Шүүхийн байгууллага хуулийн дагуу ажиллах үүрэг хүлээсэн гэдгийг саяхан нийгэмд дуулиан тарьсан “Найман ишигний” гэх хэргийн жишээнээс харлаа даа монголчууд. Ёстой л нөгөө “Баяраа өөрөө ширээн дээрээс уначихсан юм байна лээ шүү дээ” гэдэг нь боллоо, өнгөрсөн хэд хоногт.

    Тодруулбал, Хэнтий аймгийн Прокурорын газраас эхнэр нөхөр болох Л.Г, Ц.Т нарыг Эрүүгийн хуулийн 17.12.2 дах хэсэгт тус тус зааснаар олон тооны малыг бүлэглэн, машин механизм ашиглаж хулгайлсан, Ц.Т-ийн ээж болох Б.Д нь мөн хуулийн тусгай ангийн 18.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар “гэмт хэргийн улмаас олсон хөрөнгө гэдгийг мэдсээр байж түүний хууль бус эх үүсвэрийг нь нуун далдалсан…” зэрэг гэмт хэрэгт яллах дүгнэлт үйлдэж шүүхэд ирүүлсэн байдаг. Шүүх хуралдаанаар уг хэргийг хянан хэлэлцээд Л.Г, Ц.Т нар нь бүлэглэн Хэнтий аймгийн Баян-Адарга сумын нутаг дэвсгэрт 2021 оны есдүгээр сарын 4-5-ны өдрийн хооронд бусдын эзэмшлийн мал гэдгийг мэдсээр байж Т.Б-ийн 44 ишиг, есөн хурга, Ж.Э-ийн гурван бүдүүн хонь нийт 56 толгой малыг тэмдэглэсэн хуучин цэнхэр өнгийн будгийг нь ногоон өнгийн будгаар дарж өөрчилсөн, мөн найман тооны ишгийг портероор тээвэрлэн Н.Г-ийн хонин сүрэгт нийлүүлж, Т.Б-д 2,120,000 төгрөг, Ж.Э-д 570,000 төгрөг, нийт 2,690,000 төгрөгний хохирол учруулсан нь нотлох баримтаар тогтоогдсон хэмээн үзсэн билээ. Иймд шүүгдэгч нарын гэмт үйлдлийн шинжийг харгалзан Л.Г-д хоёр жил зургаан сарын хугацаагаар хорих ял, Ц.Т-д хоёр жилийн хугацаагаар хорих ялыг тус тус шийтгэн оногдуулсан хорих ялыг нээлттэй хорих байгууллагад эдлүүлэхээр шийдвэр гаргасан.

Тэгвэл давж заалдах шатны шүүх хуралдаанаар анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, шүүхээр дахин шийдүүлэхээр боллоо. Өөрөөр хэлбэл, анхан шатны шүүх шүүгдэгч Б.Д-д холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгож, түүнийг цагаатгахдаа улсын яллагчийн дүгнэлтийг няцаан үгүйсгэсэн үндэслэлээ шийдвэртээ тусгаагүй нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль ноцтой зөрчсөн байна гэж үзээд давж заалдах шатны шүүх шийдвэрийг бүхэлд нь хүчингүй болгож, хэргийг анхан шатны шүүхээр дахин хэлэлцүүлэхээр болсон гэсэн үг. Ингэснээр хэрэгт холбогдосон эхнэр, нөхрийг батлан даалтад гаргав.

Хуулийн салбарынхан ч шүүх хэрхэн ажиллаж байгааг мэргэжлийн хүний нүдээр харж, өөр өөрийн гэсэн дүгнэлтэй хийв. Мэдээж, гэм буруутай эсэхийг шүүх шүүнэ гэдгийг олон нийт ч харж авлаа. Гол нь шүүхийн шийдвэрийг танилцуулахаас өмнө хэргийг шүүгчид олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр шүүдэг болсон гэх асуудал ч олны дунд багагүй маргаан дэгдээлээ. Нэг хэсэг нь “Хөхүүл хүүхдийг ээжээс салгаж, цагдан хорьсон, шүүх өрөвдөх сэтгэлгүй хэмээн давшилсан бол” нөгөө хэсэг нь “Хууль хүн бүрд үйлчлэх ёстой” гэх байр суурийг баримтлав. Эцсийн дүндээ шүүх шийдвэрээ гаргасан. Энэ хэрэг гэлтгүй бусад хэрэг дээр ч шүүх яаж ажилладаг, олон нийт яаж ханддаг болсон гэдгийг эрэгцүүлж болохоор л харагдаж байна. 

Олонх мэргэжлийн хуульч нар олны анхааралд орсон хэргийг анхааралтай ажиглаж, байр сууриа илэрхийлж байгаа харагдсан. Өнгөрсөн хугацаанд шүүхийн хараат бус байдал алдагдаж, тэр дундаа улс төрийн том хэргүүдэд шүүх шудрага бус ажиллаж байна гэх шүүмжлэл олны дунд бий. Тиймдээ ч шүүхийн нэр хүнд унаж, шүүхэд итгэх иргэдийн итгэл буурч байгаа нь нууц биш.

Гэвч Монголын шүүх өнгөрсөн хугацаанд гэмгүй нэгнийг санаатайгаар хэлмэгдүүлсэн нь юу л бол. Ялангуяа орчин цагт шүүхээс гэмгүй нэгнийг хэлмэгдүүлээд ялалчихсан жишээ ховор гэдэгтэй олон хүн санал нийлэх биз ээ. Харин ч өнгөрсөн 30-аад жилийн хугацаанд шүүхийн байгууллага хүний эрхийг дээдлэсэн, ялын бодлогоос ангид шийдвэр гаргахад анхаарч, хүний эрхийг хангасан шийдвэр гаргах, хуулийн дагуу ажиллах үүргээ ахицтай биелүүлж байгаа гээд хэлчихэд буруудахгүй. Шүүх хараат бус, хүний эрхийг дээдлэсэн байх ёстой. Хэрэг шүүнэ гэдэг сэтгэлийн хөдлөлөөр ханддаг, хуулиас ангид үйлдэл биш гэдгийг олон ч хэрэг нотлон харуулж байна.

Харин ч хэрэг хийсэн л бол хариуцлага хүлээх үүрэгтэй гэдгийг шудрагаар харуулах нь зүйн хэрэг. Их бай, бага ч бай хулгай бол хулгай гэдгийг энэ удаад олон нийт ойлгож авсан байгаасай.