Францын нийслэл Парис хотноо өнгөрсөн долоо хоногт зохион байгуулагдсан “Парисын их дуулга-2022” жүдо бөхийн тэмцээнээс мөнгөн медаль хүртсэн Олон улсын хэмжээний мастер Б.Баасанхүүтэй ярилцлаа. Тэрбээр самбо бөхийн дэвжээнээс жүдогийн ертөнцөд хөл тавиад удаагүй ч эх орныхоо нэрийг Парисын их дуулгад дуудуулж чадсан билээ. Түүнийг эх орондоо дөнгөж ирээд байхад нь уулзаж, ярилцсанаа уншигч танд хүргэе. 

-Юуны өмнө “Парисын их дуулга 2022” тэмцээнээс мөнгөн медаль хүртсэнд сайтынхаа уншигчдын өмнөөс баяр хүргэе. Тэмцээнд оролцохын тулд бэлтгэл сургуулилалтаа хэрхэн хийсэн бэ?

        -Баярлалаа. Танай хамт олон болон Монголынхоо ард түмэнд энэ өдрийн мэнд хүргэе. Би 2021 оны есдүгээр сараас жүдо бөхийн шигшээ багт элсэж, бэлтгэл хийж эхэлсэн. Сая болдог тэмцээнд оролцохын өмнө Бүгд Найрамдах Узбекистан Улсад хамтарсан 14 хоногийн бэлтгэл хийсэн. Төлөвлөгөө ёсоор бол Португали Улсад очиж, барилдах байсан ч нислэг цуцлагдсан. Тиймээс Франц Улсыг зорьж, “Парисын их дуулга 2022” тэмцээнд оролцож, мөнгөн медаль хүртлээ.

- Тамирчин хүний хувьд жиндээ орох хамгийн чухал байдаг. Тэгэхээр 48 кг-ийн жинд нэмж орсон уу, эсвэл хассан уу?

        -Би тэмцээнд жингээ хасаж ордог. Бэлтгэлийн үеэр жин 51 кг байдаг. Бэлтгэлийн хувьд өглөө дэвжээний, үдээс хойш штанк буюу хүчний гэх маягаар долоо хоногийн зургаан өдөр нь бэлтгэл хийж, ням гарагт л амардаг. Заримдаа амрахгүй байх тохиолдол ч бий. 

- Таны бага нас хаана, хэрхэн өнгөрсөн бэ. Энэ тухай яриа дэлгэж болох уу?

     -Би Хөвсгөл аймгийн Мөрөн суманд 1999 онд төрсөн. Айлын том нь, гурван дүүтэй. Ер нь багаасаа л эршүүд, хичээлээ хааяа тасалчихдаг, гэхдээ дуртай зүйлээ бол хэзээ ч хойш тавьдаггүй хүүхэд байсан.

Тамирчин хүний хувьд бэлтгэлээ сайн хийдэг. Багш нарын нүд хариулж бэлтгэлээ дутуу хийх нь өөрийгөө л хуурч байгаа гэсэн үг. Тиймээс бэлтгэлээ яс сайн хийдэг дээ

- Танай удамд чамаас өөр барилддаг хүн бий юү. Өөрөөр хэлбэл, бөхийн удамтай юу?

        -Одоогоор байхгүй ээ. Гэхдээ надаас таван үе дээш Даншигийн их арслан Дампил гэж барилддаг хүн байсан тухай гэрийнхэн маань ярьдаг. 

-Даншигийн их арслан Годон Дампил гэж хүний талаар хүмүүс үлгэр, домог мэт зүйлс их ярьдаг шүү дээ. Та энэ хүний талаар хэр сайн мэдэх вэ. Сонсож байсан домог, хууч яриа бий юү. Байгаа бол манай уншигчдад сонирхуулж болох уу?

         -Мэднэ ээ. Тухайн үедээ олонд алдаршсан мундаг хүн байсан гэдэг. Түүний тухай ам дамжсан олон яриа байдаг. Энэ бүгдийг дурсвал нэлээд цаг зарах байх. Тиймээс нэг богинохон яриа дэлгэе. 1888 оны Даншигийн их наадамд 1064 бөх барилдахад ес давж, 10-ын даваанд алдарт аварга Дугарт өвдөг шороодож, дараа жил нь мөн л тунасан юм билээ. Тухайн үед хошууны ноён хурдан морь, бөхөө бэлтгээд түшмэдээ дагуулаад наадамд явах болсон байгаа юм. Тэр үед Дампил гэж хүн адуу хариулдаг байж л дээ. Тэгээд ноёндоо “Намайг наадамд аваад яваач, барилдъя” гэж хэлсэн гэдэг.  Гэтэл ноён нь “Даншиг наадамд олон аймаг, хошууны алдартай хүчтэнүүд барилдаж, тэнхээгээ үздэг юм. Огт барилдаж үзээгүй чам шиг хүний ноцолдох газар биш. Адуугаа сайн харж, тарагныхаа савтай байж бай” гээд орхисон гэдэг. Гэсэн ч Дампил араас нь очиж, наадмыг захирч, тэргүүлж суусан Манжийн амбанд барилдах хүсэлт тавьж, шийтгүүлэх дээрээ хүрсэн гэдэг. Тэгэхээр нь “Намайг түрүүлэхгүй бол толгойг минь аваарай” гэж Амбанд амлаж барилдахаар болсон гэдэг.  Барилдаанд нэртэй, цолтой, цуутай бөхчүүдийг дараалан давж, наадмын түрүүг авч, Манжийн амбанаас бай шагнал,“Аварга” цолоо хүртсэн гэдэг юм билээ. Мөн яагаад “Годон” гэж дуудуулах болсон бэ гэхээр үхрийн ширний “Год”-ыг тас мушгидаг хүчтэй байсан учраас ийм нэртэй болсон гэдэг юм билээ.

 - Хэзээнээс жүдо бөхөөр хичээллэсэн бэ?

         -Хөвсгөл аймагт 2014 онд сургуулийнхаа биеийн тамирын багшийнхаа сургуулилалт дор бэлтгэл хийж байсан. 2017 онд Улаанбаатар хотод ирж, самбо бөхөөр өнгөрсөн оны есдүгээр сар хүртэл бэлтгэл хийсэн. Түүнээс хойш жүдо бөхийн спортод хүч үзэж явна даа.

- Жүдо бөхийн тамирчин болоход хамгийн их нөлөөлсөн, дэмжсэн хүн чинь хэн бэ. Эсвэл өөрийнхөө хүсэл, сонирхолд хөтлөгдсөн үү?

       -Аав, ээж минь миний хүсэл, сонирхлыг дандаа дэмжиж, урам хайрладаг. Миний хувьд бөхийн спортоор хичээллэдэг учраас амжилт гаргаж, хүссэнээ хийж болох бүх төрлөөр хүчээ үзнэ гэж боддог. Үүн дээр минь “Имперо” ХХК-ийн захирал М.Энхтайван ах “Миний дүү жүдо бөхөөр хичээллээд үзээч. Амжилт гаргана даа. Чамд авьяас, бяр, ур байна. Одоо хичээллэх цаг чинь болсон" гэсэн нь их урам өгч, өнгөрсөн оны есдүгээр сараас жүдогоор хичээллэж эхэлсэн дээ. 

Жүдо бол хүндлэлийн спорт. Тиймдээ ч өрсөлдөгч байна уу, дайсан байна уу хамаагүй толгой мэхийн ёслодог. Энэ бол ёс суртахууны, хүн ёсны хүндэтгэл

-Самбо бөхийн тамирчин байхдаа гаргаж байсан амжилтаасаа дурдвал?

     -Би самбо бөхөөр “Залуучуудын дэлхийн аварга”-аас алт, хүрэл медальтай. Мөн 2019 онд Анатолий Харлампиевийн нэрэмжит “Самбо бөхийн дэлхийн цомын аварга шалгаруулах насанд хүрэгчдийн тэмцээн” ОХУ-ын нийслэл Москва болсон. Тэр тэмцээнээс хүрэл медаль хүртсэн. Би насанд хүрэгчдийн дэлхийн цомын аварга шалгаруулах тэмцээнээс алт, мөнгө, хүрэл медальтай. 

-Самбо, жүдо юугаараа ялгаатай вэ?

     -Самбо бөхийн барилдаанд хөлд ордог бол жүдод хориглодог гэх мэт ялгаа бий. үудо бөхөөр хичээллээд удаагүй байтал өнгөрсөн оны арав, арваннэгдүгээр сард “Парис, Баку”-гийн их дуулга болсон. Тус тэмцээнүүдэд анх барилдсан болохоор ч тэрүү нэлээд туршлага дутсан. Сэтгэлзүйн хувьд тайван мөртлөө самбо барилддаг шигээ барилдах гээд байсан. Ер нь жаахан техник дутсан гэх юм уу даа. Тамирчин хүний хувьд бэлтгэлээ сайн хийхийг ямагт хичээдэг. Багш нарын нүд хариулж, бэлтгэл дутуу хийх нь өөрийгөө л хуурч байгаа гэсэн үг. Тиймээс бэлтгэлээ яс сайн хийж, өмнөх өөрөөсөө өөрчлөгдөхийг, сайжрахыг хичээдэг.

- Хэн гэдэг тамирчин шиг болохыг хүсэж мөрөөдөж, үлгэр дууиалал авдаг вэ?

     -Надад тийм тамирчин байхгүй. Яагаад гэхээр хүн бүр өөр өөр байдаг. Тиймээс ч өөрийнхөө замнал, түүхийг бүтээдэг. Тэр бол тэр хүмүүсийн л түүх. Би хичээл зүтгэлээр өөрийнхөө түүхийг өөрөө бүтээх ёстой.

-Тамирчид дэвжээн дээр барилдахад сэтгэлзүй их чухал гэж ярьдаг юм билээ. Сэтгэлзүйгээ хэрхэн бэлддэг вэ?

       -Би сэтгэлзүйн хувьд ер нь ямар ч тэмцээнд харьцангуй тайван байдаг. Тиймээс өрсөлдөгч тамирчнаасаа айгаад байдаггүй. Мөн өрсөлдөгч тамирчны чансаа, ранг ямар байх нь хамаагүй санагддаг. Бүгд л над шиг залуу тамирчин байсан шүү дээ.

- Их спортод амжилт гарахын тулд бэлтгэлээс гадна, ёс суртахууны хувьд баримтлах зарчим гэж бий. Энэ нь чинийхээр?

        -Тамирчин болно гэдэг хүнийг хүндэлж сурахаас эхэлдэг. Жүдо бол хүндлэлийн спорт. Тиймдээ ч өрсөлдөгч байна уу, дайсан байна уу хамаагүй толгой мэхийн ёсолдог. Энэ бол ёс суртахууны , хүн ёсны хүндэтгэл.

- Ямар мэргэжилтэй вэ?

      -Би “Идэр" их сургуулийг цэцэрлэгийн багш мэргэжлээр төгссөн. Жүдо бөх гэлтгүй барилдах бол миний хобби байсан. Одоо бол барилдах нь миний ажил болсон. Тиймээс ч эзэмшсэн мэргэжлээрээ ажиллахгүй байх. Хэрвээ ажиллахаар бол 40 нас хүрээд ч юм уу ажиллах байх гэж бодож байна. 

- Өрсөлдөгч бөхөө хэрхэн судалдаг вэ?

     -Судалгаа хийх нь маш чухал. Би өмнө нь нэг их судалгаа хийдэггүй байсан. Сая “Парисын их дуулга 2022” тэмцээнд оролцохдоо өрсөлдөгч тамирчныхаа дүрс бичлэгүүдийг үзэж, барилдах арга, техник боловсруулсан. Харин Солонгосын бөхийг давчихаад дараагийн барилдаандаа судалгаа хийж чадалгүй дэвжээнд гарсан. Өөрийгөө хожно, давна ч гэж бодоогүй.

-Тэгээд яасан бэ?

     - Бэлтгэл хийснийхээ хэрээр  сайхан барилдъя л гэж бодсон, давсан. Харин алтан медалийн төлөө өрсөлдсөн тамирчин надаас илүү туршлагатай байсан. Ахиад жаахан туршлага суухаараа түүнийг давна аа.  Би 2024 оны олимпод алтан медаль авахын төлөө одооноос бэлтгэлээ хийж байгаа.

-Барилдахаас гадна ямар хоббитой вэ?

     - Бүжиглэх дуртай. Би барилдахдаа нэлээд хатуу. Тиймээс уян налархай, хөдөлгөөний эвсэлтэй болохын тулд бүжгийн спортоор давхар хичээллэдэг. Бүжиг бол миний хобби, барилдах нь миний ажил, зорилго гэх юм уу. 

-Ирээдүйн тэмцээнүүд, 2024 оны олимпод чинь амжилт хүсье. Цаг гарган ярилцлага өгсөнд баярлаа. 

-Баярлалаа.