Сэтгэлийн минь уяан дээр хүлэг шиг үүрсэн байдаг наадмын тухай дурсамж өдийд яг л хултай айраг шиг  санаанд минь цалгилан байна. Долдугаар сар гарахаар л угаас хэн бүхэн тогтож ядан гэгэлзэж, уртын дуу хаа нэгтээ шуранхайлж, амгай шаргих чимээ сонсогдоход хийморь сэргэх шиг, наадам болох хоног өдрийг тоолоод ирдэг сэн. Энэ жил харин хур элбэгшиж, хот, хөдөөгүй үерлээд юун наадам манатай л байна. Иймээс ахуйн ийм нэг дэнсэлгээнээс уншигч таныг жаахан ч болов холдуулахаар өөрийн үзсэн нэгэн наадмын зүг хөтөлж байна.

“Наадамчдын зулайд нар голлон халуун байсан ч

Элбэг дээл шиг ижийнхээ сүүдэрт хярахад сэрүүхэн

Дан эмжээртэй даалимбан тэрлэгнээс

Даавууны шинэхэн үнэр үнэртэх нь даанч сайхан...”гэх Б.Лхагвасүрэн агсны “Ижийтэйгээ үзсэн тэр жилийн наадам” шүлгийн хэсэг миний үзсэн тэр жилийн наадамтай тун ойр санагддаг юм.

       Багад аав, ээжтэйгээ наадам үзнэ. Халуун наранд гараас нь чаргуулцалдаж, уйлж, амттан нэхэж, аваад өгсөн амттанг нь голж, тэрийг ч, энийг ч шилсэн амьтан л наадам үздэг байж дээ. Уг нь долоон настай хүүхэд гэдэг том. Гэхдээ би тийм дураараа, эрх танхи, ёстой нэг “алганы боов” амсуулж баймаар нөхөр байлаа, одоо бодоход.

Эмээ, ээж тэр үед ногоон торгон тэрлэгээр гангарна. Ээжийн минь гунхаж явсан ид сайхан залуу нас л даа. Аав ч ялгаагүй морин дэл дээр дарцаглаж явсан идэр үе нь.

     Манай сумын наадам гэж хонон өнжин дэлгэр уужуу болно. Сумын төвийн урдуур, хойгуур морьтой давхисан харчууд, хоргой, чисжүү торгон дээлээр гоёж, эдлэлээр гангарсан охид наадмын нэгэн чимэг. Суналзсан залуусын хөлд над мэтийн жаалууд орчих гээд тогтохгүй. Ээж ч "Гарнаас битгий тавиад ийш, тийш гүйгээд бай, мал, адгуусны хөлд орох нь" гэж үглэсээр хөтлөн алхана. Гарнаас нь аятайхан ч хөтлөөд явчихгүй араншингийн туйл би яах уу, өнөө уйлж унжиж, урвайдгаараа явж байсан нь тэр. Сум гэдэг дээрээс нь харвал тойрон бүрд шиг бүтэцтэй хэдэн цагаан гэр, байшин. Жил чимээ аниргүй хаа нэг багачууд очиж тоглохоос өөрөөр анир үл гарах наадмын асар энэ өдөр л нэг дуу шуу орж, хүний хөлд дарагдана. Наадмын асар тойроод наймааны цэг. Хотоос ирсэн наймаачид машиныхаа ард авчирсан бараагаа дэлгэж, наадам мөртлөө үзэсгэлэн худалдаа мэт л болж өрнөнө. Тэндээс харин ч нэг харснаа авах гэж зүтгэнэ дээ. Энэ миний анхлан наадмын талаар сэхээ орж байсан үе учир үүнээс цааш дүрслэл, бодрол ховор. Ерөөс ээж, аав, би, бужигнасан олон, миний хүслийг татаад байгаа амттанууд, тэгээд л бол оо. Тэр жилийн наадмын тухай надад үлдсэн юмс ердөө л энэ. Дурсамжийнхаа тэр олон тасалгаанаас энэ үеийн цонхыг нээсэн нь ээж, аавдаа эрхэлж явсан гол наадам учир тэр л дээ.

Найрагчийн дээрх мөрийг унших бүрд цээжин цаанаас халуу төөнүүлж, "Чи тийм дураараа охин байсан шүү" гэж өөртөө хэлдэг дурсамж учир зориуд бийрлэж байгаа нь энэ.

  -ЭЭЖ, АХТАЙГАА ХОТЫН НААДАМ ҮЗСЭН ҮЕИЙН ЗУРАГ-

      Ингээд өдрийн халуунд наадмын дэнжээр хэссэн бид тийн явсаар нар хэвийхэд ээжийн нагац Дайдаагийн очиж, жаахан амсхийгээд наадмын тоглолт үзэхээр эргээд гарлаа. Уг нь намайг унтуулаад үлдээнэ гэсэн боловч би дагасаар байгаад явсан юм. Харанхуйд юугаар ч юм гэрэл асаагаад машины тэвшин дээр тайз засжээ. Хотоос дуучид ирсэн сурагтай. Тэдгээрээс өвдгөө хүртэл түрийтэй цагаан гутал өмссөн эмэгтэй “Талын монгол айл” дуулах нь эрхгүй сонирхол татна. Тэр нь өнөө гавьяат жүжигчин Т.Ариунаа. “Бүжин туулай хярсан бутыг харахад нэг л нөмөртэй байдаг, бүүвэй аяласан бүсгүй хүний харц нь дандаа зөөлөн байдаг” гэх С.Батсүх дуучны дуунаас өөр дуу мэдэхгүй надад сонин гэж жигтэйхэн. Бүжин туулайг мэддэг болсон гол учир минь ээжийн ах мотоциклоор явахдаа дуулдаг болохоор амнаас гарахгүй. Дууны нэр нь өнөө “Зөөлөн, зөөлөн замбуулин” л даа.

      Сумын наадмын концерт шөнө дөлөөр ид дундаа орж, хөлчүү залуусын хөдөлгөөн ч их. Би ч өдрийн явдалдаа ядарч нүд анилдаад ирэхэд ээж бидэн ээжийн нагац эгчийн хоноод, маргааш нь гэр өөдөө харьж билээ. Тийм хөл хөдөлгөөн ихтэй, сэтгэл догдолж, юм бүхэн нь сонихон наадам миний санаанд лав байхгүй. Түүнээс хойш бол юмсыг ойлгодог, угаас ийм байдаг гэх ухаанаар л наадам үзэж, найзуудтайгаа наадмын асрын суудалд тухалж, хамтдаа асар тойрсон явуулын наймааны машин хэсэж,зайрмаг, ундаа, чихэр худалдан авч идээд, ээжийг ч тоохоо больсон л наадмын дурсамж олон бий. Одоо надад наадам гэхээр хуушуур, эсвэл зайрмаг биш, даавууны шинэхэн үнэр сэнгэсэн тэрлэг, хүүхдүүдээ дагуулаад яваа ээж, аавууд л хамгийн түрүүнд санагддаг. Ээж, аавдаа эрхлээд аашилж яваа, амттан нэхээд чаргууцалдан яваа нэгнийг хараад өөрийгөө харах шиг санаж, тэд ч мөн над шиг том болоод ухаарах биз ээ гэж бодогддог. Гэхдээ би л тийм эрх байхгүй юу, одоо хүүхдүүд хамаагүй хэрсүү, мөн ухаалаг болсон доо. Ёстой л 

"Ижийтэйгээ үзсэн тэр жилийн наадам

Цэцэг, нар хоёртой бахардсан наадам

Ижийтэйгээ үзсэн тэр жилийн наадам

Чихэр, инээд хоёртоо бялуурсан наадам..." гэдэг шиг наадам байлаа, тэр жилийн наадам.