноос зохих шатны арга хэмжээг авч байгаа. Дээш нь мэдэгдэхээс өөр арга хэмжээ авч чадахгүй. Хороо техник, хэрэгсэл байхгүй, төсөв, санхүү байхгүй” хэмээн уцаарлав.   

Хөхөө өвлийн хүйтэнд иргэд нь хүйтэн булгийн усанд “живж” байгаа нь Засаг даргад нь огтхон ч хамаагүй бололтой. Өөрөөр хэлбэл, хараад суухаас өөр эрх мэдэл тэдэнд үгүй гэнэ. Тэгээд бүр булгийн ундарга дээр буусан нь иргэдийн буруу хэмээн хээв нэг хэлээд сууж байх юм. Булгийн ундарга дээр буусан нь буруу байж болох ч энэ нь Засаг дарга гараа хумхиад сууж болно гэсэн үг биш.

            Нийслэлийн өнцөг булан бүрд иргэд жилийн жилд усанд автдаг нь нууц биш. Гэтэл “Нуухыг нь авах гэж байгаад нүдийг нь сохлов” гэгчээр хөрсний ус зайлуулах шугам хийгээд хөндий дүүрэн усан далай болгож орхижээ, Хотын дарга аа. Хариуцлагагүй компанид хариуцлага тооцож, иргэдийн эд хөрөнгө, эрүүл мэндийг аварна уу.