“Дасгалжуулагчийн цаг” булангийн энэ удаагийн зочноор МУБИС-ийн БТДС-ийн Гимнастикийн тэнхимийн ахмад багш, дэд профессор Ж.Баасандамбыг урьж ярилцлаа. Тэрбээр пауэрлифтингийн мастеруудын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний 70-аас дээш насны 66 кг-ын ангилалд нийлбэрээр 300 кг өргөж дөрвөн алтан медаль хүртэж байлаа.

-Хүмүүс багш, дасгалжуулагч гэдгийг нэг ойлголт гэж үздэг. Танай сургуульд багш, дасгалжуулагч гэсэн хоёр өөр анги байх юм аа?

-Багш, дасгалжуулагч гэдэг адил юм шиг хэрнээ хоёр өөр мэргэжил гэж ойлгож болно. Багш болгон дасгалжуулагч болдоггүй. Биеийн тамирын багш хүүхэд, залуучуудын нас,  бие бялдрын хөгжлийн онцлогт тохируулан хөдөлгөөний дадал чадварыг хөгжүүлэх, анхан шатны дасгал, хөдөлгөөнийг зааж сургах үүрэгтэй. Тэдний хөдөлгөөнийг нэмэгдүүлэн сайжруулах, чийрэгжүүлэх, спортын төрлүүдийн наад захын арга техникийг таниулж, эзэмшүүлэх суурийг нь зөв тавьж өгөх үүрэг хүлээдэг. Харин дасгалжуулагч хүнийн  гол үүрэг өндөр зэрэглэлийн тамирчдыг бэлтгэх гэж хэлж болно. Тамирчдын арга техник, хурд хүч, техник, тактикийн бэлтгэл, сэтгэл зүй, бэлтгэлийн ачаалал, амралт сэргэлтийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр зөв зохицулж өгдөг.  Тамирчдын амжилт гаргах бүх нөхцөлийг дасгалжуулагч зөв тохируулж бүрдүүлэх ёстой.

-Манай улсад олон БТДС багш, дасгалжуулагч бэлтгэн гаргаж байна. Гэтэл тамирчдын маань амжилт төдийлөн ахиж дээшлэхгүй байх юм?

-Төгсөж гарсан мэргэжилтнүүд нийгмийн хэрэгцээ шаардлагыг хангахгүй байгаа бол  яах аргагүй тухайн сургуулийн сургалттай холбоотой. Цөөн хүн амтай манай улсад энэ олон биеийн тамирын багш, дасгалжуулагчийн хэрэг байна уу, үгүй юу. Төгссөн төгсөгчдийг шингээх ажлын байр хангалттай байна уу гээд олон асуудал урган гарна л даа. Ер нь тамирчдын амжилт багш, дасгалжуулагчийн ажлын үр дүнтэй шууд холбоотой боловч, зориулалтын заал, танхим, техник хэрэгсэл,  материалаг бааз, ахуй хангамж, спортын эрүүл ахуй, эрдэм шинжилгээ,  судалгаа, сэргээлт, витаминжилт гээд олон асуудалтай уялдаа холбоотой байдаг.

-1960-1980-аад оны үед ганц БТДС-тай байхад манай тамирчид тив, дэлхий, олимпын наадамд илүү өндөр амжилт үзүүлж байсан юм шиг санагдах юм?

-Манай улсын тамирчид топ дөрвөн төрөл болох чөлөөт бөх, жүдо, бокс, буудлагаар үнэхээр дэлхийд одоо ч гол хүчтэй өрсөлдөгч хэвээр байна. Өнөөдөр гадаадын дасгалжуулагч нар манай тамирчдын арга техникийг бүрэн судалж чадаж байгаа. Шинжлэх ухаан техникийн дэвшил өндөр түвшинд хүрч спортод энэ бүхнийг ашигладаг болжээ. Гэтэл манай дасгалжуулагч нар 1960-оны хуучин арга барилаасаа салж чадахгүй байна шүү дээ.

-Тамирчид зодог тайлаад дасгалжуулагч хийх нь зөв үү?

-Үүнд буруу зүйл байхгүй л дээ. Тамирчин байсан хүн дасгалжуулагч хийх нь харин ч илүү давуу талтай.  Бэлтгэлийн ачаалал, сэргэлтийг биеэрээ мэдэрч явсан болохоор бэлтгэлийг зөв зохицуулж хийлгэх чадвар дадал бүрэлдсэн байдаг сайн тал бий. Гэхдээ тухайн тамирчин дасгалжуулагчийн мэргэжлийн сургууль төгсвөл илүү сайн. Онол, практикийн мэдлэгийг  хослуулж, хооронд сүлж чадвал  жинхэнэ мэргэжлийн дасгалжуулагч болно. Биеийн тамирын багш, дасгалжуулагч хоёр ялгаа байхгүй хоёулаа хүний эрүүл мэндтэй холбоотой мэргэжил болохоор мэргэжлийн байх зайлшгүй шаардлагатай. Мэргэжлийн бус  биеийн тамирын багш хүүхдийн эрүүл мэндээр тоглож, эрүүлжүүлэн чийрэгжүүлэх биш, эмгэг согог өвчтэй, бэртэл гэмтэлтэй болгох аюулыг тарьж мэднэ.

-Манай улсын БТДС-ийн багш, дасгалжуулагчийн анги гэхээр их явцуу гол төлөв чөлөөт бөх, самбо, жүдогийн анги байх шиг харагдах юм?

-Нийгмийн хэрэгцээ шаардлага, спорт холбоодын захиалгын дагуу дасгалжуулагчийн ангийг нээх нь илүү үр дүнтэй. Бөхийн төрлийн дасгалжуулагчийн эрэлт хэрэгцээ их байгаа болоод тэр байх.  Манай МУБИС-ийн БТДС-ийн хувьд судалгааны дагуу спортын  холбоод, клубуудын захиалга, хэрэгцээг харгалзан үзэж ямар спортын төрлийн дасгалжуулагчийн анги нээхээ шийддэг.

-Шинээр хөгжиж буй спортын төрлүүдийн дасгалжуулагч, шүүгчдийг хэрхэн бэлтгэдэг вэ?

-Тухайн төрлийн спорт холбоо, клубүүд гадаад болон дотооддоо сургалт, семинараар бэлтгэн гаргаж байх шиг байна. Дотооддоо нээх боломжгүй спортын төрлүүдийн шүүгч, дасгалжуулагчдийг гадаад улсын их дээд сургуулиудад сурган бэлтгэж байгаа.

-Багш, дасгалжуулагчийн ангид сурч байгаа тамирчид уралдаан тэмцээн гэж яваад хичээлдээ бараг сууж амжилгүй төгсдөг гэх юм?

-Хүмүүст тэгэж харагддаг байх л даа. Програмт сургалтын дагуу хичээлээ заавал нөхөж авна. Хичээлд огт суухгүйгээр их дээд сургууль төгсөнө гэсэн ойлголт байж болохгүй. Бэлтгэл сургуулилалт, уралдаан тэмцээнд их оролцдог тамирчид гол төлөв эчнээ сургалтаар төгсдөг юм. Тэднийг хараад хүмүүс суралцахгүй төгслөө гэж харддаг байх.