“Хүний шунал гээч ухамсраас ангид оршиж үргэлж дотроос нь хэмлэж байдаг зүйл” хэмээх үг хүний зовлонгийн хамаг шалтгаан эцэстээ ердөө байгаа бүхнээ үл ойшоож, байхгүй бүхний төлөө шунах гаслан гэдгийг илэрхийлэх шиг. П.Дэлгэрбаяр найруулагчийн “Тойрог” хэмээх богино хэмжээний кино тууж энэ тухай тод өгүүлнэ.

       Найруулагч, жүжигчин П.Дэлгэрбаяр 1978 онд Булган аймгийн Булган хотод төрсөн бөгөөд Кино урлагийн “БЭРС” дээд сургуулийг жүжигчин, найруулагч мэргэжлээр төгссөн байна. Түүнийг бид "Дурлалын гэмт хэрэг", "Илд цэцэг", "Төрийн дайсан", "95 зүүдний хүн", “Мөрч”, “Тойрог” тэргүүтэй олон киноны зохиолч, найруулагч, жүжигчнээр ажилласнаар нь мэдэх билээ. Тэгвэл сүүлд хийсэн уран бүтээлүүдийн нэг болох “Тойрог” киноны эх зохиол болох туужаа ном болгон эмхэтгэсэн нь энэ номын баяраар уншигчдын гарт хүрлээ.

            Тэгвэл “Тойрог” кино, мөн түүний зохиол болсон “Тойрог” кино туужийн онцлогийг олохыг хичээлээ.

           Зохиолд үйлийн үр, шунал хоёр хүнийг мөнхийн зовлонд унагаж тамын тойрогт эргэлдүүлж, учир нь үл олдох үйл явдал ээлж дараалан тохиож, эцэстээ хорвоод хийсэн нүглээ амиараа төлж буй хоёр залуугийн тухай өгүүлдэг. Энэхүү тууж Монголд ховорхон зохиогддог, төдийлөн дэлгэрээгүй “Сэтгэхүйн аймшиг болон нууцлаг” төрлийн зохиол гэдгээрээ онцлогтой бөгөөд ийм төрлийн кино ч Монголд өргөн дэлгэрээгүй байгаа аж. Номын туршид зохиогчийн дүрслэх гэсэн цаг агаар, орчин нөхцөл нь бичиглэлийн уран яруу дүрслэл, үгийн чадварлаг сонголтоор дамжуулан сэтгэхүйд тод зураглагдаж байв. Бүүдгэр дүнсийх амьгүй цаст уул, нүүр нүдгүй шуурах цасан шуурга, жиндүүхэн ороолгох жавар гээд л хөвөрнө.

Эл зохиол унших тусам яваад л баймаар гүн рүүгээ даллан дуудах хөвч тайгын ойн харанхуй шиг цаанаа нэг л увдистай хийгээд жихүүдэс хүрмээр.

            Харин "Тойрог" кинонд дүрсээр хүний амьдрал хийснээ хураах, хурааснаа эргэн үйлдэх тойрогт оршдог гэдгийг сануулах шиг. Үүн дээр шунал, хилэн нэмэгдэх үед амьд хүн ч “Хар ямаан уналгатан” болж болно. Нэгэнтээ шуналд сохорсон хүнд мэлмийн хэрэг үгүй. Шунал гэдэг чөтгөрийн хүнд хүрч чадах цорын ганц цэг нь болой. Шуналын боол гэдэг чөтгөрийн боол болсонтой өнгө ижил. Мэлмийгээ нүглээр булингартуулсан хүмүүн эргээд хараа тунгалаг болох цагт бүх зүйл хэтэрхий оройтсон байх нь элбэг. Жаргалаа зовлонтой нь эндүүрч мунхаглан явах мөч бүрийг тэнгэр ажиж хийсэн хилэнц бүрийн тоогоор хариуг нь илгээдэг жамтай гэдгийг тод томруунаар үзүүлж чаджээ.

“...Хүн бүрийн доторх харанхуйн хаа нэгтээ үмх мах өөрөөсөө огтлон авахаар хутга барин тонгойх шуналын дэв болсон тамын амьтан, дээдийн зорилгоос улбаалан зовлонгийн далай дахь цаг хугацааг мөнхөд зогсоосон ариун бурхан аль алиных нь алдар суу бадартугай...” 

П.Дэлгэрбаяр (“Тойрог” кино туужаас….)

Э.ӨГӨДЭЙ