"ЭЭЖИЙН БҮҮВЭЙН ДУУ"-НЫ ЭЗЭН БОЛСОН ЭЭЖ МИНЬ ОДОО 90 ГАРУЙ НАСТАЙ"

“Хорвоо дэлхийд сонссон

Ээжийн бүүвэйн анхны дуу

Хонгор зүрхийг уяраасан

Ээжийн цагаан уяхан дуу”

гэхээр л аль ч насны монгол хүн дагаад л дуулдаг. Монголчуудын 40 гаруй жил тасралтгүй дуулж, сонсож байгаа “Ээжийн бүүвэйн дуу” хэрхэн бүтсэн болохыг “Дуу төрсөн түүх” булангийнхаа энэ удаагийн дугаарт онцолж байна. 

    СТА, Хөгжмийн зохиолч С.Тараагийн олонд танигдсан анхны уран бүтээлүүдийн нэг болох “Ээжийн бүүвэйн дуу” 1982 онд бүтсэн түүхтэй. Тодруулбал, тэрбээр 1982 онд Свердловск хотын Хөгжмийн дээд сургуульд сурч байхдаа ээжийгээ санаж, бие нь тавгүйтээд сууж байхдаа “Ээжийн бүүвэйн дуу”-ны ая, шүлгийн эх хувилбарыг бичсэн гэдэг. Дараа нь тэрбээр дууны шүлгээ, санаагаа Ц.Зоригтсайханд хэлж эцсийн байдлаар дууны шүлгээ бичүүлсэн гэдэг. Харин тус дуу олон нийтийн хүртээл болгож, бусдын сэтгэл, зүрхийг тухайн үед Оросод суралцаж байсан монгол оюутнууд арваннэгдүгээр сарын 26-нд буюу Улс тунхагласны баярыг “Халхын баяр” хэмээн чухалчилан тэмдэглэдэг байжээ. Тус баярын өдрөөр хийлч н.Урнаа хэмээх бүсгүй анхлан дуулсан бол дараа нь УГЖ Н.Чулуунхүүгийн охин Ч.Мөнхчулуун дуулснаар олны хүртээл болсон байдаг. Ингээд “Ээжийн бүүвэйн дуу” Оросод суралцаж байсан оюутан хүүгийн ээжээ санасан халуун сэтгэлээс бүтсэн байдаг. Тэрбээр ээждээ зориулж тус дууг хийсэн ч гэлээ. Өнөөдрийг хүртэл энэ тухайгаа ээждээ чухалчилж хэлээгүй гэдэг. Чухам яагаад хэлээгүй тухай нь хөгжмийн зохиолч С.Тараагаас тодруулахад “Ээж минь миний дууг сонсоод намайг өөрт нь зориулж бүтээсэн гэдгийг зөнгөөрөө мэдсэн байх гэж боддог. Бас дүү нар минь ээжид хэлсэн байж мэднэ. Ээж минь 90 гаруй настай, эрүүл саруул хөгшин бий. Ээжтэйгээ хамт өтлөх сайхан юм байна. Би хүү нь болохоор охид шиг нь дэргэд нь байж, асарч чадахгүй ч гэлээ сэтгэл зүрхэндээ үргэлж бодож, тээж явдаг. Миний энэ дууг олон хүн дуулж, ээжийгээ санаж, бодож, хайрлаж явдаг болохоор олны ээжийгээ гэсэн сэтгэл нь ээжийг минь ерөөдөг болов уу гэж боддог. Ээж, аав, эх орны тухай дуу сонсох, дуулах тарни уншсантай дүйцдэг гэж хувьдаа боддог. Тийм болохоор надад сонсох дуртай олон дуу бий. Тэдний нэг маань “Ээжийн бүүвэйн дуу” гэсэн юм. 

"ЭЭЖИЙН ТУХАЙ ДУУ ДУУЛАХ НЬ ТАРНИ УНШИХТАЙ ДҮЙЦДЭГ ГЭЖ БОДДОГ"

    Тус дууг хэдийгээр ээжийгээ бодож, санаж байхдаа “төрүүлсэн” ч гэлээ ээжийн тухай ямар бодолтой явдаг, ээжийнхээ хайр, ач буяныг нь хэрхэн хариулна гэж боддог тухай нь асуухад “Ээжийн минь намайг бүүвэйлсэн эгшиг, аялгуу бүр миний бие, сэтгэлд нэвт шингэж, намайг урлагийн, тэр дундаа хөгжмийн авьяастай болгосон байх гэж боддог. Миний хэдэн дууны ая бичсэн минь ээжтэй минь холбоотой. Би бүүвэйн дуу сонсож байж л хүн болсон. Оросод сурч байхдаа энэ тухай их боддог байлаа. Тэгээд л дуу болсон байх. 

“Ээжийн бүүвэйн энэ дуу 

Эгшиг надад хайрласан 

Энэ л миний дуулах дуу

Ээжийн бүүвэйн дуу” энэ агуулга миний зүрх, сэтгэлд олон жил хадгалагдсан. Тэгээд Ц.Зоригтбаатарт хэлснээр дуу төрж, миний бодол, хүсэл мөрөөдлийн нэгэн хэсэг биелэсэн гэхэд болно” гэсэн юм. Тэрбээр 1975 онд “Хараацай минь нисээрэй”, “Эмчийн сэтгэл” гээд хоёр дуутайгаар хөгжмийн зохиолч С.Гончигсумлаа гуайд шавь орж байжээ. Түүнээс хойш "Багачуудын ордон", "Хүйн ээж", "Эмчийн сэтгэл", "Миний хань", "Цасан дээрх танго", "Жаахан цэрэг", "Цэргийн бүсгүй", “Монгол цэрэг”, “Ээж хайрхан”, “Ааваа дурсана” гээд 80 гаруй дуу хийсэн гэдэг. Тэр нийтийн дууны ая төдийлөн бичдэггүй байснаараа өөрийгөө бусдаас өөр хөгжмийн зохиолч гэдгээ илэрхийлдэг байж ч мэднэ. Түүний уран бүтээлд баримталдаг хамгийн чухал зарчим ч бусдаас онцгой. Тэр олны дуулах дуртай дуу хийхээс илүүтэйгээр олны сонсох дуртай дуу хийхийг зорьсоор ирсэн. Одоо ч тэр зангаараа ажилласан байгууллагатай чин үнэнчээ баталж, уран бүтээлээ туурвиж явна.