- "ЖАМААС" ДУУНЫХАА ШҮЛГИЙГ ГАРЧИГНААС НЬ ЭХЭЛЖ БИЧСЭН-

"Үнэн худал хоёр нь үргэлж мөнх шүү

Үүрдийн жаргал гэдэг нь өнөд байдаг уу

Хайрын гэгээн сэтгэлийг

Хайгаад байхад зулардаг

Хамгаас онцгой арашинг

Мэдэрч цэлмэхсэн

Нартад хоёрхон үнэн байдаг болохоор

Ирж мэндлэх буцаж төгсөх тавилантай шүү

Хоёрхон үнэн байдаг жамаас

Зугтах гээд яах вэ

Үнэнд сөгдөж сайханд ойрхон явъя даа" хэмээх дууг монголчууд сонсох, дуулах дуртай. Бид энэ удаагийн "Дуу төрсөн түүх" буландаа МУГЖ Д.Сосорбарамын шүлэг, МУГЖ Г.Жаргалсайханы аялгуу "Жамаас" дуу хэрхэн бүтсэн тухай онцолж байна. Д.Сосорбарам тус дууны талаар дурсахдаа "Би 2008 оны хавар "Жамаас" дууны шүлгийг бичсэн. Бичихдээ олон удаа засварлаж, аянд нь тохируулж нэлээд чамбай болгосон гэж боддог. МУГЖ Г.Жаргалсайхан буюу том Жагаа надад “Энэ аялгуунд шүлэг бичиж өгөөч" гээд "Жамаас" дууны аялгууг өгч байсан юм. Би түүний өгсөн аяыг олон удаа сонсож, мэдэрч байж шүлгээ бичсэн гэсэн үг. Энэ дууны гол санаа бол “Хорвоо чамайг хаан ч байсан боол ч байсан ялгахгүй.   Хорвоогийн жам нэг л өдөр чамайг “базна”. Хүнд хэчнээн гоё нүд, ам, хамар хамгийн сайн, сайхныг өгсөн байсан ч дуртай өдрөө бүгдийг булаадаг.  Хүн сайхан үхэж болно, муухай ч үхэж болно. Ямар жамаар амьдарсан түүнийгээ хурааж үхнэ шүү дээ. Хүнд үхэх, төрөх хоёрхон өмч бий. Төрөх, үхэхийн дунд амьдрахдаа арчаатай байхгүй үгүй юу гэдэг нь хүний сонголт гэдгийг ухааруулсан амьдрралын тухай дуу. Би тус дууг дуулах эрхийг анх  “Увертюра” хамтлагийн шавь нартаа өгсөн. Дараа өөрөө дуулсан. Миний Очирхуяг дуулах хүсэлтэй байхаар нь зөвшөөрсөн юм. Сүүлийн үед "Жамаас" дууг японыхон их сонсож, дуулж байгаа. Дэлхийн хөгжмийн түүхэнд долдугаарт ордог Японы нэрт дуучин Яширо Аки дуулдаг. Тус дууг япон хэл рүү орчуулах гэж орчуулагч нь мянган удаа "Жамаас" дууг сонссон гэдэг. Тэгээд надад зориулж намайг чоно унаж харанхуйг сөрж байгаагаар зурсан байдаг. Түүнийгээ надад дурсгасан. Тэр япон миний дууг мянган удаа сонсож байж жамын тухай ойлгосон, мэдэрсэн байгаа юм.  Тэд жамын тухай ойлгохдоо чамайг төрөхөд цэцэг хагдарч, үхэхэд нь цэцэг дэлгэрч байдаг гэдэг агуулгаар орчуулсан байна лээ" хэмээсэн юм. 

      Д.Сосорбарам гуай тус дууг 2008 оны хавар сонгуулийн сурталчилгааны үеэр хөдөө орон нутгаар явж байхдаа бичсэн гэдэг. Тэрбээр ихэнх бүтээлээ хөдөө явж байхдаа бичсэн байдгаа ч мөн дурссан. Орж ирсэн санаагаа даруй цаасан дээр буулгахгүй бол мартчихдаг гэнэ. Тэрбээр "Жамаас" шүлгээ биччихээд аяыг нь өгсөн Жаргалсайхан гуайд  үзүүлтэл тэрбээр маш их  баярлаад, гайхширч байсан гэдэг.  Д.Сосорбарам гуай  гурван аялгуунд шүлэг бичсэн байдаг гэнэ.  “Жамаас”, “Цагийн аяс”, “Гэгээн алсад одох юм сан” дууны аянд нь зориулж шүлэг бичсэн ч бүгд олны сонсох дуртай дуу болсон байдаг. Түүнээс аянд тааруулж шүлэг бичих хэцүү юү гэхэд "Орон зай, мэдрэмж хязгаарлагддаг болохоос хэцүү зүйл байхгүй" гэж билээ.  "Жамаас" гэж хоёр талд нь гурван цэг тавьж байгаад л шүлгээ бичиж эхэлсэн. Би өөрийнхөө бодож явдаг агуулгаар л бичсэн дээ. 

“ЖАМААС” ДУУНЫ ҮГ

Үнэн худал хоёр нь үргэлж мөнх шүү

Үүрдийн жаргал гэдэг нь өнөд байдаг уу

Хайрын гэгээн сэтгэлийг

Хайгаад байхад зулардаг

Хамгаас онцгой арашинг

Мэдэрч цэлмэхсэн

Нартад хоёрхон үнэн байдаг болохоор

Ирж мэндлэх буцаж төгсөх тавилантай шүү

Хоёрхон үнэн байдаг жамаас

Зугтах гээд яах вэ

Үнэнд сөгдөж сайханд ойрхон явъя даа

Буруу зөв хоёроос булзах аргагүй

Бусдын зовлонг жаргал бүү болгоорой

Захгүй холын мөрөөдөлд

Шунаж юунд нь яарна вэ

Заяа тавилан хоёрыг эмхэрдэж амьдрах сан

Нартад хоёрхон үнэн байдаг болхоор

Ирж мэндлэх буцаж төгсөх тавилантай шүү

Хоёрхон үнэн байдаг жамаас

Зугтах гээд яах вэ

Үнэнд сөгдөж сайханд аархан явъя даа

Халуун хүйтэн хоёр нь харшыг санаарай

Хайрын заяа ирвэл хүмүүн баясана

Эвтэй сайхан бүхнийг олоход

Ээдрээд байна

Эрэмгий омголон авирыг

Бахдаж тэмүүлэхсэн

Нартад хоёрхон үнэн байдаг болхоор

Ирж мэндлэх буцаж төгсөх тавилантай шүү

Хоёрхон үнэн байдаг жамаас

Зугтах гээд яах вэ

Үнэнд сөгдөж сайханд ойрхон явъя даа

Нартад хоёрхон үнэн байдаг болхоор

Ирж мэндлэх буцаж төгсөх тавилантай шүү

Хоёрхон үнэн байдаг жамаас

Зугтах гээд яах вэ

Үнэнд сөгдөж сайханд ойрхон явъя даа

Өдөр шөнө хоёр нь ээлжлэн эргэнэ

Өгөөмөр өнгөлөг жаяг нь эрхэм байдаг аа

Цайлган цагаан бодлыг

Дэвжээн дэврээж жаргаа юу

Цаанатай ч наанатай ч

Амьдралыг эвлэж дэлгэрэхсэн

Нартад хоёрхон үнэн байдаг болохоор

Ирж мэндлэх буцаж төгсөх тавилантай шүү

Хоёрхон үнэн байдаг жамаас

Зугтах гээд яах вэ

Үнэнд сөгдөж сайханд ойрхон явъя даа"

Мөн тэрбээр "Дуу төрсөн түүх" буланд оролцохдоо залуу уран бүтээлчдэд “Гоё харагдах гэж хичээхээс илүү дууныхаа үг, санааг бүрэн ойлгож дуулаасай. Аянаас илүү үг чухал байдаг юм шүү” гэдгийг захиж хэлсэн юм. "Дууныхаа санааг ойлгож байж дараа нь уран бүтээлчийнхээ мэдрэмжээр чимэх ёстой. Хүн хүүхдээ төрүүлэхдээ их нандигнаж, хайрлаж, энхрийлж өгсөдөг шүү дээ. Үүнтэй адил аливаа бүтээлтэй нялх хүүхэдтэй харилцаж байгаа юм шиг хандах хэрэгтэй" гэсэн билээ.