Эргэлт.мн мэдээллийн сайт “Тэд бидний тухай” буландаа олон улсын хэвлэл мэдээллийн сайт, агентлагуудад Монгол Улсын тухай бичсэн нийтлэлүүдийг хөрвүүлэн хүргэдэг. Тэгвэл энэ удаагийн дугаартаа Төв Азийн орнуудын геополитикийн өрсөлдөөн, цар тахал, ОХУ, Кремлийн талаар бичдэг, Миланы Ариун зүрхний католик сургуулийн олон улсын харилцааны магистр Симона Риччигийн Монголд өрнөсөн эсэргүүцлийн жагсаал, нүүрсний хулгайтай холбоотой хэргийг онцолж, гурван бүлэг хуваан гурван арга зам гарган бичсэн “Il Caffè Geopolitico” сайтын нийтлэлийг хөрвүүлэн хүргэж байна.

Гадаа гудамжинд хүйтэн, салхитай байсан ч монголчууд төрийн албан тушаалтнуудын олон удаагийн авлигын хэрэг, цар тахлын сөрөг нөлөө, ОХУ, Украины дайны эдийн засгийн үр дагаврыг эсэргүүцэн төрийн өөрчлөлтийн төлөө жагсаал хийлээ.

I.ТЭГШ БУС БАЙДАЛ, НҮҮРС, АВЛИГА

Монгол 1992 онд анхны Үндсэн хуулиа баталсан нь коммунист дэглэмийг халж, ардчиллын эхлэл болсон байдаг. Харин дэлхийн орнуудын эрх чөлөөтэй байдлыг тодорхойлсон “Freedom House” судалгаанд үзсэнээр Монголд авлигын хэрэг газар авч, 2020 онд ядуурлын түвшин 28 хувьд хүрсэн нь тус улсад ардчилсан төрийг бүрэн хэрэгжүүлэх зам урт хэвээр байгааг харуулж байна (Монгол Улсад 2018, 2022 онд болсон төрийн авлигын эсрэг жагсаал батлан харуулсан).

                     Мөн дээрх чиг хандлагууд дээр ОХУ, Украины дайнтай холбоотой хямрал, түүнээс үүдсэн эдийн засгийн түвшин (Монгол Улсын эрчим хүч ОХУ-аас хамааралтай) болон нийгмийн нөхцөл байдал (Монголчууд Засгийн газрынхаа идэвхгүй байдлыг шүүмжилдэг) нөлөөлж байна. Монгол Улс хойд хөрш ОХУ-тай дотно харилцаатай тул өнгөрсөн онд болсон НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн хэд хэдэн чуулганаар дайныг буруушаахаас татгалзаад байлаа.

                     Монгол Улсын ДНБ-ий дөрөвний нэгийг хангадаг буюу эдийн засгийн гол нөөц нь нүүрс. Гэтэл энэ улсынхаа эдийн засгийн гол нөөц нь болсон нүүрсний салбар нь авлигад “идэгдэж”, Монголын Эрдэнэс Тавантолгой төрийн өмчит компани хууль бусаар их хэмжээний нүүрс БНХАУ-д нийлүүлсэн хэрэг (2011-2017 оны хугацаанд нэг сая орчим тонн нүүрс нийлүүлсэн гэх боловч тоон баримтад бүртгэгдээгүй) монголчуудыг ийн өвлийн хүйтэнд эсэргүүцэн жагсахыг өдөөсөн аж.

II.ЭСЭРГҮҮЦЛИЙН ЖАГСААЛ

Монголчууд өнгөрсөн оны арванхоёрдугаар сарын 4-нд Засгийн газраа эсэргүүцэн жагсаал зохион байгуулж эхэлсэн бөгөөд уг жагсаал одоог хүртэл үргэлжилж байгаа. Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотын төв талбайд болсон эсэргүүцлийн жагсаалд голцуу залуус оролцож байгаа аж.

Улмаар арванхоёрдугаар сарын 5-нд жагсагчид УИХ-аа тараах шаардлага тавьсан бөгөөд Засгийн газрын ордон руу хүчээр дайрч орсон (Хүчний байгууллага таслан зогсоосон). Гэвч энэ жагсаалыг гол сэдэл нь УИХ-аа тараах биш, Засгийн газар руу дайрах ч биш, нүүрсний салбарын авлигын хэрэг байв. Жагсаал болохоос өмнө Монголын АТГ төрийн 30 гаруй албан тушаалтныг 12.8 тэрбум ам.долларын төсвийн хөрөнгө шамшигдуулсан хэргээр шалгаж байсан (Үүнд дээр дурдсан Эрдэнэс Тавантолгой төрийн өмчит компанийн гүйцэтгэх захирал багтана) бөгөөд иргэдийн дунд 385 мянган тонн нүүрс хулгайд алдагдсан, хууль бусаар БНХАУ руу гаргасан гэх яриа гарсан нь эсэргүүцлийн жагсаалын эхлэл байсан аж. Мөн үүнд цар тахал, ОХУ, Украины дайнаас үүдэлтэй эдийн засгийн нөхцөл байдал, инфляц 15.2 хувиар өссөн, эрчим хүчний зардал, ажилгүйдэл зэрэг нөлөөлсөн талаар жагсагчид онцолж байв. БНХАУ-ын “ковид тэг” бодлогын зэрэгцээ хойд хөрш ОХУ хилээ хааснаар гадаад худалдаа багасаж, тус улсын эдийн засгийн “шалдаа буужээ”.

III.ЯМАР АРГА ЗАМ БАЙГАА ВЭ

Монголын нүүрсний салбарын авлигын хэрэгтэй холбоотойгоор тус улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх дээрх хэргийг шалгаж Ажлын хэсэг байгуулж, нүүрсний хулгайн хэргийн цаад нөхцөл байдлыг тодруулахаар өнгөрсөн оны арванхоёрдугаар сарын 21-нд нээлттэй сонсгол зарласан. Мөн Засгийн газар, Эрдэнэс Тавантолгой болон бусад шалгагдаж байгаа компанийг онцгой дэглэмд оруулахаар шийдвэрлэж, бүх гэрээг олон нийтэд ил болгов. Энэ талаар Монгол Улсын Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатар “Уг шийдвэр уул уурхайн салбарын ил тод байдлын асуудал, төрийн албан хаагчдын авлига, хээл хахуулийг таслан зогсооно гэж үзэж байна” гэсэн.

                  Гэвч үнэндээ дээр дурдагдаж буй авлига, албан тушаалын хэрэг төрийн зүтгэлтнүүд нь ч оролцож байгаа аж. Бүр нүүрсний хэрэгтэй холбоотой шалгаж явуулж эхэлсэн АТГ-ын үйл ажиллагаа нь ч жагсагчдыг “тайтгаруулахгүй” гэсэн сэтгэгдэл төрж байлаа. Олон эдийн засагчийн үзэж байгаатай холбон гурван арга, зам гаргахад

• Жагсагчид эсэргүүцлээ “оромдох”-оор хөдөлгөөнөө намжааж, бүр жагсаалаа зогсоох,
• Эсвэл жагсаалаа үргэлжлүүлж, тэмцлийн хэлбэрт шилжих (Киргизэд болсон жагсаал шиг)
• Харин дээрх арга зам нь Монгол Улсын Засгийн газар, нүүрсний хэрэгт холбогдсон төрийн зүтгэлтнүүд хэргийн гол буруутанг гаргаж боломжид хүргэнэ. (Судлаачдын үзэж байгаагаар хэргийн гол буруутан бол Монгол Улсын одоогийн Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ)

Хэрэв монголчуудын эсэргүүцлийн жагсаал идэвхтэй үргэлжилбэл улс төрийн шинэ зам нээгдэх аль эсвэл нэгэн удаа Киргизэд болж байсантай адил хувьсгал болон хувирах магадлалтай.