“Сүрэг цагаан зээр

Шүүдэр гишгэн цаглаж

Сүрлэг өндөр яндан

Тэхийн эвэр сэрвийж...” гээд түүний “Гэгээн Монгол” шүлэг эхэлдэг. Эл шүлгийг унших бүрд монгол сайхан ахуй төрх байдал санаанд бууж, шүлэгт өгүүлдэг шиг монгол гэрийн гаднаас малын үнэр ханхалж, хаа нэгтээ уртын сайхан дуу эгшиглэх шиг санагддаг. Тэгснээ ээж тогоотой цай самран, удалгүй сүү хөөрүүлж байх шиг ойр бодогддог.

Ер тэгээд бүх л мөртүүд нь санаан дотор үйл явдал болон амилж, эрхгүй зуныг, Монголын хөдөөг зорьмоор болдог. М.Билэгсайхан найрагч өөрөө ч яг энэ шүлэг шигээ гэгээн монгол найрагч юм байна. Онож төрсөн газар, амьдарч буй эргэн тойрноосоо сайн сайхныг харж, гэрэл гэгээг нь мэдэрч амьдарна гэдэг хэн бүрд байдаггүй чанар. Тэр “Гэгээн Монгол”-оороо аав, ээж, эх орон, элгэн саднаа олж төрсөндөө талархаж, “Эрчүүдийг та нар хааяа ч болов хайрла...” гэж эрчүүдээ өмөөрөн бичиж, “Хар азаргын нуруу”-нд дурсамжаа тэрлэж, “Олонбулагийн намар”-ыг зураглаж, хайрын тухай шүлгүүдээрээ хайраа зарлан тунхагласан хээгүй найрагч.

“...Би Алтайн хүүхэд

    Тиймээ, би чинь Говь-Алтайн хүүхэд

    Тэлмэн жороо гол, элс хоёрын садан...” гэж төрсөн нутгаа, тэртээх бага насныхаа тухай “Хазар азаргын нуруу”-ндаа бичсэн. Тэрбээр Говь-Алтай аймгийн Халиун сумын Олонбулагбагт төрсөн байдаг. Уран бүтээлээ 90-ээд оноос эхэлж “Хар азаргын нуруу”, “Сүүний үнэртэй хорвоо” зэрэг шүлгийн ном хэвлүүлснийг уншигчид андахгүй мэднэ. М.Билэгсайхан найрагч “Болор цом” яруу найргийн наадамд удаа дараа шагналт байранд орж, үзэгчдийн шагналыг хүртсэн байдаг. Түүний шүлгүүд нэг тийм бардамхан, ирмэгхэн уншигддаг. Хэн ч сулбагар, сул уншихын аргагүй мөр, шад бүр нь бадрангуй, сонссон хэнийг ч хөглөдөг. Алтайн өндөр уулсад хүргэж, тэр нутгийнх биш ч тийш очмоор тэмүүллийг өгдөг. Тэгсэн атлаа гэгээн, зөөлөн аястай. Бахархаж, дурсаж, хайрлаж, байгаа бүхэндээ сэтгэл тэнүүн байгаа хандлага нь бадаг бүрээс нь мэдрэгдэж, ээвэр дулаан, саруул Монгол нутгийг ийм л хүмүүн онож төрнө дөө гэмээр бодол ч үүтгэдэг. Үнэндээ орчин цагт монгол хүн монголоороо байхаа больсон.

          Хаашаа л харна, дуураймал, өөр орны хэл, хэлбэр хагас хугас сурсан, нэг л их хотожсон хүмүүс. Бүр нэг цэвэр монголоороо дүүрэн амьдарч яваа хүн хөдөө малчид л гэхээс бараг ховордсон. Үүнийг түүний шүлгүүд сануулдаг. Шүлэгт нийцүүлчихээр дүр ч бидний дунд тэнцэн олдохгүй байх шиг санагддаг. Тэрбээр хэвлэлд өгсөн ярилцлагадаа “Юугаараа бид Монгол хүн бэ гэхээр түүх, соёл, хэл, гадаад төрхөөрөө ялгарах ёстой” хэмээн ярьсан байдаг. Харин өөрийнхөө нэрийн хуудас болсон эрчүүдээ өмөөрч бичих шүлгийн тухай “Хүмүүс энэ шүлгийг ахуй талаас нь ойлгох гээд байдаг. Жаахан ухаад бодвол өнөөгийн нийгэмд эрчүүдийн эзлэх байр суурь ямар байгаад эмзэглэсэн сэтгэл л дээ. “Муу л бол хойд талын хар овоохой” гэдэг шиг бүх болохгүй зүйл эрчүүдэд хамаатай” гэж. Ингэж аливааг нарийн, утга учиртайгаар харж, бодож тэр шүлгээ бичдэг байх нь. Ярьсан яриа, бичсэн шүлгээс нь тэр дотроо гэгээн оршихуйтай хүн юм байна гэдэг нь илт мэдэгдэх бөгөөд яг л бичсэн шүлэг шигээ, хэлхсэн мөрт шигээ хүмүүн явдаг байна.

Харин одоо тэр сэтгэлийн их тус дэмийг эрж явааг цөм дуулсан байх. Тэгэхдээ,

“Яруу найраг намайг

Та бүхэнтэй учруулсан болохоор

Янжинлхам бурхандаа сүсэглэе

Түмэн олон минь сэтгэл итгэлээ дэлгэнэ үү...”.

Монголчууд ярьдаг даа. Тэнхлүүн явахад тэмээгээр тусалснаас тэвдэж явахад тэвнээр тусал” гэж. Тэр яг одоо тэвдүүхэн, мөн бие чилээрхүү байна. Ийм үед л нэгэн сайхан найрагчаа хамтдаа халуун сэтгэлээр босгоод авах юм шүү. Түүний бичсэн шүлэг хэчнээн хүнд хүсэл тэмүүлэл, итгэл, сэтгэл, омогшил бахархлыг өгдөг билээ.

Өнөөдөр харин бүгдээрээ түүнд итгэл, сэтгэл, эрүүл саруул, эрх дураар шүлгээ бичин амьдрах боломж олгоход нь тусалъя. “Эрчүүдээ өмөөрч бичсэн шүлэг”-т ийм нэг мөртүүд бий.

“...Хэчнээн жил амьд явахыг мэдэж болдоггүй орчлон дээр

    Хэзээ хаана жаргана гэж хэрүүлийн алим хуваах юм бэ

     Хазайсан газар тэдэнд чинь бүүвэй ээж  түшиг болдог юм

     Халтирсан газар нь тэдэнд чинь бүсгүй хайр нөмөр болдог юм...”