“Ковид-19” цар тахлын улмаас тогтоосон хөл хорио цэцэрлэг, ерөнхий боловсролын сургууль, насан туршийн болон тусгай хэрэгцээт боловсролын байгууллагын хаалгыг ч “цоожилсон”. Ерөнхий боловсролын сургуулийн 1-12 дугаар ангид өнгөрсөн хагас жил 6393 цагийн хичээл орохоос 3790 орчим цагийн хичээлийг теле хэлбэрээр заажээ. Хичээл сургалтын үр дүнг харахад хариуцлага, орчин, технологийн ялгаатай байдлаас хамаарч суралцагчид хичээлийн хоцрогдолд орох, орсон эрсдэл их байгааг мэргэжлийнхэн ч, албаныхан ч онцолж байна.

     Цар тахлын энэ үед эцэг эх, багшийн санаа, сэтгэлийг илүүтэй зовоож байгаа сургуулийн насныхан бол энэ жилийн хоёрдугаар ангийнхан. Тэд өнгөрсөн жилд 35 үсэг, 100 хүртэлх тоо, тэмдэг, тэмдэглэгээгээ бүрэн гүйцэд нүдэлж, цээжилж амжилгүй, хөтөлбөрийн дагуу хоёрдугаар улирлын сурагчдын амралтаа эхлүүлсэн. Гэвч гуравдугаар улирлын хичээл ороод долоо хонож байтал дэлхий дахинд коронавирус дэгдэж, хөл хорионы урт өдрүүд эхэлж, тэд теле хичээл гэдэг “шинэ багш”-тай учрахаас өөр сонголтгүй болсон юм. Ялангуяа орон нутгийн сургуулийн дотуур байр, айлд суудаг хүүхдүүд нөхцөл байдлаас шалтгаалан хөдөө гэртээ харихаас өөр замгүй. Тэдний хувьд эцэг, эхтэйгээ цагийг хамт өнгөрүүлэх нь юугаар ч сольшгүй илүү аз жаргал. Гэвч үүний хариуд хүүхдүүдийн сурлагын чанар улам муудсаар л. Хүүхдүүдийн олонх нь теле хичээлийн дуусах хугацааг хүлээж дуртай, дургүй үзсэн болж, бушуухан л тоглож наадан, ээж аавдаа эрхлэхийг илүүд үзэж байсныг олон хүн батлан ярьдаг. Өөрөөр хэлбэл, теле хичээл нэр төдий байдлаар сурсан ч зуны амралттай залгаж, гурван сарын хугацаанд үзсэн, сурсан хэдэн үсгээ бүр ор тас мартаад ирсэн нь олон байсныг багш нар учирлаж байлаа.

ИРЭХ НАМАР НЭГДҮГЭЭР АНГИЙН Ч МЭДЛЭГГҮЙ ХҮҮХЭД ГУРАВДУГААР АНГИД СУРНА ГЭЖ ТӨСӨӨЛЖ ЧАДАХГҮЙ, ХЭРХЭН АЖИЛЛАХАА Ч МЭДЭХГҮЙ БАЙНА

2020 оны есдүгээр сарын 1.  “Харамсалтай нь, тэд  уншиж, бичиж, тоо бодох нь битгий хэл, өмнө нь сурсан эрдэмээ “зуны хоолтойгоо холиод идчихсэн” байна билээ” гэж бага ангийн багш нар гомдлонгуй хэлж байна.

        Тухайлбал, Увс аймгийн Өлгий сумын хоёрдугаар ангийн багш Д.Болор-Эрдэнэ “Хүүхдүүдэд үсгийн нэрээс гадна дуудлагыг сайн заах хэрэгтэй. Тэд гэр бүлийнхнийхээ туслалцаатайгаар үсгийн нэр цээжилдэг ч дуудлагаа мэддэггүй болохоор уншиж чаддаггүй. Хүүхдэд нэг үсгийг дөрвөөс таван цаг заах шаардлагатай. Намар хичээл эхлэхэд 26 хүүхэд уншуулахад дээд тал нь 60, зарим нь ганц ч үг уншиж чадахгүй байдалтай байсан. Тэгээд эхнээс нь үсгээ дахин заасан. Цаг хугацаа бага болохоор нэг үсгийг нэг цаг заах боломжтой байлаа. Хөл хорио тогтоохын өмнө сурагчдын маань сурлага арай дээрдэж, дээд тал нь 120, багадаа 20 үг уншдаг болоод байсан. Өнгөрсөн хавар нэгдүгээр ангиа төгсөж, намар хоёрдугаар ангид элссэн сурагчид нэгдүгээр ангийн агуулгыг нөхөж үзэж байж цааш сурах боломжтой байсан гэсэн үг. Тэгэхээр ирэх намар нэгдүгээр ангийн ч мэдлэггүй хүүхэд гуравдугаар ангид сурна гэж төсөөлж чадахгүй, хэрхэн ажиллахаа ч мэдэхгүй байна” гэлээ.

Мөн даалгавраа хийгээгүй хүүхдүүдээс “Аав, ээж нь туслаагүй юм уу” гэж асуухад “Тиймээ, багшаа аав утсаар тоглоод, ээж фэйсбүүк үзээд суучихдаг” гэж бодит байдлыг үнэнээр нь хариулдаг. Эцэг, эхчүүд хүүхдээ “Эрүүл харагдаж байвал л болно” гээд гэртээ юу ч хийлгэдэггүй мөртлөө “Багш нар хэт их даалгавар өгч байна” гэх мэтээр хэл ам гаргадаг нь харамсалтай.

       Уг нь хүүхдийнх нь ирээдүйн төлөө л бид даалгавар өгч, шахаж байгаа юм шүү дээ. Одоогийн байдлаар гэхэд манай ангийн сурагчдаас тав нь л цахим хичээл үзэж байна. Бусад нь интернэтгүй, зурагтгүй газар байгаа гэх мэт шалтгаанаар хичээлээ үзэж чадахгүй байна. Таван сурагчийн маань гурав нь хичээлээ ойлгож байгаа. Бага ангийн хүүхдүүд аливаа юмыг хоёроос дээш удаа тайлбарлаж байж ойлгодог онцлогтой. Олонх нь цахим хичээлээ бичиж, ойлгож амжихгүй өнгөрч байгаа” гэлээ.

Хөл хорио, улирлын амралт гээд удаан хугацаанд гэртээ байсан хүүхдүүд эцэг эх, багш нараасаа сонирхолтой асуулт асууж, мөн тэдний асуултад хөгжилтэйгөөр хариулдаг аж. Тухайлбал, багш нь шавиасаа “Ж” үсгийг “Энэ ямар үсэг байна вэ” гэхэд шавь нь бодож, бодож байснаа “Арзгар” үсэг хэмээж, багшийнхаа бухимдал, инээд хоёрыг зэрэг хүргэсэн байна.

         Түүнчлэн багш нь нэг өдөр эр, эм эгшгийг сайтар ойлгуулахын тулд “Та нарыг эрэгтэй, эмэгтэй хүүхэд гэж ялгадаг шиг эгшиг үсгийг эр, эм гэж ангилна. Эр эгшиг орсон бол эр үг. Эм эгшиг орсон бол эм үг ” гэж эгшиг үсгээ самбарт бичиж тайлбарлаж өгчихөөд хүүхэд бүрээр эр, эм үг ялгуулж, хэлүүлж байгаад нэг шавиасаа энэ ямар үг вэ гэж асуухад бодож зогссоноо “Охин” үг гэсэн аж. Тэгэхээр нь багш нь эр эгшгээ харж байгаад “Дахиад хэл дээ” гэхэд нь “Залуу” үг гэсэн гэж байгаа. Энэ мэтээр нэг, хоёрдугаар ангийн сурагчдад багш нь, эцэг, эх нь заавал тулж ажиллах, тухай бүрийг тайлбарлан ойлгуулах зайлшгүй шаардлага байдаг ч теле хичээлд энэ нь боломжгүй зүйл билээ.

    Энэ талаар Өвөрхангай аймгийн Уянга сумын багш Б.Батдолгор багш сурагчдаасаа “Теле хичээл үзэх ямар байдаг вэ” хэмээн асуухад сурагчид нь “Теле хичээл үзэх сонирхолтой ч мэдэхгүй, ойлгоогүй зүйлээ асууж, лавлаж болдоггүй нь үнэхээр хэцүү. Ойлгож амжаагүй зүйлээ тэр чигт нь орхихоос өөр сонголтгүй байдаг. Багшаараа хичээл заалгаад, зөв тавиулж, онц авах гоё” гэсэн бол цөөнгүй нь “Танихгүй багшийн яриаг ойлгодоггүй” гэж хариулсныг онцлон жишээ татсан юм. Өөрөөр хэлбэл, сурагчдын олонх нь теле хичээлээр зааж буй зүйлсийг ойлгохгүй, хурдыг гүйцэж бичиж, тэмдэглэж чадахгүй хоцорч байгааг үүгээрээ батлан хэлж буй хэрэг.

       Түүнчлэн Б.Батдолгор багш “Теле хичээлийг бүх хүүхэд үзэж чадахгүй байна. Сумын зарим айл аймаг дамнаж, отор хийдэг учир сүлжээгүй, интернэтгүйн улмаас хүүхдүүд нь хичээлээ үзэж чадахгүй, заримтай нь холбогдож чадахгүй байгаа. Өнгөрсөн намар сурагчдаа унших гэж оролддог, үсгээ огт мэдэхгүй, зарим нь дажгүй уншдаг гээд гурван өөр түвшинд хуваахаар байсан. Тийм нөхцөл байдалд хичээл орох хүндрэлтэй байдаг. Хэрвээ энэ жил хичээл орохоор болбол хүүхдүүдийн сурлагын чанар хангалтгүй учир бүхнийг дахин эхнээс нь заахаас өөр аргагүй” гэж байлаа.

ХИЧЭЭЛИЙН ХОЦРОГДЛЫГ БАГШ, СУРАГЧ, ЭЦЭГ ЭХ ГЭСЭН ХАМТЫН ХҮЧЭЭР АРИЛГАНА

       Боловсрол судлаач нар “Ерөнхий боловсролын сургалтын хөтөлбөр нь тасралтгүй, залгамж холбоотой боловсруулсан байдаг тул өнгөрсөн хагас жил, улирлын хичээлийн агуулгыг дараагийн хичээлийн жилд танхимаар орсон тохиолдолд л нөхөн суралцах бүрэн боломжтой. Энэ нь багшийн ур чадвар, хүүхдийн тоо, ачааллаас хамаарч харилцан адилгүй үр дүнтэй байх магадлалтай. Сургалтын хөтөлбөрөө сайжруулж, эрэл хайгуул хийж, арга зүй, менежмент, технологийн чадвараа хөгжүүлж, хамтран ажиллаж чадсан багш нарын сургалтын үйл ажиллагаа бэрхшээл багатай үргэлжилнэ” хэмээж буй. Гэтэл тэнхимийн хичээл хоёр сар гаруй хугацаанд үргэлжилж, теле хичээлээр аргацаах хүндхэн нөхцөл байдалтай сурагчид дахин тулгараад байгаа.

     Энэ талаар багш нар “Бид багагүй хугацаанд гэртээ эрх дураараа байж, ээж, аавдаа эрхэлсэн хүүхдүүдийг сууж сурахаас эхлээд сурах арга барилд нь зүгшрүүлэх, цаашлаад анхаарлыг нь төвлөрүүлэх гээд шат дараатайгаар ажилладаг. Үүнд сурагчаас гадна эцэг, эхийн гэртээ хүүхэдтэйгээ ажиллах тусламж, үүрэг оролцоо маш чухал байдаг. Бид хамтарч байж хүүхдээ зөв, системтэйгээр сургаж, мэдлэг, боловсролтой болгоно. Гэтэл олонх эцэг, эхэд хүүхдэдээ хичээл заах цаг зав байдаггүй. Дээр нь ахиад л урт хугацааны хөл хорио эхэлж, хүүхдүүд теле хичээлээ үзэхээс өөр сонголтгүй болчихлоо. Бидний зүгээс сурагчдадаа “Теле хичээлээ л үз” гэдэг зөвлөгөө өгч байгаа ч үр дүн нь бахь байдгаараа л гарна. Өөрөөр хэлбэл, бид өнгөрсөн жилийн хичээлийн агуулгыг эхнээс нь зааж байж, энэ жилийн хичээлийг орохоос өөр сонголтгүй” гэж байлаа. Өөрөөр хэлбэл, хөл хорио тавигдсаны дараа энэ жил хоёрдугаар ангид суралцаж байгаа сурагчдад багш нар нь цагаан толгойг эхнээс нь заахаас өөр сонголтгүй байгаа гэсэн үг.