Ургамлын тоосны харшлын үе эхэлж, коронавирусийн халдвар дотоодод өргөн тархсан энэ үед халдвар болон харшлын ижил төстэй шинж тэмдгүүд илэрч буй. Иймд харшил болон “Ковид-19”-ийн эмчилгээ, шинж тэмдэг, амны хаалтны харшлын талаар АШУҮИС-ийн Анагаах ухааны сургуулийн Уушги-Харшил судлалын тэнхимийн багш Н.Төвшинтөртэй ярилцлаа.

-Коронавирусийн халдвар дотоодод эрчимтэй тархаж буй энэ үед харшлын улирал эхлээд байна. Ковид-19 болон харшлын ижил төстэй болон ялгаатай шинж тэмдэг юу вэ?

       -Энэ зуны хувьд ургамлын тоосны харшлын үе нь, SARS-Cov2 коронавирусийн шалтгаант “Ковид-19” цар тахлын халдварын ид тархалттай давхцсан нь үнэхээр онцлогтой байна. Манай оронд ургамлын цэцэглэлт, тоос хүртэх улирал 5-9 сард үргэлжилдэг. Ургамлын тоосны харшлын үед хамар загатнах, битүүрэх, найтаах, усан нус гарах шинж тэмдэг голлон илэрч нүд улайх, нулимс гоожих, хоолой тагнай загатнах, амьсгал бачуурах зэрэг шинж тэмдэг хавсран илэрдэг. Харин “Ковид-19” өвчний үед халуурах, хамар битүүрэх,  амт, үнэр мэдрэхгүй болох, цээжээр өвдөх, үе мөч өвдөх, тамирдах, суулгах шинж тэмдэгүүд түгээмэл илэрч байна. Ургамлын тоосны харшил болон “Ковид-19”  халдварын үед аль алинд нь найтаах, хамар битүүрэх, ханиалгах шинж тэмдэг илэрч байгаа. 

-Коронавирусийн халдвар авахын зэрэгцээ харшил нь хөдөлсөн бол ямар арга хэмжээ авах вэ? 

     -“Ковид-19” халдварын үед та эхлээд түргэвчилсэн сорил өгөх хэрэгтэй. Түргэвчилсэн сорилд эерэг гарсан тохиолдолд PCR шинжилгээ өгөн баталгаажуулаад өөрийгөө тусгаарлах хэрэгтэй. Харин ургамлын тоосны харшлын сэдрэлийн үед дээр дурдсан шинж тэмдэгүүд тод илэрдэг тул мэргэжлийн эмчтэй холбогдож, зөвлөгөө авах нь зүй. Тэгээд шаардлагатай гэж үзвэл харшлын арьсны сорил эсвэл цусанд харшлын шалтгаан тодорхойлох шинжилгээ өгч ямар шалтгаанаас болж зовиур илрээд байгаагаа тодорхойлуулах хэрэгтэй. Шалтгаанаа мэдэж байгаа тохиолдолд харшлын мэргэжлийн эмчид үзүүлж, ургамлын тоосны харшлын эсрэг эмийн эмчилгээ хийлгэнэ. Ямар эм, шүршлэг, дусаалгыг ямар тунгаар, хэр хугацаанд, яаж хэрэглэхийг харшлын эмч танд бичиж өгнө. Тэр эмчилгээг нь хийлгэж, эмчийн хяналтанд байвал хүндрэлээс сэргийлэх боломжтой. 

-Вирусийн эсрэг эмийг харшлын эмчилгээтэй хамт хэрэглэх нь тохиромжтой юу?

     -Ургамлын тоосны харшлын эмчилгээнд хэрэглэх гистамины эсрэг эмүүд, хамарт цацах үрэвслийн эсрэг дааврын бэлдмэлийн эмчилгээг “Ковид-19” халдварын үед үргэлжлүүлэн хийхийг Дэлхийн харшлын байгууллагаас зөвлөсөн байгаа. Вирусийн эсрэг бэлдмэл бол вирусийнхээ эсрэг өвөрмөц бусаар ерөнхий үйлчилгээ л үзүүлдэг.     

-Коронавирусийн халдвараас хамгаалахын тулд амны хаалт зүүж буй. Гэвч амны хаалтыг удаан зүүснээр загатнах, улайх тохиолдол бий. Амны хаалтнаас харшилж болох уу?

       -Товчхон хэлэхэд, амын хаалтнаас харшилж болно. Амны хаалтын материалаас хавьталын арьсны үрэвсэл үүсч болдог. Тухайлбал, мэс заслын полипропилен амны хаалтны бүтцэд байдаг бропонол, формальдегид, дибромбианобутан бодисууд нь арьсанд хүрэлцсэнээс тухайн хэсэгт харшил үүсгэх шалтгаан болж байгааг судлаачид тогтоочихсон байгаа. Ийм маскны харшилтай тохиолдол цөөн боловч бий. Тиймээс амны хаалтаа авсныхаа дараа нүүрээ бүлээн усаар угаачихаад, өөрт тохирсон арьс чийгшүүлэгч тос түрхэж байх хэрэгтэй.  

-Харшлын улмаас вакцинжуулалтад хамрагдахгүй байгаа хүмүүс байж магадгүй. Ямар төрлийн харшилтай хүмүүс вакцин хийлгэж болохгүй вэ. Мөн ямар төрлийн харшилтай хүмүүс вакцин хийлгэхэд асуудагүй вэ?

      -“Ковид-19”-ийн эсрэг дархлаажуулалтын вакцинуудаас харшлын урвал илэрч байгааг нилээн сайн судалсан байгаа. Харшилтай хүн вакцин хийлгэж болох эсэх талаар олон улсын мэргэжлийн байгууллагуудын зөвлөмжид үндэслэн ЭМЯ-ны харшил судлалын мэргэжлийн салбар зөвлөл, Монголын харшил судлалын нийгэмлэг, АШУҮИС-ийн АУС-ийн Уушги-Харшил судлалын тэнхимээс манай оронд тохирох зөвлөмжийг боловсруулж, холбогдох байгууллагуудад хүргэсэн. Энэ зөвлөмжид харшилтай хүмүүст коронавирусийн эсрэг вакцин хийлгэх заалт, харьцангүй эсрэг заалт, туйлын эсрэг заалтыг тодорхой заасан. Ургамлын тоосны, хүнсний, арьсны хавьталын харшилтай, астматай хүмүүс вакцин хийлгэж болно. Харин өөр өөр бүлгийн олон эмэнд харшилтай, өмнө нь харшлын шокод орж байсан хүмүүс вакцин хийлгэхэд харьцангуй эсрэг заалттай бүлэгт орно. Энэ бүлгийн хүмүүс мэргэжлийн эмчид хандан вакцины өмнө эмийн бэлтгэл эмчилгээ хийлгэсний дараа вакцинаа хийлгэж болно. Харин өмнө нь харшлын шокод орж байсан, “Ковид-19”-ийн эсрэг аль нэг вакцины эхний тунг хийлгэхэд харшилсан хүмүүс туйлын эсрэг заалттай бүлэгт хамрах тул вакцин хийлгэж болохгүй. 

Б.Бадамзул