-Ц.ДОРЖСЭМБЭ яруу найрагчид жижигдсэн үгс-

“Чамтай л харсан цас

Жинхэнэ цас байсан

Жигүүртэй цас байсан” гэх хайрыг мэдэж, мэдэрч “жигүүртэй” болгосон түүний ярууг гайхаад үл барам.

МЗЭ-ийн болон Г.Сэр-Одын нэрэмжит шагналт Ц.Доржсэмбэ залуу уран бүтээлчдийг яруу найраг руу хөтөлсөн нэгэн байлаа. Түүнийг нас барсных нь дараа дотнын нөхөр Л.Батцэнгэл нь эмхтгэн хэвлүүлсэн “Цас, бороо” номын өмнөтгөлд оны шилдэг бүтээл шалгаруулах “Алтан-Өд”-ын шагналт, МЗЭ-ийн нэрэмжит шагналт, “Open Door” сонины эрхлэгч, СУИС-ийн РТМУС-ийн хүндэт профессор, зохиолч, сэтгүүлч, яруу найрагч О.Содномпил “Хоороор дуу дуулахыг мэднэ, харин хоороор шүлэг уншихыг та сонсоогүй байж мэднэ. Тэгвэл та түүний “Цас, бороо” шүлгийг уншихыг би сонссон юм даа.Тэгэхдээ бүр шүлэгч залуус байж билээ. Гоё уу?” хэмээн бичжээ. Утга зохиолын ертөнцөд зохиолчдын уншдаг зохиолч гэж байх аж. Олонх уншигчдын мэдэхээр зохиолчид уншдаг зохиолч бол Жеймс Жойсс, Хорхе Лүис Борхес зэрэг нөхдүүд. Харин Ц.Доржсэмбэ агсны бүтээлүүд энэ урлагийг хайрлаж, хүч үзэж буй залуусын уншдаг, тэр бүү хэл “дуулдаг” зүйл байлаа. Байлаа гэх минь энэ үед зохимжгүй ч байж болох, цаашдын ирээдүйд ч дахин олон залуус, залуу шүлэгчид үргэлжлүүлэн хоороор дуулж, уншиж явах биз.

-Яруу найрагч Ц.Доржсэмбэ Доржсэмбэ бурхантай адил-

Базарсад бурхныг түвд хэлэнд Доржсэмбэ хэмээн нэрийддэг. Уг бурхныг монгол хэлэнд Очир баатар сэтгэлтэн гэх нь ч бий. Үүний адилаар дээрх бурхантай нэр нэгт яруу найрагч Ц.Доржсэмбэ үнэнхүү гэгээн сэтгэлт нэгэн байсан талаар түүний үеийн нөхөд, уран бүтээлийн дүү нар нь дурсацгаах. Тэрээр саяхан хэвлэгдсэн “Цас, бороо” номноос өмнө “Хэнд би таалагдах ёстой вэ”, “Харсан тэнгэр”, “Хэд дэх бороо” зэрэг номнуудаа уншигчдын хүртээл болгосон. Харин тухайн номуудад ороогүй, урьд өмнө хэвлэгдээгүй шинэ шүлгүүд нь “Цас, бороо” эмхэтгэлд багтсан нь яруу найрагт хайртай уншигчдад “бэлэг” болсон байж мэднэ.

“Хаанаас ирсэн тэр газрынхаа санаашралаар

Хүмүүсийн дунд санааширч явлаа

Хаанаас ирсэн тэр газрынхаа инээмсэглэлээр

Хүмүүсийн дунд инээмсэглэж явлаа” гэсэн нь Базарсад бурхан адил, гэгээн сэтгэлт түүний инээмсэглэл зургийн хуудсанд үүрд мөнх үлдэх ажээ.

-ЯРУУ найрагч-

Яруу гэдэг үг зүгээр ч нэг уянга, дөлгөөн байдлыг илтгэхгүй. Яруу гэдэг үг Ц.Доржсэмбэд л зохино. Яруу найрагт үнэхүү хайртай уншигч яруу гэх үгээс сайхан сэтгэлийг л мэдэрнэ. Хорхойд ч хоргүй сайхан сэтгэлээр шүлэг бичнэ гэдэг...

“Шувуу болохгүй хойно

Шүлэг бол доо

Гандаардал минь...” хэмээн хэнд ч зориулаагүй өөртөө л зориулсан энэ үгс. “Жинхэнэ” сэтгэлийн үгс. Чин сэтгэлийг үг болгож чадсан түүнээс өөр хүн үгүй. Байсан ч Ц.Доржсэмбэ шиг нэгэн байхгүй. Тэр болгон дахин давтагдашгүй. Бүтээл нь ч, хувь хүн нь ч тэр. Яруу найрагч Ц.Доржсэмбэ Баянхонгор аймгийн Өлзийт сумын уугуул. Тэрээр нутагтаа зориулсан нэгэн шүлэгтээ

“Дотно нандин бүхэн минь шаналгаат самуурлаар дуусч байхад

Шөнийн гийчин болж харанхуйд чинь би ирлээ

Нохдынхоо дуу шиг элэгсэн дотноор угт даа

Шуурган цастай нэгэн сарын Өлзийт минь” гэж бичиж байв. Олон яруу найрагчид төрсөн нутгийнхаа тухай магтаал бичих нь бий. Гол нь тэрхүү магтаал голыг нь олсон уу, үгүй юү гэдэг л чухал. Харин зарим нь нутагтаа зориулсан чин сэтгэлийн үгээ буулгаж чадахгүй болохоороо л бичдэггүй гэлцэх. Монголын утга зохиолд өөрийн хувь нэмрийг харамгүй хайрласан гэгээн сэтгэлт нэгэн хүмүүн төрлийг олсон шиг ээ хүн төрлийг хэзээ ч олж байгаагүй мэт аниргүй уусан одов.

“Аниргүйд би муухан инээмсэглээд

Алиман сарнаар явлаа, баяртай..”