Урлаг судлалын ухааны доктор М.Батзоригийн “Би ч цэг, чи ч цэг” номоо гаргажээ. Оршихуйн олон өнгө төрх, үзэл санааг дэвшүүлсэн энэхүү ном нь “унтаж” байгаа урлаг судлалын хөгжилд гэрэл гэгээ нэмсэн бүтээл болжээ. Монголын Урчуудын эвлэлийн зураач М.Эрдэнэбаяр тус номын өмнөтгөлд “Мэргэжлийн байгууллага, засаг төрийн дэмжлэг байхгүй ч  хар зөнгөөрөө явж ирсэн Монголын урлагт азаар өнөөдөр жирийн нэг зураач залуу яг цагаа олоод хэрэгтэй байгаа зүйлийг өөрөө бичсэн нь  маш олзуурхууштай, бахархмаар зүйл байна. Сэтгэл байхад хэн ч өөрийгөө хөгжүүлж, мэргэшиж болдог юм байна. М.Батзориг маань өөрөө сайн зураачаас гадна бусад зураачдаас ялгаатай нь их уншдаг, урлагийн бүхий л төрлийг сонирхон судалж байдаг том уран бүтээлчийн шинж эрт тогтсон залуу гэж би боддог” хэмээн бичсэн байна. Үнэхээр ч дүрслэх урлагийн салбартаа цоо шинэ өнгө төрхийг нэмэн гарч ирсэн түүний шинэ номоос онцлон хүргэж байна.

 -СОЁЛ УРЛАГИЙГ ОЛОН ТАЛААС ХАРАГЧ-

        М.Батзориг докторын энэхүү номд урлагийг олон талаас мэдэрч, харж, задалж, харьцуулжээ. Юм бүхэн урлаг. Түүнийг харин хэрхэн ойлгон ухаарах нь хүн биднээс шалтгаалах билээ. Тэрбээр  "Гажил Хаос, Тэд"-ээс эхлэн "Агаарт давчдахуй", "Combination", "Хэм хэмжээнээс ч дээгүүр" зэргээр ангилан хуваасан байна. Тухайлбал, "Хэм хэмжээнээс дээгүүр" бүтээлд "Өнөө цагт нэгэнт хүлээн зөвшөөрөгдсөн бүтээлч гэдэг бол нэг том хэм хэмжээ" хэмээн бүтээлч хүмүүсийг онцолжээ. Өөрөөр хэлбэл, тэрбээр бүтээлч хүмүүсийг бидний амьдардаг оршихуйн хэм, хэмжээнээс дэгүүр оршдог гэдгийг гарган иржээ.

    Тэгээд үргэлжлүүлэн "Миний мэдэх авангард, абстракт До.Болд", "Намиа", "Оршихуйн зэлүүд чөлөөнд", "Тэнд үлдсэн дурсамжууд", "Гадил бол гадил л байх ёстой", "Энэ цагийн Пикассо", "Хэтэрхий ба хирдхийм", "Багтай болон баггүй үнэн", "Абстракционизм бол хамгийн этгээд, балай урлаг мөн үү", "Эхлэл төгсгөлгүй", "Билиг танхай зураач", "Консептийн цаадах утопи", "Гэхдээ л...", "Би ч цэг, чи ч цэг", "Зураачдын хайртай зураач Дидо", "Зуурдын болоод үүрдийн", "Соцреализм дахь метафизик", "Нам гүмийн дууч", "Тэртээд давхих морьд", "Эхлээд чихээ, дараа нь бүх солиорлыг", "Жин, жин...", "Хоосон хана бол гэмт хэрэг", "Тэмдэггүй тэмдэглэлүүд", "Дурсамж шаглаач", "Улаан хоормог хорвоо", "Хээнцэр егөөдөл","Зуурдад аяласан тэмдэглэл", "Тэд" зэрэг урлагийн оршихуйн өөр, өөр өнцгийг өгүүлэн гаргажээ.

-ОРШИХУЙ БОЛ УРЛАГИЙН ҮНДЭС-

    "Би ч цэг, чи ч цэг" номын гол нэг хэлэх санаа бол оршихуй бол урлагийн үндэс гэдэг утга. Нэрнээсээ эхлэн оршихуйн утгыг илтгэж, бид бол цэгээс болон хоосноос эхэлсэн. Эцэстээ ч хоосон байх утгыг илэрхийлжээ. Үүнийг "Зуурдын болон үүрдийн" хэмээх Монголын бурхан урлаач Г.Пүрэвбатын тухай өгүүлснээс жишээ болгон харж болно. Урлагт хамгийн гол зүйл бол оршихуй. Бидний амьдран байгаа ахуйгаас л урлагийн юмс бүтэж, түүнд би шингэн амьдардаг. Тэгэхээр уншигч та түүний эл номоос оршихуй, оршихуйг хамгийн сайнаар бүтээж, өөрсдөө мөн оршин ахуйгаасаа бүтсэн хүмүүсийн тухай өөр өнгө төрхийг, утга санааг олж харах болов уу.  Тэгэхдээ зүгээр нэг хувь хүний үзэл бус баримттай, судалгаатай, түүн дээрээ нэмж, бодсон бүтээл юм.  Түүнээс гадна бидний дотр орших бүтээлч хүмүүсийг нээн илрүүлж, өөрөөр харах боломжийг нээн бичиж, гарган ирснээрээ энэ ном бидэнд үр өгөөжтэй, уншиж, бодох зүйлтэй байна. Тэрбээр урлаг судлалын доктор мөртлөө урлагийг түлхүүрдэж, оосорлож байгаа хүмүүсийг нээн харуулжээ. 

-УРЛАГ БҮХ ХҮНД ЗОРИУЛАГДСАН ЗҮЙЛ БИШ-

        Тэр номдоо ийн өгүүлсэн юм. "Би ч цэг, чи ч цэг" номоос харж болох өөр нэг өнцөг бол тэр. Урлаг судлалын ухаанб доктор, залуу судлаач тэрбээр өөрийгөө, өөрийн харсан, мэдсэн өнцгөө эл номдоо тусгажээ. Тэр урлагийг бүтээсэн хүмүүсээр дамжуулан урлаг, оршихуйн санааг илэрхийлсэн байна. Хэн нэгэн гарч ирээд урлаг бол ийм зүйл гээд яривал, хэнд ч сонирхолтой биш. Харин хүмүүсийн хайрладаг, урлагт түүчээ болж яваа хүмүүсээр дамжуулан санаагаа илэрхийлбэл, илүү очиж буух болов уу. Энэ зарчмыг М.Батзориг судлаач яг таг барьжээ. Энэ номыг уншаад, үнэхээр урлаг хэнд ч зориулагдаагүй юм байна. Харин урлагийг бид бүтээдэг гэдгийг ойлгож, хийж, бүтээж байгаа зүйлээс минь бүтдэг гэдгийг ухаарвал магад залуу судлаачийн номоо гаргасан хэрэг бүтэх байх. Нөгөө талаар өнөөх хүмүүсээ ч марталгүй мөн чанараар нь хөрөглөн гаргаж ирж, нээн, таниулжээ. Бүх зүйл цэгээс эхэлдэг гэдэг нягт санааг нуруугаа болгож, хэлэх гэсэн санаагаа тойруулсан түүний номыг уншаад, юмсыг өөрөөр ойлгох замыг олох байх аа.