-ХАЛДВАР ХУМИХ АРГА ХЭМЖЭЭ НЬ ХӨЛ ХОРИО БИШ, ХАМГААЛЛЫН ДЭГЛЭМЭЭ САЙТАР САХИЖ, КОРОНАТАЙ ЗЭРЭГЦЭН АЖИЛЛАХ НЬ ЗӨВ ГАРЦ ГЭВ-

Коронавирус цар тахлын улмаас бүх төрлийн аж ахуйн нэгжийн орлого буурах, дампуурах, ажлын байраа алдах зэрэг бэрхшээл тулгарч байна. Манай улсын хувьд жижиг, дунд бизнес нь нийт ажлын байрны 57 хувь, аж ахуйн нэгжийн 86 хувийг эзэлж байна. Энэ нь  ДНБ-ий  20 хүрэхгүй хувь буюу хоёр дахин бага, экспортын 2.3 хувь буюу 13 дахин бага байна. Хэдий тийм боловч жижиг, дунд бизнес нь хот, хөдөөгийн иргэдийн орлогын гол эх үүсвэр.

МҮХАҮТ-аас хатуу хөл хорионы үед бизнесийн нөхцөл байдлыг үнэлэх зорилгоор Улаанбаатар хот, орон нутгийн 3530 аж ахуйн нэгж, бизнес эрхлэгчдийн дунд судалгаа явуулсан байна. Хувиараа бизнес эрхлэгчдийн 82 хувь нь бүрэн зогсолт хийж, үйл ажиллагаа явуулаагүй гэсэн хариулт өгчээ. Мөн хувиараа бизнес эрхлэгчдийн 64 хувь нь ажлын байраа нэг сар хүртэлх хугацаанд хадгалах боломжтой гэсэн байна. Мөн хатуу хөл хорионы дэглэм тогтоосонтой холбоотойгоор аж ахуйн нэгж, бизнес эрхлэгчдэд үүсээд буй хүндрэл, бэрхшээлийн 67 хувь нь зээлийн эргэн төлөлт, 61 хувь нь түрээсийн төлбөр, 55 хувь нь ажлын байраа хадгалах, ажилчдын  цалин тавих нь хамгийн хүндрэлтэй байна гэж хариулсан байв.

Харин хатуу хөл хорионы үед аж ахуйн нэгж, бизнес эрхлэгчдэд Засгийн газраас ямар төрлийн дэмжлэг шаардлагатай байгааг тодруулахад, давхардсан тоогоор судалгаанд оролцогсдын 58 хувь нь бизнесийн үйл ажиллагааг тодорхой хувиар үргэлжлүүлэх боломж олгох, 41 хувь нь зээлийн төлбөр, хүү төлөх хугацааг хойшлуулах, 39 хувь нь зээлийн хүүг бууруулах шаардлагатай байна гэжээ. Бизнесийн үйл ажиллагааг сэргээхэд санхүүгийн дэмжлэг хамгийн хэрэгтэй гэж судалгаанд оролцогсдын 57 хувь, хөнгөлөлттэй зээл авах 49 хувь, зээлийн хүү бууруулах гэж 44 хувь нь хариулжээ. Хувиараа бизнес эрхлэгчид нь хөл хориотой үед бүрэн зогсолт хийсний улмаас борлуулалтын орлого нь эрс буурах буюу орлогогүй болсноос тогтмол зардал төлж чадахааргүй болсон нь тодорхой харагдаж байна.

            Энэ талаар хөдөө орон нутгийн бизнес эрхлэгчдээс нөхцөл байдал ямар байгаа талаар тодрууллаа. Тухайлбал, ЗАВХАН АЙМГИЙН ТҮДЭВТЭЙ СУМЫН БИЗНЕС ЭРХЛЭГЧ Д.ХАШБАТ “Би мал, махны худалдаа эрхэлдэг. Хөдөө орон нутгийн малгүй, ажилгүй иргэдийн амьдрал хэцүүдэж байна. Энэ жилийн орлогоо өмнөх жилтэй үетэй харьцуулахад маш муу байна. Орлого муутай болохоор борлуулалт 80-90 хувиар буурсан.  Хот хоорондын зам хаасан болохоор ямар ажил санаачилж хийхээ ч мэдэхгүй байна” гэв.

ӨВӨРХАНГАЙ АЙМГИЙН УЯНГА СУМЫН БИЗНЕС ЭРХЛЭГЧ Т.ДОРЖДУЛАМ "Манай дэлгүүр Уянга сумын хоёрдугаар сургуулийн хажууд байдаг. Энгийн үед сургуулийн хүүхдүүдийн хөл тасардаггүй байсан. Харин хөл хорио тогтоосноос хойш орлого өмнөх үеийнхээс 2-3 дахин буурсан. Иргэд өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүн болон өөрт зайлшгүй шаардлагатай бараагаа худалдан авч байна" хэмээлээ. 

           ДОРНОГОВЬ АЙМГИЙН АЙРАГ СУМЫН БИЗНЕС ЭРХЛЭГЧ О.ТУЯА “Найман нэрийн хүнсний дэлгүүр нээгээд зургаан жил болж байна. Энэ жил борлуулалт 50 хувиар буурсан. Сургуулийн хүүхдүүд тарж, иргэд гэрээс гарах нь багассан болохоор өдөржин дэлгүүр онгойлгож суух шаардлагагүй. Манай суманд коронавирурсийн таван тохиолдол бүртгэгдсэн. Энэ сарын 15-нд хөл хорио тавьсан. Өглөөний 08:30-11:30 хүртэл ажиллаад өдөр 13:30-18:30 цаг хүртэл ажилладаг. Аравдугаар сараас хойш орлого муу байсан болохоор ажилчдын цалин олгоход хүндрэлтэй байлаа. Манайх долоон ажилтантай.  Хоёр хоёроор нь ээлжлүүлэн амрааж байгаа. Шинэ жил дөхөхөөр иргэдийн худалдан авалт сайжирч магадгүй. Улс даяараа хөл хориог цуцаллаа ч гэсэн аж ахуйн нэгжүүд үйл ажиллагаагаа сэргээхэд хагас жилийн хугацаа шаардагдана” гэлээ.

 МҮХАҮТ-ын судалгаанд оролцогчдын 25 хувь нь арваннэгдүгээр сарын 12-ноос хойш бүрэн зогсолт хийж, ажилчдаа бүрэн халсан байна. Тус судалгааны дүнгээс харахад, хэрвээ хөл хориог дахин сунгах нь олон айл өрхийн аж амьдралыг доройтуулж, тэднийг бүрэн хямраах нөхцөл үүсэхээр байна. Тиймээс халдвар хумих арга хэмжээ нь хөл хорио биш, халдвар хамгааллын дэглэмээ сайтар сахиж, коронатай зэрэгцэн ажиллах нь зөв гарц байж болзошгүй юм. Дэлхийн бусад улс орон ч энэхүү арга замыг сонгохоос өөр аргагүй гэдгийг онцолсон байна.