Тулгар төрийн 2233 жил, Их Монгол Улсын 818 жил, Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсны 113, Ардын хувьсгалын 103 жилийн ой, Үндэсний их баяр наадмын бүжгийн найруулагч, ерөнхий бүжиг дэглээчээр ажиллаж байгаа Ё.Дамчаабадгартай ярилцлаа. Тэрбээр Цагдаагийн "Сүлд" чуулганы ерөнхий бүжиг дэглээч, СУИС-ийн орчин үеийн бүжгийн багш бөгөөд "Мөнгөн мод" наадмын хоёр удаагийн шагналт уран бүтээлч билээ.

-Танд энэ өдрийн мэнд хүргэе. Наадмын ерөнхий бүжиг дэглээчээр ажиллаж байгаа сэтгэгдлээсээ хуваалцахгүй юу?

-Та бүхэндээ энэ өдрийн мэнд хүргэе. 2024 оны үндэсний их баяр наадмын бүжгийн ерөнхий дэглээчээр ажиллаж байгаадаа туйлын баяртай байгаа. Ерөнхий бүжиг дэглээчээр ажиллах санал тавихад нь баяртай байсан ч найруулагчаасаа яагаад намайг сонгосон талаар асуусан. Ц.Батнайрамдал найруулагч “2018 онд чиний хийсэн контемпорари бүжгийн тоглолтыг үзсэн. Энэ жилийн наадмаар контемпорари бүжгийн дэглэлтүүдийг шингээнэ.Тиймээс мэргэжлийн уран бүтээлчтэй хамтрах хэрэгтэй” гэсэн. Наадмын зохиолоо унших үед эхлэл, төгсгөлд контемпорари төрлийн бүжиг дэглэлтэй байгаа нь маш их таалагдсан. Хэдий залуу уран бүтээлч туршлага дутаж магадгүй ч хамгийн сайнаараа хичээж ажиллахаар шийдсэн. 

-Энэ удаагийн наадмын нээлтийн бүжиг ямар сэдэв дор өрнөж байгаа вэ?

-Үндэсний их баяр наадмыг “Эх дэлхий, эх оршихуй цадиг” сэдэв дор найруулж байгаа. Нийт зургаан үзэгдэлтэй байхаар бэлдсэн. Монголчууд, жуулчдынхаа нүдийг хужирлаж, сэтгэлийг нь баясгах нээлт хийхийн тулд ажиллаж байна.

-Баг бүрэлдэхүүнийхээ талаар ярихгүй юу. Нийт хэдэн хүн наадмын нээлтийн үйл ажиллагаанд оролцож байна вэ?

-Бүжигчид бүгд мэргэжлийн байгууллагуудаас бүрэлдсэн нь энэ жилийн нэг онцлог. ЦДБЭЧ, ХЦДБЭЧ, Цагдаагийн “Сүлд” чуулга, Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын “Соёмбо”  чуулга, СУИС, Бадмаараг ахлах сургуулийн төгсөх ангийн сурагчид, “D” dance гээд нийт 200 гаруй уран бүтээлч оролцож байгаа. Мөн цэргийн 300 алба хаагч нээлтийн ажиллагаанд оролцоно. Наадмын үйл ажиллагаанд нийт 1000 гаруй хүн оролцож байгаа. 

-Энэ жилийн наадмын нээлтийн онцлог юу вэ?

-Үндэсний их баяр наадмын нээлт, хаалтын бүжгийн үзүүлбэрийн онцлох зүйл нь контемпорари бүжгийн урсгалыг баяр наадмын үзүүлбэртэй хослуулсан явдал нь. Эхний болон сүүлийн үзүүлбэрт контемпорари урсгалын бүжиг үндэсний дуу, хөгжимтэй хэрхэн хоршиж байгааг харуулна. Дан ганц монгол бүжгээс гадна өөр төрлүүдийг шингээж байгаа нь онцлог болж байна. Бүжгийн үзүүлбэрүүдээрээ түүхийг өгүүлэхийг хичээж байна. Контемпорари бол сэтгэхүйн урлаг. Тиймээс үзэгчид илүү ойлгож, өгүүлэх түүхийг нь өөр талаас нь ойлгоосой гэж хүсэж байна.

-Үндэсний их баяр наадам болоход хэдхэн хоног үлдсэн байна. Наадмын бэлтгэл хэдэн хувьтай байгаа вэ, тэр дундаа олон хүнийг нэгтгэдэг бүжгийн бэлтгэл хэр явж байна вэ?

-Хэдхэн хоног үлдсэн байна. Наадмын бүжгийн бэлтгэл 90 гаруй хувьтай байгаа. Өмсгөл зүүсгэл гоёлтойгоо тохируулаад өөрчлөх цөөн хэдэн зүйл байна. Наадмын нээлт мюзикл хэлбэрээр тавигдаж байгаа учраас бүжигчид маань дуулна, жүжиглэнэ, хөгжим тоглоно. Бүжигчид бол баяр наадмын хамгийн их ачаалал үүрдэг хүмүүс.

-Та өмнө нь ийм олон хүний бүрэлдэхүүнтэй баг ахалж, найруулж байв уу?

-Өмнө нь 100 орчим хүнтэй тоглолтын бүжгийн найруулагчаар ажиллаж байсан. Анх удаа 1000 гаруй хүнтэй хамтарлаа. Өмнө нь бүжгийн дэглэлт хийж байсан туршлагатай найруулагч, бүжиг дэглээч нараасаа туршлага судалж, зөвлөгөө авч ажилласан. Олон наадмын ард ажилласан багш нарын зөвлөгөө үнэтэй байлаа. Өмнө нь дандаа тайзны бүжиг найруулдаг байсан учраас цэнгэлдэх хүрээлэнг хамарсан бүжгийн дэглэлт найруулах нь шинэ туршлага боллоо. Туршлага хуримтлуулж, өөрийгөө хөгжүүлсэн өдрүүд байлаа.

-Өөрийнхөө хамгийн дурсамжтай наадмын талаар ярихгүй юу. Ер нь наадмын өдрүүдийг хэрхэн өнгөрүүлдэг вэ?

-Наадмаар бүжиглээд л явж байдаг хүүхэд байлаа. Ингэж арын албанд ажиллахад олон асуудал тулгардаг юм байна. Оролцож, бүжиглэдэг байсан хүүхэд наадмын нээлтийн бүжгийг дэглээд зогсохгүй, өөрөө бүжиглэнэ гэдэг хамгийн сайхан.

-Наадмын бүжгийн үзүүлбэрт хүүхдүүд их оролцдог шүү дээ. Өсвөр насны хүүхдүүдэд хамгийн бахархалт мөч, дурсамж нь болж байгаа байх?

 -Өсвөр үеийн хүүхдүүдийг төдийлөн оролцуулаагүй. Гэнэтийн бэлэг байдлаар цөөн хүүхдүүд оролцоно. Бид наадмын нээлтийг олон хүний хүчээр сүртэй харуулахаар зориогүй. Цомхон, цэвэрхэн мэргэжлийн байлгахыг хичээсэн.

-Догдолсон, омогшиж, бахархсан өдрүүд өнгөрч байгаа байх. Наадмын өдрийг хэрхэн төсөөлж байна?

-Зохиолоо уншсан цагаасаа хойш төсөөлж, төлөвлөсөн зүйлээ бодит болгоод сууж байна. Баяр наадмын өдөр миний дэглэсэн, найруулсан үзүүлбэрийг хүмүүс үзнэ гэхээр зүрх хүчтэй цохилж, догдолж сууна. Бүжгээ хараад омогшдог юм билээ. Аав, ээж минь анх удаа цэнгэлдэх хүрээлэнд наадмын нээлт үзэх гэж байгаа. Хүүгийнхээ дэглэсэн бүжгийг цэнгэлдэхийн ногоон талбайд харна гэхээр сэтгэл догдолж байна.

-Ярилцлага өгсөнд баярлалаа.

-Нийт монголчууд минь сайхан наадаарай.