-СЭТГЭЛИЙН НАМАР-

     “Хүн хүндээ дасах л хэцүү байдаг юм”  гэдэг үг сэтгэлд хадаатай үлдчихсэн. Нээрээ ч энэ ертөнцөд хүн амьдрах, амьд явах шалтгаан нь хүн хүндээ дасах юм болов уу даа. Магадгүй хэн нэгэнд дасаагүй, дассан хүнээ хайрлаагүй бол амьдрал ямар ч утгагүй, цаг хугацааны эргүүлэг байж мэднэ. Энэ л үг  “Эргэж ирэхгүй намар” киноны амин сүнс гэлтэй. Эл бүтээл нь жүжигчин Б.Амарсайханы  найруулсан анхны кино. Дөнгөж нээлтээ хийсэн эл киног үзсэн даруйд л сэтгэл үймэрчихсэн. Тэр даацтай, мэдрэмжтэй уран бүтээлч гэдгээ энэ бүтээлээрээ харин ч нэг үзэгчид, кино сонирхогчдын өмнө баталчихлаа.  Энэхүү бүтээлийг зохиолч Т.Бум-Эрдэнийн “Түнтүүлэй” өгүүллэгээс сэдэвлэн бүтээсэн. Өгүүллэгийн гол агуулгыг найруулагчийн нүдээр хэрхэн харж, уншигчдын сэтгэлд хэдийнээ буусан Түнтүүлээгийн дүрийг яаж амилуулах вэ гэдэг нь олны хүлээлтэд байлаа. Харин найруулагч түүнийг сэтгэлд буутал гаргачихжээ.

     Магадгүй киноны эхлэл, реклам сурталчилгааг хараад нөгөө л улиг болсон хөдөөгийн ахуйг учиргүй дүрслээд л уран цэцэн үгээр өв уламжлалаа номлож, омогшуулах гэсэн хэдэн дуугаа дэвсчихсэн байх даа гэх бодол төрж байлаа. Харин Б.Амарсайхан тэгсэнгүй, хүнд сценээр "нүдэж" хүчээр уйлуулах ч гэсэнгүй. Кино эхлэхээс дуусах хүртэл дэлгэцээс харцаа салгаж чадсангүй. Тулгаа, Түнтүүлэй хоёртой хамт хээр талд зөөлөн сэвшээ салхинд гэгэлзэн, гуниглан байв. Мөн нутгийн хэдэн хөгшчүүлээ дурсан нутгийнхаа зүг гараад давхимаар санагдав.

       Урлаг уран сайхан хүний сэтгэлийг  хүчээр хөдөлгөдөг байх ёсгүй. Өнчин хүүгийн тухай зарим кинонд “Эцэггүй хүүхдийн толгой том” гэж ирээд л учиргүй мухарлачихдаг. Харин энэ кино Түнтүүлэй хүүгээр дамжуулан энгийнээр оновчтой бидний аль хэдийн тоохоо больсон гэр бүл салалт, хүүхэд өнчрөлийн тухай сэдвийг хөндөн гаргаж ирсэн байв. Хэтрүүлэг, хэлбэр, учир авцалдаатай эсэх  нь эргэлцээтэй олон дүрсээс залхсан үзэгч миний хувьд энэ кино сэтгэлд хүрэв.

     Найруулагч уг бүтээлээ монгол эр хүн бүрд зориулан олон жил дотроо бодож, төсөөлж явсаар өнөөдөр бидний урд дэлгэж байгаа энэ гэнэ.  Тус кино 90 минутын турш энгийн дүрслэл, цөөн яриа гарах боловч жүжигчдийн харц, нүүрний хувирал, цөөн хэдэн харилцан яриагаар эр хүний дотоод сэтгэлийг бүрэн дүүрэн илэрхийлэн гаргасан байв. Мөн найруулагч Б.Амарсайхан гол дүр болох Түнтүүлэйг хоёр жил хайжээ. Энэ талаараа тэрбээр “Би Түнтүүлэйг маш удаан хайсан. Яг дэргэд минь байгаад л байсныг анзаараагүй байсан юм билээ. Г.Тэнүүн-Эрдэнэ дүү маань дүрээ үнэхээр тултал гаргасан. Жүжигчин хүний хувьд сайн хамтрагчтай хамт тоглоно гэдэг үнэхээр сайхан байдаг” гэсэн юм. Үнэхээр л Г.Тэнүүн-Эрдэнийн жүжиглэлт амьд яг хөдөөгийн хэрсүү бор хүү байв. “Би ямар хүүхэд биш тоглоом авахгүй” гэснээ усан буу тэвэрчихсэн, модон чихэр идэнгээ хүүхэлдэй театрын жүжиг үзэн зогсоход нь эрхгүй өхөөрдөв. Морин дэлэн дээр хийсэн адуу хураахыг нь харж том эр болжээ гэж бахдав. “Та миний аав болж болохгүй юм уу”  гэж эхэр татан уйлахад нь нулимсаа нуусангүй.

     Дэндүү богинохон намарт ямар их зүйл дүрслэгдэв дээ Түнтүүлэй минь. Хэсэгтээ л цээжинд торсон хөндүүр арилахгүй бололтой. Хагас амьдрал үзэж, хайраар дутаж амьдрахыг хүүхэд өөрөө сонгодоггүй. Тэд элэг бүтэн гэр бүлд хайранд бялхаж өсөх учиртай. Гэсэн ч өнөөдөр хайрлагдаж өсөж байгаа хүүхэд хэд билээ. Хүүхдийг хүмүүжүүлнэ гэдэг нь болохгүй бол зодохыг,  мөнгөөр хэрэгцээг нь хангахыг хэлэхгүй. Завгүй байж болно оо гэхдээ хүүхдэдээ цаг гаргаач дээ эцэг эхчүүд ээ гэж хашхирчихмаар санагдтал хачин их гунигт автуулсан даа.

        Мөн "Эргэж ирэхгүй намар" кино Монгол Улсаа төлөөлөн 95 дахь удаагийн Оскарын урьдчилсан шалгаруулалт буюу хяналтын үзлэгт Монгол Улсаа төлөөлөн орж байгааг дуулгахад таатай байна. Б.Амарсайхан “Марко Поло” киноны Ариг Бөх хааны дүрд тоглоод ирэхдээ “Үүдийг нь сөхөөд орлоо, хоймор луу нь зүтгэнэ дээ гэж байсан билээ.