• Өнөөдөр 2022-09-29

СГЗ Х.МЭРГЭНИЙ ОХИН М.УНДРАМ: Аав минь бүтээл бүрдээ сэтгэлээ шингээн орчуулдаг байсан

2022-08-19,   4515

   Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, орчуулагч Х.Мэргэнийг уншигч та  Уильям Шекспирийн жүжгүүд, А.Азимовын “Эхлэлийн эхлэл” тэргүүтэй орчуулгын сайхан бүтээлээр нь андахгүй мэдэх билээ. Хэл найруулга, үг сонголтын хувьд ёстой ясны орчуулагч гэдгийг уншсан хэн ч мэдэрч, уран яруу утга найруулгын гүнд эрхгүй “сэлдэг". Тэгвэл түүний орчуулга болох Уильям Шекспирийн  “Ромео Жульетта хоёр” жүжгийн орчуулга хэвлэлтэд шилжиж буй энэ мөчид бид түүний охин М.Ундрамтай ярилцлаа. Тэрбээр аавынхаа орчуулгаар уншигч та бүхэнд бэлэг барьж байгаа юм.

  -Сайн байна уу. Аавын тань орчуулгаар Уильям Шекспирийн “Ромео Жульетта хоёр” ном хэвлэлтэд гарч байгаа юм байна. Энэхүү бүтээлийн талаар яриагаа эхлэх нь зүйтэй болов уу?

    -Сайн, сайн байна уу. Юуны өмнө уншигчдадаа энэ өдрийн мэнд хүргэе. Аавын минь орчуулсан “Ромео Жульетта хоёр” жүжгийн орчуулга 2001 онд Монголын зохиолчдын эвлэлийн оны шилдэг бүтээл шалгаруулах “Алтан өд” наадмын утга зохиолын орчуулгын шилдэг бүтээлээр шалгарч байсан түүхтэй.  Хүмүүс аавын орчуулсан жүжгүүдээс унших юм сан гэдэг байсан. Энэ ч утгаар бид аавынхаа орчуулгыг уншигч олонд хүргэх, орчуулагч дуун хөрвүүлэгчдийг дэмжих зорилгоор аавынхаа нэрэмжит “Мэргэн зон” Төрийн бус байгууллагыг байгуулаад хоёр жил болж байна. Энэ хүрээнд аавынхаа бүтээлүүдийг шинээр эрхлэн гаргах ажлыг эхлүүлээд байгаа юм. Үүний эхний ажил нь Уильям Шекспирийн "Ромео, Жульетта хоёр" орчуулгын бүтээл юм. 

     -Аав тань ямар, ямар орчуулгын бүтээлийг уншигч олондоо хүргэсэн байдаг билээ?

     -Аав минь 1980 онд Москвагийн А.М.Горькийн нэрэмжит Утга зохиолын дээд сургуулийн орчуулгын ангийг төгссөн. Хүмүүс орчуулагч гэдгээр нь мэдэхээс утга зохиолын мэргэжилтэн гэдгийг нь бараг мэдэхгүй болов уу. Амьдралынхаа ихэнх хугацааг орчуулгын ажилд зориулж, МҮОНРТ-д гадаадын олон кино, нэвтрүүлэг орчуулснаас гадна дэлхийн сонгодог бүтээл болох У.Шекспирийн жүжгүүдВ.Распутины “Иваны охин, Иваны эх” тууж, өгүүллэгийн ном, Л.Шинкаревын “Цэдэнбал, Филатова хоёр”, “Цэдэнбал, Филатова хоёрын цаг үе”, А.Азимовын “Эхлэлийн эхлэл” зэрэг бүтээлийг хэвлүүлсэн. 2010 онд “Степные были и небылицы” (Тал нутгийн домог хууч) номыг эмхэтгэн орос хэлнээ орчуулж, Улаан-Үд хотод хэвлүүлсэн. Мөн Төрийн шагналт зохиолч Б.Догмидын “Бүргэд тэнгэртээ халина” романыг орос хэлнээ орчуулсныг Б.Догмид гуай өөрөө хэвлүүлсэн юм билээ.

Хамгийн сүүлд “Эртний грек, эртний Ромын домог туульс”-ийг орчуулан хэвлүүлж, уншигч олондоо өргөн барьсан.

   -Таны аав бол бидний хайртай орчуулагч. Олон ч сайхан бүтээлийг бидэнд унших эрх олгож, аялгуут сайхан монгол хэлээр “урласан" гэдгийг хэн бүхэн мэдэх байх. Аав тань орчуулагчийнхаа хувьд, хувь хүнийхээ хувьд ямар хүн байсан тухай ярьж өгч болох уу?

    -Баярлалаа. Тийм ээ, аав минь эгэл даруу, ямар ч хүнтэй сайхан харилцдаг, хийж байгаа ажилдаа чин сэтгэлээсээ ханддаг, ном их уншдаг, олон зүйлд сонирхолтой хүн байсан. Байгаль дэлхийдээ хайртай, өсөж төрсөн газар нутаг, уул ус, өвөг дээдсээ шүтэж явдаг хүн байлаа. Харин орчуулагчийн хувьд надаар хэлүүлэлтгүй уншигч түмэн, мэргэжил нэгт хамт олон, найз нөхөд нь сайн мэдэх байх. 2003 онд аавын минь хөдөлмөр зүтгэлийг төр засгаас үнэлж, Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн цолоор шагнасан.

   -Хамгийн сүүлд “Эртний Грек, Ромын домог туульс” номыг орчуулан, хэвлүүлсэн. Монгол хэлний аялгуут үг хэллэгт нь үнэхээр автаж байсан шүү. Энэхүү бүтээлийг аав тань хэдий хугацаанд орчуулсан бол. Орчуулагчийн ажлыг чөмөг дундалсан хөдөлмөр гэдэг. Тэр хэрээр хамаг цаг хугацаагаа, бүхий л зүйлээ өгч байж, сайн бүтээл төрдөг болов уу гэж бодож байна?

    -Аав маань "Эртний Грек, Ромын домог туульс" номыг жил гаруй хугацаанд орчуулж хэвлүүлсэн. Орчуулгын ажил их тэвчээр шаардсан, харь хэлнээс гадна монгол хэлээ маш сайн мэддэг байх хэрэгтэй гэж боддог. Энэ байдлыг би аавынхаа орчуулгын бүтээлээс олж, мэдэж, суралцсан. Аавыг маань А.М.Горькийн нэрэмжит Утга зохиолын дээд сургуульд суралцаж байхад нь Тахо Годи хэмээх сонгодог хэл судлаач багш нь эртний Грек, Ромын уран зохиолд дуртай болгосон гэдэг. Аав ч энэ тухай ярих их дуртай. Хүн бүрд хүнийг хөтөлж, алив нэг зүйлд дурлуулдаг нөлөөлөл байдаг шүү дээ. Тухайн үед тэр багш  аавд минь  Одиссей, Илиадын туульсыг эртний грек хэлээр уншиж өгдөг байсан юм билээ. Тэгээд хагас жилийн шалгалтад билетээ сугалаад асуугдахад нь багш нь “Эхлээд нэг юм лавлая. Эртний грекчүүд Дионис тэнгэртэй хэрхэн мэндчилдэг байсан бэ” гэхэд нь “Хайра Адонис” гэж хоёрхон үгээр хариулаад онц авч байсан гэж ярьдаг байсан.  Аав минь улсын нь хөрөнгөөр таван жил суралцаад, оронд нь ямар нэгэн юм хийх ёстой гэж үргэлж бодож явдаг байсан учраас энэ номыг уншигч олны хүртээл болгожээ. Аавын минь энэ хүсэл, хөдөлмөр талаар болоогүй, их сайхан орчуулгаар эл домгийг бидэнд хүргэсэн гэж боддог. Энэ тухай сүүлд номыг нь уншсан хүмүүс ч ярьж байхыг сонсоод, өөрөө ч мөн баярлаж байгаа байх гэж боддог юм.

    -Таны өвөө бол Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, шүүмж судлаач, орчуулагч Ц.Хасбаатар. Аав тань, аавынхаа тухай яриа дэлгэж байсан болов уу. Таны хувьд өвөө тань ямар хүн байв. Аавыгаа харж байхад аль зан чанар нь өвөөтэй  нь адилхан байсан бол?

 -Мэдээж аавыг минь утга зохиол, орчуулгын салбарт хөтөлсөн, нөлөөлсөн хүн бол миний өвөө. Аав, хүү хоёрт ижил төстэй зүйл мэдээж хэрэг олон байлгүй яах вэ. Өвөө, аав хоёр олон зүйлээрээ ижил. Тухайлбал, Москва хотод их сургуулиа төгссөн. Өвөө минь насаараа л утга зохиол, орчуулгын ажилд бие, сэтгэлээ зориулсан. Аав мөн дурлаж, сэтгэл зүрхээ энэ салбарт өгсөн. Нэг зүйлд сэтгэл зүрхээ өгсөн л бол тэр замаар тууштай явж, ард нь гардаг зан чанар хоёуланд нь байдаг.

Түүнээс гадна алиа хошин, эелдэг зөөлөн байдлаараа адилхан санагддаг юм.

   -“Х.Мэргэн шиг орчуулагч дахин мэндэлтэл зуун жил шаардагдана” хэмээн нэгэн анд нөхөр нь дурсан аавын тань тухай бичсэн байсан. Тэгэхдээ мэргэжилдээ хачин дуртай байсныг нь онцгойлон өгүүлсэн  байна. Охиных нь хувьд аавынхаа мэргэжлийн болон хийж байгаа зүйлдээ дуртай зан чанарыг илүү мэдэх  болов уу. Энэ тухайд та дэлгэрүүлж ярьж өгөөч?

     -Тийм ээ, аав минь ажил мэргэжилдээ их дуртай, ажлаа жаргаж хийдэг байлаа. Барьж авсан орчуулгаа үүр цайтал суугаад, дуусгаж байсан үе олон. Ихэвчлэн шөнөөр суугаад орчуулгаа дуусгана. Дотор нь орж, автаж, нэг бүрчлэн үг өгүүлбэр, утга найруулгад нь анхаарч, сэтгэл зүрхээ өрж суудаг. Бидний бага нас аавын минь орчуулгын бичгийн машины чимээн дунд өнгөрсөн. Өглөө сэрэхэд аав минь сууж л байдаг, орой унтахад бичгийн ширээнийхээ ард сууж л байдаг байсан. Ер он жилүүдийг бичиг, цаасан дундаа л өнгөрүүлсэн дээ.

  -Та эхээс хэдүүлээ вэ. Таны хувьд аавынхаа бүтээл, туурвилаас ингээд үргэлжлүүлж байгаад уншигчдынхаа өмнөөс баярлалаа гэж хэлмээр байна. Цаашид ч үргэлжлүүлэх бодол бий болов уу?

   -Баярлалаа. Бид эхээс гурвуулаа. Би дороо хоёр дүүтэй, айлын том нь. Би хоёр дүүтэй, том охин нь. Дүү М.Эрдэнэ маань аавынхаа ажлыг үргэлжлүүлэн МҮОНРТ-ийн киноны албанд орчуулагчаар ажиллаж байгаа. Бид “Мэргэн зон” ТББ-ынхаа хүрээнд олон ажил хийж, аавынхаа бүтээл, туурвилыг уншигчдад хүргэхийг зорьдог.

  -Аав тань орчуулгаа хийж байх үедээ ч юм уу айхтар автан шаналж, эсвэл даган гуниглаж, бүр үгүй бол хачин их баярлаж байсан тохиолдол байдаг болов уу. Та энэ тал дээр дурсамж дэлгэж болох уу?

   -Та яг мэдэж асуулаа. Орчуулгын ажил бол тухайн бүтээлдээ нэвт орж, дүр болгоныг нь мэдэрч, хамтдаа уйлж, инээж, баярлаж, гуньж бас  шаналдаг юм. Тиймээс ч ямар их хүч хөдөлмөр шаардасан, чимхлүүр нарийн ажил болохыг багаасаа мэдэрсэн. Аав минь тэр бүрд огт ядрахгүйгээр, харин улам нягталж хийдэг байсан. Зохиолынхоо дүр бүрд амьдарч, ертөнцөөс тасарч, зохиол бүтээлдээ орж, орчуулгаа хийдэг.

  -Мэдээж орчуулсан бүтээл бүхнээ хайрладаг байсан байх. Хамгийн хайртай бүтээл нь  аль байсан бол?

     -Аав минь бидэнд энэ орчуулга маань сайн болсон, энэ бүтээлдээ хайртай гэж онцгойлон хэлж байгаагүй. Орчуулга бүрдээ л сэтгэл зүрхээ шингээж чармайж орчуулдаг байсан. Миний бодлоор дан ганц гадаад хэлнээс эх хэл рүүгээ биш монголоос орос хэл рүү хөрвүүлсэн орчуулгууд нь сайхан болсон санагддаг. Үүнд миний дээр дурдсанчлан “Степные были и небылицы” (Тал нутгийн домог хууч) ном, Монголын Төрийн шагналт зохиолч Б.Догмидын “Бүргэд тэнгэртээ халина” роман орно. Эдгээр бүтээлийг нь уншихаар харийн орныхонд сайхан монгол хэлээ ёстой л нэг угт нь тулгаж, ясанд мэдрүүлье гэж хичээсэн байх даа гэж боддог юм.

-Та татгалзахгүй бол өөд болохоос өмнөх үеийнх нь тухай яриа дэлгэж болох уу. Хүнд өвчнөөр хорвоог орхисон гэж бид сонссон. Аав тань сүүлийн өдөр хоногуудад ямар байсан бол. Үр  хүүхдүүддээ юу захиж, хэлж байсан бэ?

     -Их хүнд асуулт байна. Аав маань хэдий хүнд өвчтэй байсан ч ойр дотны хүмүүсээ зовоохгүй гэсэн сэтгэлтэй, хүний төлөө хүн байсан. Тэр сэтгэл нь өвчтэй байх тэр хугацаанд бидэнд хамгийн ихээр мэдрэгдсэн. Мөн аав минь бидэнд олон зүйлийг үлгэрлэж, үлдээсэн хүн.

Миний аав хамгийн сүүлд хүнд өвчтэй, бие нь сул байсан ч гэсэн эхэлсэн ажлаа заавал дуусгана гээд “Цагаан Гварди” киног орчуулж дуусгасан.

    -Уншигчид сайхан орчуулагчаараа дутаж, эзгүйрч байгаа. Яг энэ нөхцөл байдалд та аавынхаа орчуулсан номоор уншигчдад том бэлэг барилаа. Энэ тухайд юу хэлэх бол?

   -Аав минь орчуулаад үлдээсэн бүтээл юм аа.  Хэвлүүлж амжаагүй байсныг үр хүүхдүүд нь гүйцэлдүүлж, олны хүртээл болгож байгаа юм шүү.

-Та аавыгаа ямар үед хамгийн их санадаг вэ. Мөн ямар үед  танд хамгийн их үгүйлэгддэг вэ?

     -Бүхий л үед санаж үгүйлнэ дээ. Ажлынхаа заваар аав ээжийнхээ гэрт очоод сонсож мэдсэн сонин сайхан зүйлсээ, болж тохиолдсон явдлаа яриад аавынхаа гарын хоолыг идээд сууж байсан өдөр, цаг мөчүүд сэтгэлд минь хамгийн тод байна даа.

  Тэр ийм л сайхан орчуулагч аавын үргэлжлэл. Түүнтэй ярилцахад, "Аавынхаа чимээгүйхэн мөртөө чамбайхан, бүр сэтгэлдээ тултал хөдөлмөрлөдөг зан чанарыг нь авсан охин юм даа" гэж бодогдсон юм. Мөн бидэнтэй аавынхаа тухай ярилцахдаа бахархал дүүрэн байхаас гадна хачин ихээр үгүйлж байсан нь мэдрэгдэж байлаа.

 


СГЗ Х.МЭРГЭНИЙ ОХИН М.УНДРАМ: Аав минь бүтээл бүрдээ сэтгэлээ шингээн орчуулдаг байсан
АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд ergelt.mn хариуцлага хүлээхгүй.

Нийт сэтгэгдэл: 22
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-23 11:37:23
    Бадам: энэ охины өвөөг нь сайн таньдаг байлаа сар шинээр золгох гэж очдог байсан 10 жилийн хүүхэд байхаасаа л уран уншлагын дугуйланд явдаг байхаасаа л энэ гэр бүлийн хүмүүсийг бахархаж дотроо хайрлаж явдаг байсан мөн Мэргэн ахын орчуулагатай киног үзэж биширч явлаа үр хүүхэд нь залгамжилж монгол хэл соёлыг түмэнд түгээх нөр их хөдөлмөр эрхэлж байгаад талархаж бас бахархаж байна .Батцэцэг эгчээрээ ч бас бахархдаг энэ өрхийн гэр бүлийн хүмүүсийн цуцалтгүй хөдөлмөрч шавхдашгүй дайчин түмэнд хүртээлтэй үйлс бүхэн нь садан сүлбээний холбоотой надад ч их үлгэр дуурайл болсон гэж бодож явдагаа та бүхний санасан болгон сэтгэлчлэн бүтэж сэдсэн бүтээл болгон нь олон түмний хүртээл болж мандан бадарч дэлгэрэн дээшлэхийг хүсэн ерөөе .Сайхан үргэлжлэл сайхан бүтээл хийж байгаад талархан бахархаж байгаагаа илэрхийлье
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-22 20:36:53
    зочин: Хийсэн бүтээсэн ажилтай хүнийг хүндэлж, биширэхээс өөр арагагүй
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-22 05:40:37
    Уншигч: Хөрш минь байлаа. Дэндүү сайхан эгэл, энгийн, даруухан хүн байж билээ. Энэ ярилцлагыг уншиж байхад энгийн даруж дүр төрх нь нүдэнд минь харагдсаао байна.
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-22 05:16:52
    Батула: СГЗ Мэргэн бол бидний амьд сэрүүн энэ цаг үеийн хэрхэн хөдөлмөрч байхын, хэрхэн даруу бөгөөд өндөр мэдлэгтэй байхын, хэрхэн үнэн байхын, хэрхэн энгийн байхын биет үлгэр байлаа. Түүний үзэсгэлэнт гэргий үр хүүхэд нь ч амьдралыг нь хөглөж энэ олон бүтээлийг монголын ард түмэнд хүргэхэд нь нөлөөлсөн нь мэдээж. Үнэхээр Мэргэн шиг хүүхэд байхаасаа үгийн үйл мэтгэж орчуулах үйлст зүтгэж оргилд нь гарсан чадалтай орчуулагч 100 жилдээ төрөхгүй биз ээ. Монголын бахархалт хүмүүний үр сад хань ижилд нь ертөнцийн тайван амгалан, аз жаргалын дээдийг ерөөе.
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-21 15:32:21
    Batjargal J., : Angiin and khuukhed nasnii miny naiz khunii deed bailaa.
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-21 12:59:52
    О.Лхагварэнцэн:: Мэргэн гуайтай хоромхон хугацаанд уулзаад цөөхөн зүйл ярьхад л сэтгэл сэргэж нүд баясдагсан, мэдэлж эхлэхдээ хүртэл нэг л зөөлхөн намуухан, москва хотод ч, монгол эх орон ч их уулздаг байсан. Монглын төр засгийн удирдлагууд Мэргэн, Галсан нараар албаны болон амин хувийн орчуулгын ажил их хийлгэсэн гэж боддог.
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-21 10:10:40
    Бат: Сайхан бүтээлүүдээр мөнхөрсөн хүмүүс шүү. Охинд нь амжилт хүсий
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-21 06:19:06
    Найз нь : Дэндүү даруухан, ертөнцийг бүрэн ойлгосон ухаалаг, хайртай орчуулагч хүн байлаа. Санаж байна.
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-20 23:34:54
    Хүрэлбаатар: Мэргэнтэйгээ мэндээ мэдэлцээд л хоёулаа харь хэлний үгсийн утга учрыг бодоод л буй мэт дүнсгэр байдалтай явдаг байлаа...
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-20 22:54:31
    Хөрш нь : "Эрдэмтэй хүн даруухан ... " гэдгийн жинхэнэ үлгэр маш сайхан гэр бүл санагддаг. Гайхалтай аавын үргэлжлэл та бүхэнд их амжилт, сайн сайханыг ерөөе
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-20 22:00:26
    В.Алзахгүй : Мэргэний үр хүүхэд байх нь их хувь заяа. Москвад 4 жил ойр явлаа.
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-20 21:14:01
    Otgonbayr: Aawiinhaa ene saihan yran bvteel, oyun sanaanaanaas garsan, gerel ersh hvshiig ni, ylam ih thetheglvvlen, bvhii l shadal ,aaraa vrgejilvvlen ene nasnii, hvsel moroodoldoo, hvrej jargaj yawahiig hvsen erooe.
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-20 20:32:20
    Mika: Ter mundag hunii ohin bjee. Orchuulagch Mergen geed buur honogshson shuu.
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-20 20:13:29
    Зочин: "Орчуулсан Мэргэн" гээд олон сайхан кино сонсож байлаа. Маш гоё, уран яруу орчуулгатай кинонууд.
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-20 20:07:12
    Оюун: Орчуулсан Мэргэн гэсэн байвал номыг нь шууд л авдаг. Хичнээн сайхан зохиол байвч орчуулга муутай бол хэрэг байхгүй.
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-20 19:58:43
    Н энхбаяр.: Ёстой нэг даруу хүн гэж мэргэн ахыг хэлнэ дээ.
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-20 10:17:11
    Сайн эр: Сайхан хүний сайхан охин
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-20 10:05:59
    Зочин: Мэдлэгтэй хүн эгэл хүмүүс байдаг.Пустая бочка гримид,полная бочка не гримид ..гэдэг цэцэн үг байдаг.
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-19 23:37:33
    Zochin: 20-r zuunii mongol ulsiin hamgiin sain orchuulagch Mergen guai.
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-19 22:09:23
    ГАНАА: Сэтгэл татам сайхан эмэгтэй шүү
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-19 17:40:42
    ЦЭЭНЭЭ: МИНИЙ ХАЙРТАЙ АХ ЭГЭЛ ДАРУУХАН АГУУ ХҮН БАЙСАН ДАА
  • Сэтгэгдэл үлдээсэн: 2022-08-19 17:35:02
    Сайнаа: Сайхан ярилцлага болжээ. Амжилт хүсье
Шинэ мэдээ
Нийтлэлчид
Монгол Улс, Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, VIII хороо, "Ардын эрх"-ийн байр, Гуравдугаар давхарт Эргэлт.мн редакц
7509-1188