Эдийн засаг элгээрээ хэвтэж байхад ард түмний нэрийг барьж, төсөвт тээг болдог улстөржилтөө зогсоо, гишүүдээ. Г.Занданшатарын Засгийн газар бүрдсэн цагаасаа эхлээд “уйлж” байгаа улсын төсвийг хэмнэлтийн төсөв болгохоо зарлаж байлаа.

      Үнэндээ Монгол Улс сүүлийн жилүүдэд хэт тансаг хэрэглээгээ хязгаарлаж чадахгүй, данхар төсөв баталж ирсэн нь нууц биш. Тиймдээ ч төрийн урсгал зардлыг байж болох хэмжээнд нь тулгаж, төсвөө тодотгохоор оруулж ирсэн байтал  гишүүд ард түмний нэрийг барьж эсэргүүцдэг муу жишиг тогтлоо. Өчигдөрхөн гэхэд УИХ-ын  гишүүд төсвийн тодотгол “бай”-гаа онохгүй байна гэх мэдээлэл хийж харагдсан. Өөрөөр хэлбэл, УИХ-ын гишүүн М.Мандхай “УИХ-ын гишүүд бүсээ чангалж төсвийн үргүй зардлыг бууруулна, бүтээмж үр ашгийг нэмэгдүүлнэ гэсэн нь худлаа болж байна. Учир төсвөө бууруулах танах ёстой зардлуудыг хасаагүй эсрэгээрээ улсын амин чухал асуудал бол Хүнс, хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэх, дэмжих хүнсээ бэлдэх, хөдөө аж ахуйн түүхий эдийг бодлогоор дэмжих чухал төслийг хаслаа. 2025 оны улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтын 70 гаруй хувь нь зургаан салбарт төвлөрч байна. Үүнд хөдөө, аж ахуйн салбар ороогүй. Энэ нь бусад салбарыг доройтуулж сөргөөр нөлөөлж болзошгүй. Хүнс хөдөө аж ахуй бол газар тариалан, мах сүү, ноос ноолуурын асуудал биш. Газар нутгаа хамгаалах чухал салбар юм. Тиймээс Засгийн газар энэ мэт чухал салбараа орхигдуулахгүй байхыг хүсэж байна" хэмээн мэдэгдсэн.

       Цаад агуулгаараа төсвийн тодотголыг парламентын босго давуулахгүй байх “даалгавар” авсан нь цухалцаж байна, энэ мэдэгдлээс. Үнэндээ манай экспортын голлох бүтээгдэхүүний үнэ унаж, төсвийн орлого 3.3 их наядаар тасрах бодит эрсдэл үүссэн гэдгийг сануулсаар байтал төсвөө тодотгохгүй гэж байгаа нь төсвөө тануулахгүй гэх. далд санаархал ч энд үйлчилж байхыг үгүйсгэхээргүй байна.

     Улстөрчдийн тансаг хэрэглээг хязгаарлах, гадаад дотоод руу төрийн зардлаар “зугаалдаг” чиг үүрэг давхардсан дарга нарын тоог цөөлөх арга хэмжээ авахаар төсвийн тодотголд оруулж ирсэн нь “томчуудад” таалагдахгүй, түүнийгээ шалтаглаж, төсөвт тээг тавих оролдлогууд ч өрнөж байгаа бололтой. Энэ зөвхөн манайд бус дэлхийн нийтэд гарч буй эдийн засгийн хүндрэл. Тиймдээ ч даруй арга хэмжээ авч төсвөө тодотгохгүй бол инфляц тэнгэрт хадаж, иргэдийн амьжиргааны түвшин дордох бодит эрсдлээ нэн тэргүүнд тавих шаардлага үүсээд байна. Ялангуяа хөрш орнуудын эдийн засгийн байдал АНУ-ын болон Евро бүсийн зүгээс тавьж байгаа эдийн засаг болон худалдааны хориг хэдийг хүртэл үргэлжлэх нь тодорхойгүй байна. Тиймээс Засгийн газар төсвөө тодотгохоос өөр арагүй нөхцөл байдалд хүрсэн.

        2025 оны төсөвт тодотгол хийснээр нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлогыг 2.3 их наяд төгрөгөөр бууруулахаар төсвийн тодотголыг УИХ-д оруулж ирсэн. Улмаар 31.2 их наяд төгрөг, нэгдсэн төсвийн нийт зарлагыг мөн 2.3 их наяд төгрөгөөр бууруулж, 31.2 их наяд төгрөг, нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн тэнцэл алдагдалгүй байх бодлогыг үргэлжлүүлнэ гэдгээ мэдэгдээд байна. Тэр тусмаа төрийн албаны данхар бүтцийг багасгаж, төрд хэмнэлт хийх байдлаар улсын төсвийг тодотгохоор хуулийн төслөө оруулж ирсэн. Тухайлбал,

• Төрийн албан хаагчдын орон тоог есөн хувиар бууруулж 261 тэрбум төгрөг
• Энэ онд хэрэгжиж эхлээгүй, үр ашиг нь тодорхойгүй 50 гаруй хөтөлбөр, арга хэмжээг царцааж 617.3 тэрбум төгрөг,
• Төрийн өндөр дээд айлчлал болон гадны өндөр түвшний зочин төлөөлөгч хүлээн авахаас бусад гадаад томилолтын зардал болон зочин төлөөлөгч хүлээн авах арга хэмжээг тэвчих замаар 4.5 тэрбум төгрөг,
• Засгийн газрын бүтэц, бүрэлдэхүүний өөрчлөттэй уялдуулан төсвийн ерөнхийлөн захирагч хооронд чиг үүрэг, бүтэц шилжүүлэх, татан буулгах замаар 8.4 тэрбум төгрөг,
• Цахим шилжилтээр бичиг цаасаа багасгаж, тавилга, багаж хэрэгсэл худалдан авалгүйгээр төсвийн байгууллагуудад үйл ажиллагааны зардалд 104.4 тэрбум төгрөг,
• Төсвөөс төрийн болон хувийн хэвшлийн байгууллагуудад олгодог татаасын зардлыг бууруулж, 76.8 тэрбум төгрөг,
• Төрийн үйлчилгээний үнэ нэмэхийг 2025 он дуустал хориглосон тул халаалтын үнийг өсгөх зардлыг бүрэн цуцалж, 21.9 тэрбум,
• Тээвэр, шатахуун, хичээл сургалтын зардлыг бууруулж 28.9 тэрбум төгрөг,
• Халаалтын тариф болон төрийн үйлчилгээний хураамжийг 2025 онд нэмэхгүй байхаар шийдвэрлэснээр 121.9 тэрбум төгрөг  тус тусхэмнэхээр төсвийн тодотголд оруулж ирсэн.

       Нэгэнт унаж, агшиж байгаа эдийн засаг, түүхий эдийн зах зээлийн үнийн уналт хэдий хугацаатай үргэлжлэх нь тодорхойгүй, тааварлашгүй эрсдэлүүд шинээр гарч ирж болзошгүй энэ үед хувийн эрх ашгаас илүү хувьсгалын эрх ашгаа нэн тэргүүнд тавих нь чухал байна, УИХ-ын гишүүдээ. Тэр тусмаа төсвийн тодотгол, эдийн засгийн асуудлаа улстөржүүлэхгүй байх шаардлага бий гэдгийг  ч дахин сануулах нь зүйтэй биз.