Сүүлийн жилүүдэд монголчууд олигтой наадам үзсэнгүй. Улсын наадмын түрүү бөх Э.Оюунболд допинг хэрэглэсэн гэгдэж, өнөө ч энэ хэрэг нэг талдаа гараагүй хэвээр байна. “Би хэрэглээгүй, миний шинжилгээг сольсон” гэх тайлбар хэлсээр өнөөдрийг хүрсэн. Өнгөрсөн жил мөн л улсын аварга Н.Батсуурь, улсын арслан Р.Пүрэвдагва, улсын харцага цол хүртсэн Б.Бат-Орших нарын бөх допинг хэрэглэсэн хэрэгт нэр холбогдож, уучлалт гуйх төдий мэхийгээд л өнгөрлөө. 

Тэрний өмнөх жилүүдэд ч улсын заан Б.Пүрэвсайхан, улсын харцага Ө.Бат-Орших, улсын начин Э.Даш гээд допинг хэрэглэсэн бөх олон бий. Үүнээс цолыг нь хураасан ганцхан тохиолдол байдаг. Энэ нь 2015 онд улсын начин цол хүртсэн Б.Суманчулуун, Н.Адъяабат нараас хориотой төрлийн бодис илэрсэн учраас цолыг нь хураасан. Бусдаар барилдах эрхийг нь хоёр жилээр хасах, чимгийг нь хураах зэрэг шийтгэл ногдуулж ирсэн юм. Допинг хэрэглэсэн бөхчүүд ихэнхдээ бэртэл, гэмтлийн улмаас эм,тариа хэрэглэсэн гэх тайлбар хэлдэг. Тэд санаатай ч бай, санамсаргүй ч бай хориотой бодис хэрэглэж, төрийн наадам “самарсан” нь яав ч зөвтгөж боломгүй үйлдэл. 

Нөгөө талаар допингийн шинжилгээг манайхан Солонгос руу явуулж хийлгэдэг. Үнэхээр шинжилгээ хийлгэх процесс нь удаан явагддаг юм уу, аль эсвэл Бөхийн холбоо, Допингийн эсрэг Үндэсний төвийнхөнд шуурхай зарлах сонирхол байдаггүй юм уу, наадмаас хойш нэлээд хэдэн сарын дараа шинжилгээний хариу олон нийтэд ил болдог. Энэ хугацаанд хэнээс допинг илэрч, хэн цэвэрхээн мултарч байгааг ард түмэн мэдэж чаддаггүй. Олон нийтэд ил болж байгаа нь дээрх нэрс боловч хэн нэгэн албан тушаалтны шүүгээнд дарагдаж байгаа нэр үүнээс ч олон байхыг үгүйсгэхгүй. 

Харин өнөө жил Ардын хувьсгалын 100 жилийн ой болно. Түүхт ойгоор 1024 бөх барилдуулж, том наадам хийхээр эрх баригч нар бэлтгэл ажилдаа аль хэдийн орчихсон сурагтай. Харин бөхчүүд маань энэ байдлаараа Ардын хувьсгалын 100 жилийн ойн наадмыг ахиад “самарч” мэдэхээр байна. 

Допингийн асуудлаа нэг талдаа шийдэхгүй байсаар баяр, наадмын үеэр “барилдана, барилдуулахгүй” гэх маргаан дахин дэгдэхийг үгүйсгэхгүй. Тиймээс Үндэсний баяр наадмын тухай хуульд допингийн асуудлыг дорвитой тусгах ёстойг бөхчүүд, бөх сонирхогчид хэлж байна. Хэдийгээр цаг хугацааны хувьд хуулийн төсөл хэлэлцэх хугацааг хойшлуулаад байгаа ч ирэх хаврын чуулганаар батлах сураг байгаа юм. Монголын үндэсний бөхийн холбоо хуульд тусгуулах хэд, хэдэн санал гаргаад байна. Тухайлбал, допингийн шинжилгээний хариу  ирсний дараа бөхчүүдийн цолыг олгох тухай саналыг бөхийн хүрээнийхэн дэмжиж байгаа аж. Учир нь, наадмын дараа бөхчүүд нутаг, нугадаа очиж, цолны найр, наадам хийж, хэдэн зуун саяар үнэлэгдэх бэлэг сэлт авсны дараа допингийн шинжилгээний хариу нь ирдэг. Гэтэл допингийн асуудалд нэр холбогдвол ширэн нүүрлээд л “хэрэглээгүй” гэжзүтгэхээс өөр аргагүй байдалд орно. Хэрвээ дээрх хуулийн заалт хэрэгжвэл шинжилгээний хариугаа авсан бөхчүүд нүүр бардам Төрийн ордонд очиж, төрийн тэргүүнээсээ цол, тэмдгээ гардаж авдаг болох юм. 

Нөгөө талаараа допинг хэрэглэсэн бөхчүүдэд хариуцлага тооцох механизмыг сайжруулах ёстой. Өнгөрсөн жилийн хувьд допинг хэрэглэсэн бөхчүүдийн асуудал одоо болтол шийдэгдээгүй л байна. Энэ мэт хэргүүд шийдэгдэхгүй явсаар ирэх зуны наадамтай золгож мэдэхээр байгаа юм. Хэрвээ допинг хэрэглэсэн нь тогтоогдвол хэдий хугацаанд, ямар хариуцлага тооцохыг хуулиар зохицуулах ёстой гэж зарим бөх үзэж байгаа аж.  Тухайлбал, хэрэглэсэн бодисоос нь хамаарч барилдах эрхийг 2-4 хүртэл жилээр хасах, цолыг нь хураах зэрэг саналыг бөхчүүд дэмжиж байна. Түүнчлэн дөрвийн давааны бөхчүүдээс энэ төрлийн шинжилгээг авдаг байх, мөн аймгуудын наадам болон Цагаан сар, Цэргийн наадмаар барилдсан бөхчүүдээс допингийн шинжилгээ авдаг байх гэсэн санал ч гарч байгаа аж.  Хэрвээ ингэж чадвал хориотой бодисын хэрэглээг бууруулж чадна гэж үзэж байна. Түүнчлэн шинжилгээний хариуг олон нийтэд ил танилцуулах, шинжилгээ  авах үед хуулийн байгууллага, хөндлөнгийн хяналтыг зайлшгүй байлгах ёстой гэх саналууд ч  мөн яригджээ. 

Улсын наадмаар бүтэн жил бэлтгэл хийсэн хөдөлмөрөө хүч оруулдаг хориотой бодис хэрэглэсэн бөхөд үгүй хийлгэхийг хэн ч хүсэхгүй. Иймээс Үндэсний баяр наадмын тухай хуулийг хэлэлцэхдээ бөхчүүд, бөх сонирхогч нарын дунд өргөн хүрээний хэлэлцүүлэг өрнүүлж, допингийн асуудлаар дорвитой санал тусгах ёстой гэж үзэж байгаа аж.