Манай улс газрын тосны бүтээгдэхүүний дотоодын эрэлт хэрэгцээгээ 100 хувь импортоор хангадаг. Тодруулбал, газрын тосны бүтээгдэхүүнийхээ  95 орчим хувийг ОХУ-аас, хоёр хувийг БНСУ, нэг хувийг БНХАУ-аас, үлдсэн хоёр хувийг бусад улс орноос импортоор авч байна. Тэр дундаа ОХУ-аас шатахуунаа авахдаа Сингапурын биржийн 28 хоногийн дундаж үнээр тооцож, ам.доллароор худалдан авдаг билээ. Тэгэхээр дэлхийн зах зээл дээрх шокуудын нөлөө шууд тусдаг гэж ойлгож болох юм. Өөрөөр хэлбэл, дэлхийн зах зээлд газрын тосны ханш буурч байвал манай улсад ашигтай. Харин зах зээлд ханш нь нэмэгдсэн тохиолдолд манайд шатахууны ханш автоматаар нэмэгддэг хуультай юм. 

Тэгвэл брент маркийн газрын тосны үнэ 2020 оны дөрөвдүгээр сард сүүлийн 10 жилийн хугацаан дахь хамгийн бага түвшин буюу 20 ам.долларт хүрсэн бол өнөөдрийн байдлаар нэг барелль тутамдаа 69.52 ам.доллар болж, гурав дахин нэмэгдээд байна. Үнийн уг өсөлтөд коронавирусийн эсрэг вакцинжуулалт эхэлж, улс орнуудад хорио цээрийн дэглэм суларч , түлшний эрэлт өсөх төлөвтэй байгаа нь нөлөөлж буй гэж мэргэжилтнүүд үзэж байна. Түүнчлэн газрын тос нийлүүлэгч орнуудын холбоо ОПЕК болон Саудын араб олборлолтоо өдөрт нэг сая баррелиар танасан, АНУ-ын долларын ханш суларсан зэрэг нь үнэ өсөх өөр нэг хүчин зүйл болжээ. Харин “Голдман сакс” ирэх саруудад газрын тосны үнэ 70 ам.доллар, “JP Morgan”-ийн шинжээчид 2021 оны эцэст 100 ам.долларт хүрнэ гэж таамаглажээ.

Гуравдугаар сарын хил үнэ 592 ам.доллараар орж ирээд байна. Үүнийг арванхоёрдугаар сарын үнэтэй харьцуулаад үзвэл нэг тоннд 160-170 ам.долларын зөрүү гарч байгаа. АИ-92 шатахуунаар тооцвол нэг литрт 300-400 төгрөгийн шууд нөлөө үзүүлж байна гэсэн үг

Дизель болон автобензиний гол түүхий эд нь газрын тос тул бүтээгдэхүүний үнэ зах зээл дэх үнийн өөрчлөлтийг дагаж өөрчлөгдөх нь тодорхой. Иймд газрын тосны үнийн өсөлттэй холбоотойгоор манай улсад нийлүүлэгддэг шатахууны үнэ нэмэгдэх төлөвтэй байна. Өөрөөр хэлбэл, газрын тосны ханшийн өсөлт манай улсад тодорхой хэмжээгээр нөлөөлж шатах, тослох материалын үнэ өснө гэсэн хүлээлт үүсч байгаа юм. Тиймээс шатахууны үнэ өсөхөөс сэргийлж, тогтвортой байлгах ямар арга хэмжээ авч байгаа талаар АМГТГ-ын Газрын тосны асуудал хариуцсан орлогч дарга Ц.Эрдэнэбаяраас тодрууллаа.

Ц.Эрдэнэ-Очир: Шатахууны үнийн өсөлтөөс сэргийлж импортлогчидтой харилцан тохиролцож байгаа

-Газрын тосны үнийн өсөлт шатахууны үнийг тогтвортой барихад хэрхэн нөлөөлж байна вэ?

- Одоогоос нэг жилийн өмнө “Ковид-19” халдвар дэлхий дахинд тархсантай холбоотойгоор 2020 оны нэгдүгээр сард брент маркийн газрын тосны үнэ нэг баррел нь 69 ам.доллар байсан бол тавдугаар сард 17-18 ам.доллар руу буусан. Харин WTI маркийн газрын тос хасах руу орсон. Ингээд тавдугаар сард ОХУ-аас нийлүүлж буй өргөн хэрэглээний АИ-92 бензиний хил үнэ 202 ам.доллар болж орж ирсэн. Энэ бол гадаад зах зээлээсээ шууд хамаарч байна гэсэн үг. Газрын тосны үнэ  68 ам.доллар хүрээд байна. Гэтэл 2020 оны арванхоёрдугаар сарын хил үнэ 416 ам.доллар байсан. Дараа сард нь 475 ам.доллар болсон. Одоо гуравдугаар сарын хил үнэ 592 ам.доллараар орж ирээд байна. Үүнийг арванхоёрдугаар сарын үнэтэй харьцуулаад үзвэл нэг тоннд 160-170 ам.долларын зөрүү гарч байгаа. АИ-92 шатахуунаар тооцвол нэг литрт 300-400 төгрөгийн шууд нөлөө үзүүлж байна гэсэн үг. Үндсэндээ шатахууны үнэ гадаад зах зээл болон ам.долларын ханшаас шууд хамаарч байдаг. Ийм хүчин зүйлүүдээс хамаарч шатахууны нэг литр тутмын үнэ тогтоогддог. 2020 оны тавдугаар сард Засгийн газраас олон улсын зах зээлд хэджинг (олон улсын хэджинг буюу биржийн нөхцөлөөр шатахуунаа нийлүүлэх хэлцэл) хийж, өнөөдрийг хүртэл АИ-92 шатахууны үнийг 1450 төгрөгт барьсан. Энэ гэрээний хугацаа 2020 оны арванхоёрдугаар сарын 31-нд дууссан. Харин одоо хэджинг хийе гэхээр нэгдүгээрт, гадаад зах зээлийн үнэ өсч байна. Хоёрдугаарт, АИ-92 автобензиний үнийг өсөхгүй байх тал дээр бодлого чиглэл явуулж байгаа учир хийхгүй.

Шатахууны үнэ литр тутамдаа 50 төгрөгөөр нэмэгдэхэд өргөн хэрэглээний бараа, үйлчилгээний үнэ 50-100 төгрөгөөр нэмэгддэг гэх тооцоо бий

-АИ-92 автобензиний үнийг өсөхгүй байх тал дээр бодлого чиглэлээр ажиллаж байгаа гэлээ. Энэ талаар дэлгэрэнгүй ярихгүй юу?

-Цар тахалтай холбоотойгоор иргэдийн орлого буурч, худалдан авах чадамж муудсан. Энэ үед өргөн хэрэглээний АИ-92 шатахууны үнийн өсөлт иргэдийн амьдралд шууд нөлөөлнө. Иймд Засгийн газрын зүгээс нийт хүн амын 40 хүртэлх хувийг коронавирусийн эсрэг дархлаажуулах хүртэл импортлогч компаниудтай харилцан тохиролцож, тодорхой арга хэмжээ авч байгаа. Цаашид яах вэ гэдгийг аж ахуйн нэгжүүдтэй уулзалт хийгээд явж байна. Газрын тосны нийт бүтээгдэхүүний 65-68 орчим хувьд дизель түлш хэрэглэдэг. Үүний 70 орчим хувь нь уул уурхайн салбарт ашиглагддаг. Үлдсэн нь газар тариалан, мал аж ахуй, барилга, замд ашиглана. Харин нийт бүтээгдэхүүний 30-33 орчим хувь нь зөвхөн АИ-92 автобензин байдаг. Энэ нь ард иргэдийн өдөр тутмын хэрэглээний бензин учир тэдний амьдралд шууд нөлөөлдөг.

Гадаад зах зээлд газрын тосны үнэ өсвөл ОХУ түүнийг дагуулж манайд нийлүүлэх шатахууны үнээ нэмдэг. Энэ дагуу гуравдугаар сарын хил үнэ 592 ам.доллараар орж ирсэн нь АИ-92 шатахуунаар тооцвол нэг литрт 300-400 төгрөгийн нөлөө үзүүлж буй талаар дээр ярилаа. Шатахууны үнийн өсөлт иргэдийн амьдралд шууд нөлөөлдөг бөгөөд хэрэглээний сагсанд багтдаг 319 нэр төрлийн бараа үйлчилгээний үнийг нэмэгдүүлэх суурь шалтгаан болдог. Тухайлбал, шатахууны үнэ литр тутамдаа 50 төгрөгөөр нэмэгдэхэд өргөн хэрэглээний бараа, үйлчилгээний үнэ 50-100 төгрөгөөр нэмэгддэг гэх тооцоо байдаг.