-Бидний үзээгүй 100 жилийн түүхийг дахин “амилууллаа”-

       Ардын хувьсгал гарч, ялалт байгуулснаас хойш даруй 100 жил өнгөрчээ. Нэгэн үндэстний тусгаар тогтнол, эрх чөлөөний түүхүүд хуудас хуудсаараа “эргэж”, энэ цагт ардын хувьсгал бол цаасан дээрх, бидний олж, хараагүй домог төдий л болж үлдэж байх. Харин бидний мэдэх 100 жилийн өмнөх домгийг уран бүтээлч, зураачид амилуулж, өнөө цагт авч “ирлээ”.

Монгол Улсын Соёлын яамны дэмжлэгтэйгээр МУЭ-ээс “Түүхэн сэдэвт шилдэг уран бүтээл” үзэсгэлэнг цахимаар толилуулж байгаа билээ. XXI зууны хүмүүс бидний харсан, хараагүй олон бүтээлийг уг үзэсгэлэнд “төрүүлсэн” байна. Үзэсгэлэнд ихэвчлэн уран зургийн төрлөөр бүтээн туурвигчид орсон ч түүний зэрэгцээ орчин үеийн урлаг, керамик, өрөг урлаг, сийлбэрийн бүтээлүүд орсноороо онцлог болов. Бидний үзээгүй өнгөрсөн 100 жилийн түүхийг дахин “амилуулж” бидэнд үзүүллээ. “Түүхэн сэдэвт шилдэг уран бүтээл” шалгаруулах үзэсгэлэн өчигдөр шилдгүүдээ тодруулсан юм.

М.МӨНХЗУЛ: “Анхны долоо” бол амьд материалаар хийсэн “амьд” бүтээл

       “Түүхэн сэдэвт шилдэг уран бүтээл” шалгаруулах үзэсгэлэнгийн тэргүүн байранд “Анх долоо” бүтээл шалгарсан. Тэгвэл уншигч та бүхэнтэй “Анх долоо” бүтээлийг “амилуулагч”, сийлбэрч, барималч М.Мөнхзулын баярт мөчийг хуваалцаж, уран бүтээл хийгээд бүтээхүйн тухай ярилцсан бяцхан яриагаа хүргэе.

-Ардын хувьсгалын 100 жил ойг тохиолдуулсан “Түүхэн сэдэвт шилдэг бүтээл” шалгаруулах үзэсгэлэнд “Анхны долоо” сийлбэр бүтээлээрээ оролцож, тэргүүн байр эзэлсэнд баяр хүргэе. Манай уншигчидтай баярын сэтгэгдлээсээ хуваалцахгүй юу?

       -Баярлалаа. “Түүхэн сэдэвт шилдэг бүтээл” шалгаруулах үзэсгэлэнд миний сийлж, бүтээсэн “Анхны долоо” бүтээл маань тэргүүлсэнд маш их баяртай байна. Миний хувьд өмнө нь хэд хэдэн үзэсгэлэнд оролцож, шилдэг бүтээлийн наадамд оролцож, шагнуулж үзэж байлаа. Гэхдээ энэ удаагийн үзэсгэлэн ардын хувьсгалын 100 жилийн ойтой салшгүй холбоотой нь маш том онцлог болсон гэж бодож байна. Өмнө нь би өөрийнхөө хэмжээнд анхны долоогийн талаар судалгаа хийж байсан юм. Харин өдгөө миний бие 36 настай, анхны долоог удирдан зохион байгуулж явсан 100 жилийн өмнөх Догсомын Бодоотой ижил насан дээрээ явж байна. Энэ ардын хувьсгалын 100 жил дахин надтай хэзээ ч таарахгүй. Би ирээдүй хойшид ч ийм үзэсгэлэнд орж чадахгүй, ийм 100 жилийн ойг үзэхгүй. Тийм ч учраас амьдралд минь ганц л тохиосон энэ үзэсгэлэнд орж, түрүүлнэ гэдэг маань дэлхийн өөр хаанаас ч олж, авахгүй маш том шагнал боллоо.

-“Анхны долоо” бүтээлээ хийх санааг анх хаанаас олж, хэзээнээс бүтээж эхэлсэн юм бэ?

       -Ардын хувьсгалын 100 жилийн ой болох гэж байгааг мэдээ ч үгүй, тооцоо ч үгүй явж байсан юм. Би анхны долоо, тэр дундаа ардын хувьсгалын анхдагчдын удирдан зохион байгуулж байсан Д.Бодоо гэж хүнийг маш их хүндэлдэг юм. Харин тэр хүндлэлээс маань энэхүү бүтээлийг хийх санаа “төрж”, өнгөрсөн 2020 оны аравдугаар сараас хийж эхэлсэн. Зарим хүн намайг “Цар тахлын үед уйдаад, хийх юм олдохгүй ийм юм хийж эхэлсэн” гэж байна лээ, тийм биш. Д.Бодоог хүндэлж, бодож явсаар бүтээх явцад ороход тэр хүнийг яахин аргагүй анхны долоо дагаж, орж ирдэг юм байна. Тиймээс л тэр агуу хүмүүсээр бүтээлээ хийхээр шийдсэн юм.

-“Түүхэн сэдэвт шилдэг бүтээл” шалгаруулах үзэсгэлэнд оролцсон олонх уран бүтээлч уран зургийн төрлөөр оролцсон. Харин таны хувьд үзэсгэлэнд сийлбэр урлагийн төрлөөр оролцсон ганц уран бүтээлч. Өөр төрлөөр бүтээлээ туурвидаг уран бүтээлчидтэй өөрийн бүтээлээрээ хүч үзэх ямар санагдаж байна вэ?

       -Би өөрийн хийсэн бүтээл, бүтээх арга барил зэрэгтээ аархаж, омгорхоогүй. Бид бүгд л адил уран бүтээлчид. Харин миний бүтээл юугаараа онцлог вэ гэхээр миний бүтээл бүхэлдээ амьд мод. Амьд байгалийн надад “бэлэглэсэн” энэ материалаар бүтээл туурвина гэдэг тийм ч амар биш. Бүтээлээ хийж байгаа материалаа мэдэрч, түүнийхээ гоё сайхныг нь мэдэрнэ гэдэг хамгийн сайхан.

       “Анхны долоо”-г бүтээсэн мод маань эхнээсээ хагарах нь хагарч, өт, шавжид бариулах нь бариулж л явна. Бүтээлийг нь маань харсан хүмүүс “Хагарсныг нь яаж засах вэ”, “Шавж идсэнийг нь яах юм бэ” гэх зэрэг асуултад тавьсан юм. Харин миний хувьд амьд модыг амьд чигээр нь, байгаагаар нь орхихыг хүссэн. Хатуу ч гэсэн үнэнийг хэлэхэд 100 жилийн өмнө амьдарч байсан анхны долоо тэр модны адил л хорхой, шавжид идүүлэхдээ идүүлээд байгальдаа шингэж, үгүй болсон. Харин нөгөөтээгүүр “Анхны долоо” бүтээл маань бүхэлдээ байгалийн өгөгдөл болохоор би түүнд дахин хүрч, оролдох, өөрчлөх хэрэггүй гэж бодож байна. Би бүтээлээ сайн ч хийсэн, муу ч хийсэн хэнд гологдохооргүй байсан юм. Учир нь “Анхны долоо” бол амьд материалаар хийсэн амьд бүтээл.

-Таныг тэртээ 100 жилийн өмнө амьдарч, ардын хувьсгалыг авчирсан тэр эрхмүүдийг дахин “амилуулж”, өнөөгийн бидэнтэй уулзуулсан гэж ойлгож болох нь ээ?

       -Тийм ээ, энэ бүтээлийг зурж, аль эсвэл шавраар, хүрлээр ч хийж болно шүү дээ. Гол нь “амь оруулах”-ын тулд амьд байгаль л хэрэгтэй байсан юм. Амьд байгалийн “хийсэн” зүйл миний хийхээс өөр. Би энэ уран бүтээлийг хийсэн ч, дахиж яг ийм бүтээл хэзээ ч “төрүүлэхгүй”. Миний ойлгосноор энэ л уран бүтээлийн амин сүнс юм болов уу.

-Анхны долоогийн талаар судалж байсан талаараа хэлсэн. Таны тэрхүү судалгаа юунд хүрч, юуг олсон бэ?

       -Монгол хүн бүр Д.Сүхбаатар жанжныг мэднэ. Одоогоос 100 жил, магадгүй 1000 жилийн дараа ч түүнийг таньж, мэддэг хэвээрээ байна. Би бүтээлийнхээ тайлбар дээр “Энэ бүтээлдээ Д.Сүхбаатар бус анхны долоог ерөнхийд нь удирдан зохион байгуулж байсан БНМАУ-н анхны ерөнхий сайд Догсомын Бодоог зохиомжийн хамгийн өндөр хэсэг болгон харууллаа” гэсэн юм. Өөрийн чадахынхаа хэрээр анхны долоогийн талаар судалсан минь Д.Бодоо гэгч хүнийг ямар агуу хүн болохыг мэдэхэд хүргэсэн. Тэрээр анхны долоод гол үүрэг гүйцэтгэж, удирдан чиглүүлж байсан хүн. Бас би уран бүтээлчийн талаасаа харахад Д.Бодоо анхны долоо дундаасаа хамгийн их зовсон хүн нь юм болов уу гэж мэдэрсэн.

-Та Д.Бодоод зориулж, уран бүтээл хийе гэж бодож байв уу?

       -Ирэх 2022 онд Д.Бодоогийн нас нөгчсөний 100 жилийн ой болно. Нэг их тэмдэглэлт баяр биш ч, түүнд зориулсан бүтээлээ гаргана. Өнөөдөр улсын хэмжээнд Д.Сүхбаатар жанжны дурсгалт газар, хөшөө олон бий. Харин Д.Бодоод үгүй. Тийм болохоор түүний хөшөөг урлах ажлаа бэлдэж, ажилдаа орсон.