Агуу физикч Альбер Эйнштейн, Лев Толстойн нэрт роман “Анна Каренина”-гийн гол дүр Анна тэргүүтэйгээс монгол хатад, мохошгүй зоригт баатар, хаад, цалин цагаан өвгөн, цагийг эзэлсэн эрхмүүдийг ч хүүхэлдэйгээр урлажээ, тэд. Үзэсгэлэнгийн үүднээс эхлэн үзэж сонирхтол, модоор урласан гурван хатан “мэндлэн” угтлаа.

    Нэг нь улаан эмжээртэй тун ч дэгжин лоовуузтай юм, дунд нь зогсоо нь хатны маягтай малгай толгойдоо өмссөн бол нөгөө нь дээшээ нарийнхан урлалтайг тэргүүн дээрээ залсан байв. Цааш үзтэл холимог техникээр урласан түмэн янзын бүтээл байна. Түүний дотроос Э.Чилүгэн уран бүтээлчийн нум сумаа барьсан баатруудтай монгол ахуй талын бүтээлүүд эрхгүй дотно мэдрэмж төрүүлсэн. Онцолж цааш сонжтол “Олон мэргэдийн хуралдай”, бүжиглэдэг туулай ч “дайралдсан”.

Болоогүй ээ, бас эрхийн чинээхэн хүү ч эгдүүтэй нь аргагүй инээмсэглэн зогссон. Жаахан ач охиноо үүрч алхах цал буурал эмээг, тэгээд бүр өөрийнх нь хайр энэрлээр өсөж том болсноор нь хажууд нь урласан Б.Гэрэлтогтох урлаачийн “Эхийн ач” бүтээл эрхгүй анхаарал татсан. Энэ бол Монголын хүүхэлдэйн уран бүтээлчдийн анхдугаар үзэсгэлэн.

     Хүүхэлдэй урлаж, бүтээх бүтээхдээ монгол ахуй, морьтон баатрууд, суут хүмүүс, сод эрхмүүдийг сонгодог, өөрийг ч сэтгэдэг, өмнө нь байгаагүйг ч өвөрмөцхөн урладгаараа тэдний бүтээл шинэлэг, содон байна лээ. Энэхүү үзэсгэлэн нь 1976 оноос мэргэжлийн урлагийн түвшинд хөгжиж ирсэн төрөл бүрийн хүүхэлдэйн уран бүтээлүүдийг нэгтгэн дэлгэж буйгаараа онцлог бөгөөд хүүхэлдэйн урлалыг гардан хөгжүүлж, өөрсдийнхөөрөө сэтгэн төрөлжүүлж байгаа уран бүтээлчдийг үзэгчдэд танилцуулж буйгаараа өгөөжтэй, өргөн цар хүрээтэй өрнөж байгаа аж.

         Үзэсгэлэнд дэлгэгдсэн бүтээлүүдээс харахад, хүүхэлдэй бүтээсэн төрөл нь хүртэл түмэн ондоо. Тухайлбал, уран сайхны, гар хийцийн, уран бүтээлчийн, загварын болон театр, анимейшн, киноны зэрэг ямар л бол ямар ч төрлийн дүр, хүнийг хүүхэлдэй болгон бүтээсэн нь сонирхолтой, адал явдалтай байв. Түүнчлэн мод, ноос ноолуур, нэхмэлийн утас, арьс, шаазан, акрилк, шүрэн, холимог техник гээд олон төрлөөр дүрүүдээ бүтээж. Тойрч үзээд, төөрөлдөн автаж, удаахан харж, учиртайхан үзэж байгаад бүтээл төрүүлсэн зарим уран бүтээлчээс багахан яриа авч, зарим бүтээлийг нь тайлбарлууллаа. Тэдний дотроос нэхмэл урлалын бүтээлээрээ үзэсгэлэнд оролцож буй Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын иргэн Д.Нина гурван ч бүтээлтэйгээ иржээ.

         Тэрбээр “Монголын хүүхэлдэйн уран бүтээлчдийн анхдугаар үзэсгэлэнд би нэхмэл, сүлжмэл хүүхэлдэйн бүтээлээрээ оролцож байна. Хүүхэлдэйн урлалын төрөлд сүүлийн үед хөгжиж байгаа шинэ урсгал. Миний хувьд 2023 онд бие даасан уран бүтээлийн үзэсгэлэнгээ гаргаж байсан” гэсэн юм. Харьцангуйн онолыг үндэслэсэн А.Эйнштейныг тэр дугуй унан явж буйгаар урласан байв. Урлах урлахдаа түүний сэтгэж хийх нь хязгааргүй гэсэн утгаар төмрөөр наймын тоо хийж, цөмийн бөмбөгийн томьёог анх зохиосон гэдгээр нь төмөрнийх нь үзүүрт жижигхэн цөмийн бөмбөг зүүсэн байв. Ерөөс бүтээл бүрдээ ийнхүү бүтээлч хандаж, бүтээл болгон хийх гэж буй хүмүүсээ судалж, тэдний онцлогийг шингээж хийдгээрээ түүний урлал онцгой юм билээ.

      Бид мөн үзэсгэлэнд бүтээлээ дэлгэсэн Ж.Өнөржаргалтай уулзахад “Энэхүү үзэсгэлэнд 20 гаруй уран бүтээлчдийн 90 орчим бүтээл дэлгэгдсэн. Миний хувьд хоёр төрлийн зургаан бүтээлээр оролцож байна. Нэг нь 3D загвар, нөгөө нь үндэсний загвар. Хүүхэлдэй бүр өөр өөрийн онцлогтой. Хийж байгаа хийцээсээ шалтгаална. Гэхдээ ихэнх нь 6 сараас нэг жилийн хугацаанд хийж байна. Нэг бүтээлд хамгийн доод талдаа хоёр сар зарцуулдаг” гэсэн юм. Биднийг тус үзэсгэлэнд очиход бүтээлээ дэлгэсэн уран бүтээлчдийн ихэнх нь эзгүй байсан учир цөөн уран бүтээлчээс яриа авсан нь энэ юм. Энэхүү үзэсгэлэнд хүүхэлдэй урлаач Ч.Энхтүвшин, Э.Чилүгэн, “Sono animation”, А.Үржинханд,  Ү.Болдсайхан, Д.Гантөгс, Г.Түмэндэмбэрэл, Ж.Уранжаргал, Ц.Билгүүн, Е.Анужин, Г.Гомбосүрэн, А.Баярбаатар, Д.Батболд, Э.Бямбабаяр тэргүүтэй олон сайхан авьяаслаг уран бүтээлчид ухаан, сэтгэл, авьяас билиг, уйгагүй хөдөлмөрөөрөө бүтээсэн бүтээлээ энд дэлгэжээ. Тэдний хувьд хүүхэлдэй урлахдаа хамгийн аз жаргалтай байдгаа онцолсон. Тэгэхээр тэдний аз жаргал мэдэрч, хайрлан бүтээсэн урлал бүхэн уншигч танд ч бас хайр, аз жаргалыг өгнө биз ээ. Монголын хүүхэлдэйн уран бүтээлчдийн анхдугаар үзэсгэлэн энэ оны наймдугаар сарын 13-26-н хүртэл үргэлжлэх юм.