Уул уурхайн салбарын өнөөгийн нөхцөл байдлын талаар эдийн засагч Х.Батсуурьтай ярилцлаа

-Уул уурхайн салбарын өнөөгийн нөхцөл байдал хэр байгаа тухайгаас яриагаа эхэлье. Та энэ талаар дэлгэрэнгүй ярьж өгөхгүй юү?

-Цар тахалтай холбоотойгоор хоёр жилийн хугацаанд дэлхийн дахинд улс орнуудын эдийн засгийн өсөлт буурлаа. Гэхдээ коронавирусийн халдвартай хамгийн сайн тэмцэж, хохирол багатай туулж буй улс бол БНХАУ. Энэ жилээс тус улсын эдийн засаг сэргэж эхэллээ. Манай улсын эдийн засгийн хамгийн гол том түнш бол хятад юм. Иймд энэ жилийн хувьд манай улсын эдийн засаг өсөх боломжтой. Мөн зэс, нүүрс зэрэг экспортын голлох түүхий эдийн үнэ гадаад зах зээлд өсөлттэй байгаа. Экспорт өнгөрсөн жил саарсан бол энэ жил маш сайн байгаа. Үүнийг 2021 оны эхний хоёр сарын үзүүлэлтээс харж болно.

Түүнчлэн Тавантолгой-Гашуунсухайт төмөр замын бүтээн байгуулалт өрнөж байна. Энэ мэт бүтээн байгуулалт нь хэрэгжиж эхлээд эцсийн шатандаа явж буй нь манай улсад үйл ажиллагаа явуулж байгаа экспортлогч болон хятадад хүлээн авч буй компаниудад эерэг сайн мэдээ. Ерөнхийдөө уул уурхайн салбарын хувьд энэ жилээс эхлэн ойрын 3-4 жилд үсрэнгүй хөгжилд хүрнэ. Яагаад гэвэл, тээврийн асуудал шийдэгдэж байна.bТавантолгой-Гашуунсухайт хүртэлх шууд тээвэрлэлтийн асуудал хэрэгжих бүрэн боломжтой гэдэг нь практикт нотлогдож, бүтээн байгуулалт ид дундаа явж байна. Энэ бол том амжилт.

-Уул уурхайн салбар ойрын 3-4 жилд үсрэнгүй хөгжинө гэлээ. Энэ нь эдийн засагт ямар эерэг нөлөө үзүүлэх вэ. Таны хувьд үүгээр гаргасан тооцоо судалгаа бий юү?

-Манай улс жилд хамгийн багадаа 30 болон түүнээс дээш тонн коксжих нүүрс экспортлох боломжтой. Өөрөөр хэлбэл, төмөр замгүй байсан үеийн нүүрсний экспортыг 2-3 дахин ихэсгэх боломж ойрын жилүүдэд харагдаж байгаа юм. Мөн төмөр замаараа зэсийн баяжмалаа экспортолно. Ингэснээр эдийн засаг болоод нийгэмд ач холбогдолтой эерэг үр дүнгүүд гарч эхэлнэ. Дээрээс нь төмөр замаа дагаад ажлын байр, суурьшил бий болно гэсэн хүлээлт байна.

-Уул уурхайгаас олсон орлогоо манай улс зөв зарцуулж чадах болов уу. Жишээ нь, сонгуульд зарцуулах гэх мэтээр үрэлгэн ханддаг?

-Төрд гарсан нам бүлэглэл бүх эрх мэдлийг атгаж байгаа учир уул уурхайн орлогыг өөрийн дураар зарцуулдаг. Ард түмэн, нийгмийн эрх ашгийн төлөө зөвөөр зарцуулж байгаа байдал сүүлийн хэдэн жил харагдсангүй. Зөвхөн хувийн ашиг хонжоогоо хангахын төлөө зарцуулдаг талаар олон эдийн засагч хэлдэг бөгөөд би үүнтэй санал нийлдэг. Тэр баялгаа нийгмийн эрх ашгийн төлөө зарцуулна гэдэг улс орон хөгжихийн үндэс. Тухайн улсад ноёлж байгаа буюу элит гэгдэж буй хүмүүс нь дээрх тогтолцоог үүрд авч үлдэх зорилгоор ард түмнээ ядуу, боловсролгүй байлгадаг түүх дэлхийн улс оронд бий. Манай улсад “Энэ түүх давтагдаад байгаа юм болов уу” гэж бодож байгаа. Энэ бол улс орныг мөхөлд хүргэдэг хүргэдэг түүх шүү дээ. Тэгэхээр байгалийн баялаг бол ард түмэнд хүртээмжтэй байх ёстой гэсэн үг.

-Уул уурхайгаас хамааралтай байдгийн шалтгаан нь юу юм бэ?

-Уул уурхайгаас хараат байлгах сонирхол, бодлого төрийн түвшинд сүүлийн 20 гаруй жил явагдаж байна. Яагаад гэвэл, энэ салбараас хамгийн амар, хялбар байдлаар өндөр ашиг олдог учир бүх бодлого тэнд төвлөрч ашиг орлогын тулаан нам дамжсан бүлэглэлүүдийн хооронд явагдаж байна. Өөр салбар руу орох сонирхол тэдэнд байхгүй.

-Оюутолгойн уурхайн ажилчдаас коронавирус илэрсэнтэй холбоотойгоор Гашуунсухайт-Ганцмод боомтоор нэвтрэх нүүрс тээврийн автомашины тоог 200 болгож бууруулсан. Түүнчлэн тус компани зэсийн баяжмалын тээвэрлэлтээ түр зогсоосон. Энэ нь ямар сөрөг үр дагавартай вэ?

-Миний хувьд энэ бол тийм ч сүртэй асуудал биш. БНХАУ цаагуураа бодлого явуулж байгаа болов уу. Учир нь, тус улс нүүрс тээврийн жолооч нарыг коронавирусийн эсрэг вакцинд хамруулвал ямар ч асуудалгүй гэсэн нөхцөл, шаардлага тавьж байгаа. Тэр нь өөрсдийнх нь үйлдвэрлэсэн Вероселл вакцин юм. Үүнд шийдвэр гаргагчдын бодлого, хичээл зүтгэл харагдана. Энэ бол асуудал биш.

-БНХАУ 14 дүгээр таван жилийнхээ төлөвлөгөөнд сэргээгдэх эрчим хүчинд илүү анхаарах талаар тусгасан. Зэсийн хэрэглээ зах зээлд нэмэгдэж байна. Мөн ханш нь гадаад зах зээлд өсөлттэй байгаа. Манай улс энэ боломжийг ашиглаж чадах болов уу?

-Дэлхийн улс орнуудад зэс хэрэглэдэг технологи илүү их үйлдвэрлэдэг болж буй учир зэсийн үнэ буурахгүй. Нефт түүхэндээ хамгийн өндөр үнэтэй бүтээгдэхүүн байсаар ирсэн. Гэхдээ одоо бол аяндаа хэрэглээ болоод ханш нь буурна. Харин өнгөрсөн 20 дугаар зуунд зэс төдийлөн хэрэгтэй бүтээгдэхүүн байгаагүй. Энэ зуунаас ялангуяа сүүлийн 10 жилээс эхлэн зэсийн үнэ, хэрэглээ өсөж байгаа. Цаашид ч өсөх болно. Тийм учраас Оюутолгойн уурхай манай улсад хэрэгтэй бөгөөд үйл ажиллагаагаа цаашид явуулах ёстой. Бодит эрэлт байгаа цагт бүтээгдэхүүн зах зээлд үнэтэй хэвээр байсаар байх болно. Харин зах зээлийн энэ боломжийг ашиглах боломж нь байна. Харин яаж ашиглах вэ гэдэг эрх баригчдын асуудал.

-Цаг гарган ярилцсан танд баярлалаа.

-Баярлалаа.