НЭГ САРЫН ДОТОР 86 ХҮҮХЭД ЧАРГАНААС УНАЖ, БЭРТЖЭЭ 

     Сонгинохайрхан дүүргийн 34 дүгээр хорооны нутаг дэвсгэрт нэгэн эмэгтэй чаргаар гулгаж байгаад төмөр тор мөргөж, нас барсан харамсалтай хэрэг гарсан. Тодруулбал, энэ сарын 21-нд дээрх хэрэг гарсан байна. Тус хэргийг Сонгинохайрхан дүүргийн цагдаагийн хэлтсийнхэн шалгаж байгаа аж. Жил бүр чарганаас унаж, бэртддэг хүүхдүүдийн тоо нэмэгдсээр байдаг. Чарганаас унаж, бэртэж, амиа алдагсдын золиос нь ихэвчлэн хүүхдүүд байдаг. Тухайлбал, өнгөрсөн оны нэгдүгээр сард Баянзүрх дүүргийн 28 дугаар хорооны нутаг дэвсгэрт буюу Хужирбулан орчимд есөн настай хүүхэд чаргаар гулгаж байгаад шонгийн мод мөргөж, амиа алдсан харамсалтай хэрэг бүртгэгдэж байсан билээ. Сүүлийн жилүүдэд чарганаас унаж байгаа хүүхдүүдийн дийлэнх нь 0-9 насныхан байгаа аж. Харин сүүлийн үед зөвхөн хүүхэд гэлтгүй томчууд ч шарганаас унаж, чаргатайгаа мөргөлдөж, амиа алдах боллоо. Шинэ жилийн баярын өдрүүдэд Гэмтэл согог судлалын үндэсний төвийн ачаалал нэмэгддэг. Тодруулбал, 2024 оны арваннэгдүгээр сарын 1-с арванхоёрдугаар сарын 25-ны өдөр хүртэлх хугацаанд Гэмтэл согог судлалын үндэсний төв болон салбар эмнэлгийн Яаралтай тусламжийн тасагт нийт 130 хүн чарганаас унасан шалтгаанаар тусламж үйлчилгээ авчээ.Үүний 71 нь эрэгтэй, 59 нь эмэгтэй байна. Мөн нийт тохиолдлын 66 хувь буюу 86 нь 0-18 насны хүүхдүүд байжээ. Иргэд өвлийн улиралд ихэвчлэн Богдхан уул, Хандгайт, Богинын ам, Нисэх, Яармагийн орчмын уул руу гарч, хүүхдүүдээ цана, чаргаар гулгуулдаг. Ингэхдээ чанарын баталгаагүй чарга, аюултай газар гулгахгүй байхыг мэргэжлийнхэн зөвлөж байгаа юм. Мөн манай улсын хилээр орж ирж байгаа хуванцар чарганд ямар ч хяналт, стандартын шаардлага байдаггүй тул худалдагчид чаргаа чанартай, найдвартай, бат бөх хэмээн зарж, иргэдийг олноор нь хохироож байгаа. Мөн иргэд ч өөрсдийн болон хүүхдүүдийнхээ тоглож байгаа чаргыг хэр найдвартайг мэдэхгүй мөртлөө хүүхдүүддээ авч өгдөг нь том алдаа болдог. Тиймээс эцэг, эхчүүд хүүхдүүддээ анхаарал хандуулж, чаргатай осолдохоос сэргийлэх боломжтой.  .

ХУВАНЦАР ЧАРГА ОРУУЛЖ ИРЭХЭД ТАВИХ СТАНДАРТ БАЙДАГГҮЙ

       Мэргэжлийнхэн хуванцар чарга оруулж ирэхэд тавих стандарт байдаггүй гэх тайлбар өгдөг. Тухайлбал, чаргыг ямар ч хараа хяналт, стандартгүйгээр хилээр нэвтрүүлдэг. Зөвхөн аль улсад, ямар материалаар үйлдвэрлэсэн гэдгийг нь манайх хянадаг. чарганы ар талд “тэр улсын, тийм үйлдвэрт үйлдвэрлэдэг гэсэн бичиг байх ёстой байна. Хуванцар тоглоом нь хүүхдийн биед ямар сөрөг нөлөө үзүүлдэг стандарт байдаг. Хуванцар чаргын стандартыг оруулах журмыг 2020 онд боловсруулж, мөрдөж, эхэлнэ” гэсэн юм. Уулын оройгоос цасан манан татуулан гулгаж, нэг ойгоод буухад хугардаг, хөлдүү чарганы хэрэглээ хэрээс хэтэрлээ. ямар ч тоормос, хурд тохируулах юм байхгүй, нэг л гулгасан бол зогсоох боломжгүй чарганы гол хэрэглэгчид нь багачууд байдаг. Тоглож байгаад гэмтэж, бэртдэг гол “бай” нь ч хүүхдүүд байдаг нь бүр харамсалтай.

     Хүүхдүүдийн амралт эхэлсэнтэй холбоотойгоор эцэг, эхчүүд хүүхдээ дагуулж, ууланд гардаг. Тэгээд хүйтэнд хөлдсөн хуванцар чарга хагарч, хүүхдүүдийг аюулд оруулахаас гадна хүүхдээ чарганд суулгачихаад машинаараа чирээд явдаг бодлоггүй, хэнэггүй томчууд ч байна. Машиныхаа хортой утаагаар хүүхдээ утаад зогсохгүй, тэдний амь насанд санаатайгаар заналхийлж байна гэхэд энэ үйлдэл хилсдэхгүй. Өндөр уулын оройгоос тавхан настай балчир хүүхдээ ганцааранг нь чаргаар гулгуулж, ойгоод буух болгонд араас нь инээд хөөр, доог тохуу хийн баясах аав, ээж ч байна. Энэ мэт бодлоггүй алхамын цаана хүүхдийнх амь нас, эрүүл мэнд хамт яваа гэдгийг ойлгох сөхөө ч тэдэнд алга. Үнэндээ, монголд өвлийн аялал жуулчлал хөгжөөгүй учраас задгай уулын энгэр, чанаргүй хуванцар чаргыг хэрэглэх хүмүүсийн тоо цөөрдөггүй. Хүүхдээ дагуулаад очих дулаахан, тохитой цогцолбор ч байхгүй. Байгаа хэд нь борчуудын халаасыг юу ч үгүй сэгсэрч орхино. Өдрийн хагаст л хүүхдээ тоглуулж, гулгуулахын тулд сарын цалингийн тал нь аль хэдийн даваад явчихна. Халуун аарц, аяга кофеных нь үнэ тэнгэрт хадна. Ийм л учраас иргэд цагийн хязгааргүй уулын энгэрийг зорьж, чарга нэртэй аюулын харангад хүүхдээ даатгаж байна. Ганцхан удаа хэрэглээд хугарч, эвдэрдэг хуванцар чаргыг хэрэглээнээс бүр халъя.

ЦАНА, ЧАРГААР ГУЛГАХДАА АНХААРАХ ЗҮЙЛС

• Чаргаар ар араасаа дараалан гулгахгүй байх, зэрэгцээ эгнээнээс гулгах.
• Замын голд зогссон бол бусдад болон өөртөө бэртэл учруулахааргүй зам чөлөөлөх.
• Чаргаар гулгахдаа байрлалаа өөрт эвтэйхнээр сонгох буюу хөл, гараа унжуулахгүй, чирэхгүй байх.
• Хөл, гараараа тулснаар чарганы чиглэл өөрчлөгдөж, бусадтай мөргөлдөх, унах, бэртэх эрсдэлтэй.
• Гулгаж дуусаад чарганаасаа хурдан босох, ухарч гулгахгүй байх, бусдад болон өөртөө бэртэл учруулахгүйгээр, мөргөлдөх болон мөргүүлэхээс зайлж, дээрээс гулгаж буй хүнийг харж, замаа чөлөөлөх.
• Гулгахад тохиромжтой зам, талбай болон авто замаас хол гулгах.
• Эм ба спиртийн төрлийн зүйл хэрэглэн согтуурсан, мансуурсан байдалтайгаар гулгахгүй байх.
• Гулгах үедээ гар утас, хөгжим ашиглахгүй.
• Бага насны хүүхдэд тавих хараа хяналтаа сайжруулах шаардлагатай байна.