Монголчуудын хувьд зун бол хамгийн хүсэн хүлээдэг улирал. Улс даяар амарч, наадмаа тэмдэглэж, гэр бүл, хайртай хүмүүстэйгээ хамт байгалийн сайхныг мэдрэн аялах нь бидний бичигдээгүй уламжлал мэт. Гэвч зарим тохиолдолд энэ зугаалга эмгэнэлт явдлаар өндөрлөж, хайртай дотны хүмүүсээ хөрсөн цогцсоор нь авч буцаж байгаа нь сэтгэл сэртхийлгэм үнэн юм. Монголын мода гурав хоног гэгчээр “Ослын улмаас тэдэн хүн нас барж, гэмтжээ” гэх мэдээнд бид дасах шахжээ. Гэхдээ энэ бол дасаад өнгөрөх асуудал биш. Энэ бол анхаарч, хариуцлага хүлээх ёстой бодит байдал.

Ус дагаж амардаг атлаа усны аюулыг умартдаг

     Гол мөрөн, нуурын эрэг дагуу амрах, хоноглох, сэлж тоглох нь зун цагийн хэвшил мэт болсон. Гэвч хүйтэн урсгал хэнийг ч өршөөдөггүй. Жил бүр олон арван хүн живж амиа алдсаар байна. Тэдний дийлэнх нь хүүхэд, залуучууд бөгөөд аврах хантаазгүй байх, хараа хяналтгүй орхих, архидан согтуурсан үедээ ус руу орох зэрэг нийтлэг шалтгаанууд давтагдсаар. Хамтдаа тоглож байгаад хайртай нэгнийхээ амьгүй болсон хүйтэн цогцсыг нь харамсал дүүрэн ачиж явдаг билээ.

     2024 оны долдугаар сарын 14-ний 17:30 цагийн орчим. Баян-Өлгий аймгийн Улаанхус сумын гуравдугаар багийн Шар нохойт гэдэг газарт Ногоон нуурын эрэг дээр хоёр гэр бүлийн зургаан хүн амарч байв. Тус газарт хүмүүс хэр барагтаа очдоггүй, хүний хөлөөс зайдуу, хад асга ихтэй гэнэ. Гэтэл Улаанхус сумын харьяат дээрх иргэд аялж яваад замаасаа хазайн, яагаад ч юм тэнд амрахаар болжээ. Ачаа хөсгөө янзлан, хоол унд болцгоов. Хэдий их үдийн тэсгэл алдам халуун нар шатаах шахам төөнөх нь багассан ч нохой гаслам халуун хэвээр.

     Энэ үед иргэн Б “Халууцаад байна, сэрүүцээдэхье” хэмээн нуурын ус руу оржээ. Хэсэг сэлж байснаа гэнэт хөл алдан живж, хоёр гар нь нэг ил гарч, нэг далд орсоор арай чамай “Авраарай” гэх шиг болж. Үүнийг харсан ах нь дүүгээ аврахаар ус руу үсрэв. Араас нь эхнэр нь, бас өөр гэр бүлийн хоёр хүн үг хэлгүй, тохирсон мэт нуур руу залууг аврахаар үсрэн орсон ч хэн нь ч амьд мэнд гарч ирсэнгүй. Ийн хоёр гэр бүлийн таван хүн нэг дор насан эцэслэсэн харуусам хэрэг гарсан юм.

Амьд үлдсэн цорын ганц хүн болсон явдлыг нүдээр харж, айж сандран мэгдсээр тус өдрийн 17:55 цагт онцгой байдлын албанд дуудлага өгсөн бөгөөд алба хаагчид 200 км орчим бартаа ихтэй замыг туулан 22:50 цагт ирж, эрэн хайх ажиллагааг эхлүүлжээ. Улмаар мөн өдрийн 22:55 цагт иргэн А /43 настай, эмэгтэй/, Б /30 настай, эрэгтэй/ нарын цогцсыг, долдугаар сарын 15-ны өдрийн 05:56 цагт иргэн А /36 настай, эмэгтэй/, 06:02 цагт иргэн А /21 настай, эрэгтэй/, 14:25 цагт иргэн А /43 настай, эрэгтэй/ нарын цогцсыг олж гарган, тус сум дахь Цагдаагийн хэсэгт шилжүүлэн өгсөн байдаг. Өөрөөр хэлбэл, нуурын усанд живсэн нэгийгээ аврах гэж ороод тавуулаа эндсэн харамсалтай үйл явдал болсон юм.

     Сүүлийн таван жилийн дунджийг харьцуулахад, наадмын амралтын өдрүүдэд усны ослоор 17 хүн амиа алддаг харамсалтай тоон үзүүлэлт гарчээ. Усанд живсний улмаас дэлхийн хэмжээнд зургаан минут тутамд нэг, өдөрт 224, сард 6810 хүн, жилд 81,720 хүн амиа алдаж байна. Харин манайд жилд дунджаар 104 хүн амиа алдаж байгаа үзүүлэлт гарсан. Гуравхан сая хүн амтай улсад энэ бол том тоо.

     ОБЕГ-аас хар цэг гэж нэрлэдэг буюу осол их гардаг гол мөрөн, нууруудад анхааруулга, сэрэмжлүүлэг бүхий постер, самбаруудыг байршуулахаас гадна завьт эргүүлийнхэн голын эргээр явж, хүмүүст шаардлага тавьж, зөвлөмж өгдөг. Гэтэл согтууруулах ундаа хэтрүүлэн хэрэглэсэн иргэд алба хаагчдын шаардлагыг биелүүлдэггүй, эсвэл биелүүлж байгаа дүр эсгээд, яваад өнгөрөхөөр нь гол руу орж, амиа алдсан тохиолдол ч гарчээ.

Хариуцлагагүй хурдны талбар

     Сүүлийн үед иргэдийн дунд яригдаад буй “запас амь” хэмээх үг газар аваад буй. Зам дээр жолооч нар хэт хурдтай өөдөөс урсгал сөрөх, уулзвар дээр дохихгүй гэнэт шахаж орж ирэх, шөнө оройн цагаар урд гэрлээ буулгахгүй явах зэрэг дүрмийн зөрчил одоог болтол хийсээр байна. Мөн зорьсон газраа хурдан хүрэхийн тулд нүд нь анилдаж, харах орчин хязгаарлагдаж байхад түр буудаллаж, нүдээ амраадаггүй. Холын замд гарахдаа машиныхаа бүрэн бүтэн байдлыг шалгадаггүй. Жолооны хүрд атгахдаа зөвхөн өөрийн бус өрөөлийнн амийг ч гэсэн атгаж байгаа гэдгээ одоог хүтэл ухамсарладаггүй жолооч олон гэдгийг иргэд шүүмжилсээр байгаа ч олон хүн болж л байдаг гэх хандлагаар хандсаар.

     Өнгөрсөн оны энэ үе буюу долдугаар сард осол гэмтлийн 20 921 тохиолдол бүртгэгджээ. Үүнээс баяр наадмын энэ үед осол гэмтэл хамгийн өндөр бүртгэгдсэн байна. Зам тээврийн ослын улмаас өнгөрсөн онд нийт 528 хүн нас барсны 141 нь нийслэлд, 387 нь орон нутагт бүртгэгджээ.

    Хэзээ бид "амралт" гэдэг үгийн жинхэнэ утгыг ойлгох вэ? Зугаалах гэж явсан хүн эмгэнэл тээж буцсаар байх уу? Амралт бол зөвхөн байгалийн сайханд очих төдий биш. Энэ бол хариуцлага, ухамсар, бэлтгэл юм. Жолооч замын дүрмээ сахиж, гэр бүл усны аюулгүй байдлыг хангаж, архи дарснаас татгалзаж чадвал л жинхэнэ утгаараа амарна. Монголчууд бид баяр, амралтаа зүгээр нэг тэмдэглэдэг биш, сэтгэл амар тэмдэглэх хэрэгтэй. Гэхдээ үүний тулд эхлээд хариуцлагатай байх шаардлагатай байна.