Утга зохиолын оны шилдэг бүтээл шалгаруулах “Алтан өд” наадам зохион байгуулагдаж шилдгүүдээ тодруулсан. “Алтан өд” наадам энэ жил утга зохиолын есөн төрөлд шагнал гардуулж байгаа юм. Тэгвэл наадмын зохион байгуулалт, шүүгчдийн дүгнэлт болон цаг үеийн асуудлаар МЗЭ-ийн Удирдах зөвлөлийн гишүүн, зохиолч С.Баттулга манай сайтад мэдээлэл өглөө. Тэрбээр

“Монголын Зохиолчдын Эвлэлээс жил бүр зохион байгуулдаг оны шилдэг бүтээл шалгаруулах “Алтан Өд-2022” наадамд энэ жил нийт есөн төрлөөр “Алтан Өд” гардуулах бөгөөд энэхүү есөн төрлийн хоёрыг нь хүүрнэл зохиолын төрлөөс хүртэнэ. Энэ жил хүүрнэл зохиолын томоохон төрөлд нийт долоон бүтээл ирсэн бөгөөд МЗЭ-ээс томилогдсон нэр бүхий шүүгчид нэг бүрчлэн уншиж өөр, өөрсдийн дүн шинжилгээг хийж тус бүр оноо өгч ажилласан болно.

                            Оноо өгөхөөс гадна шүүгчид тухайн бүтээл бүрт тэмдэглэл хөтөлсөн. Тухайлбал, Н.Даваадашийн “Амьсан барилдахуйн тойрог” роман нь өнгөрсөн жил буюу 2021 онд зохиогдсон “Ардын хувьсгалын 100 жилийн шилдэг бүтээлийн уралдаанд оролцож байсан. Гэвч романы хэвлэгдсэн он нь 2022” үлгэр домгийн дүрслэлүүд, зүүд зөн совин буй ч хэл найруулга энгийн ойлгомжтой, ерөнхийдөө хуучинсаг, С.Товуудоржийн “Тэмүүлэл тэнхрэл” Чингис хааны хүү Тулуйн тухай энэхүү түүхэн романы дүр дүрслэл боломжийн, хэл найруулга энгийн боловч Бэгтэрийг Тэмүүжиний дүү байсан мэтээр бичиж түүхийг гуйвуулсан, Г.Ишхүүгийн “Тулуй эзэн” мөн л Тулуйн амьдралаас сэдэвлэсэн, түүхэн үйл явдал, дүрүүдийг нарийн гаргах гэж оролдсон нь өмнөх романаас илүү боловч домгийн дүрслэлүүд хэт хуучинсаг, үнэмшил муутай, Ж.Булганы “Аннэтэд хүрэх захидал” ололттой тал байсан боловч орчуулгын мэт бичлэгтэй байсан зэргээс шалтгаалж нэр дэвшүүлэх боломжгүй гэж тэмдэглэсэн байна. Ингэснээр эдгээр дөрвөн роман шүүгчдийн нэгдсэн оноогоор нэр дэвших боломжгүй болсон. 

Харин С.Пүрэвсүрэнгийн “Хөх шуурга” нь дээрх дөрвөн романы хоёртой нь адил мөн л Тулуйн амьдралаас сэдэвлэсэн байсан бөгөөд түүхэн дүрүүдээ тодруулахдаа дутагдалтай хэдий ч хэл найруулга, дүр дүрслэл сайн, үйл явдлын дараалал алдаагүй, Ц.Буянзаяагийн “Улаагчин ингэж хэлэв” романд 1990-ээд оны монголын амьдрал, орос цэргүүдийн орхиж гарсан суурингийн түүх хийгээд тэр үеийн залуусын ахуй байдал, өнөөгийн амьдрал болон харь гүрэнд хар бор ажил эрхлэн амьдарч буй монголчуудыг дүрслэн харуулсан. Хэл найруулга, дүр дүрслэл сайн, Б.Сарантуяагйин “Сондгой цагаан сувд” романд орчин цагийн амьдралыг дүрслэн харуулахдаа зэрэгцээ ертөнц дэх сүнснүүдийн тухай онц сонирхолтойгоор дүрсэлсэн бөгөөд зүүд зөн, бурханы номын хүч чадал, цаг хугацааны аялал зэргийг үнэмшилтэйгээр гаргасан. Шидэт реализмаас эхтэй өнөөгийн уран зохиол дахь нэгэн сонин хэлбэрээр бичигдсэн зэрэг ололттой талуудыг нь харгалзан үзэж энэхүү гурван бүтээлийг “Алтан-Өд-2022” наадмын дараагийн шатанд нэр дэвшүүлэхээр шийдвэрлэсэн юм. 

                            Хүүрнэл зохиолын дараагийн төрөл болох богино хэмжээний буюу тууж, өгүүллэг, туурийн төрөлд шүүгчид мөн л дээрхийн адил тус бүрдээ тэмдэглэл хөтөлцгөөсөн. Энэ төрөлд С.Батжаргалын “Уянгын туужууд”, “Уянгын өгүүллэгүүд” хэмээх хос ном, О.Анхзаяагийн “Анирт алсрах нь” /Lost in sound/,  П.Баттогтохын  “Аз жаргал гэж юу юм бэ”, “Сэтгэл хаана оршдог вэ”, “Зовлон бодитой оршдог уу”, “Үүрдийн хайр гэж байдаг уу” зэрэг дөрвөн цуврал, Ц.Гэгээнхүсэлийн “Soulmate”, Д.Сосорбарамын “Зүүдний  дугаар хуудас”, О.Цэнд-Аюушийн “Хүйтэн тууж”, Дан.Нямаагийн “Бугуйл” С.Баатарцогтын “Цасан хуй” зэрэг нийтдээ арван нэгэн бүтээл ирсэн.

Эдгээрээс шүүгчдийн өгсөн үнэлгээг үндэслэн, П.Баттогтохын эргэцүүллийн дөрвөн цуврал нь тууж, богино өгүүллэгүүдийн хэлхээс гэлтэй хэлбэрийн хувьд шинэлэг, өгүүллэгээс тууж руу, туужаас роман руу нүүсэн зохиомжтой уг цувралын “Зовлон бодитой оршдог уу” хэмээх гуравдугаар цуврал, С.Баатарцогтын “Цасан хуй” тууж нь тун чамбай бичигдсэнээс гадна өнөөгийн амьдрал, өмчийн төлөөх улайрсан тэмцэл зэргийг бичиглэхдээ уншиж буй хүнээ өөртөө автуулсан сайн зохиол байсан тул, О.Цэнд-Аюушийн “Хүйтэн тууж” бүтээлд хүмүүсийн мөн чанар, эр зориг, айдас хүйдэс, арчаагүй дорой зан төрх гэхчилэн хүнээс гарч болох бүхий л араншинг тод томруун харуулж чадсанаас гадна ёр, билгийг хоршуулж дүр дүрслэл, хэл найруулга сайтай бүтээл болжээ хэмээн үзэж энэхүү гурван бүтээлийг санал нэгтэйгээр “Алтан-Өд-2022” наадмын дараагийн шатанд нэр дэвшүүлэхээр шийдвэрлэсэн юм. 

Хүүрнэл зохиолын Үндэсний төвөөс наадамд ирсэн бүх бүтээл болон шүүгчдийн санал дүгнэлтүүдийг МЗЭ-ийн Удирдах Зөвлөлийн хуралд хүргүүлсэн.

                            Уг хурлаар Удирдах Зөвлөлийн гишүүд хэлэлцэн үзэж, нэр дэвшүүлсэн бүтээл бүрт санал хураалгаснаар томоохон хэмжээний төрөлд зохиолч Цэнд-Аюушийн Буянзаяагийн “Улаагчин ингэж хэлэв” роман, богино хэмжээний төрөлд зохиолч Оюунцэцэгийн Цэнд-Аюушийн “Хүйтэн тууж” тус тус “Алтан Өд-2022” наадмын тэргүүн бүтээлийн шагнал хүртэхээр болсон билээ” гэсэн юм.