Монгол Улсын Их Хурлын Тамгын газар, Монгол банкнаас сэтгүүлчдийн эдийн засаг, банк, санхүүгийн салбарын мэдлэгийг гүнзгийрүүлэхэд чиглэсэн ''Эдийн засаг ба бодит байдал'' сэдвээр сургалт хийсэн юм. Тус сургалтын үеэр эдийн засагч Ж.Дэлгэрсайхан, Д.Ангар нар шаталсан татвар авах нь зөв эсэх  талаар мэдээлэл өгч, өөрсдийн байр сууриа илэрхийлсэн билээ.

Эдийн засагч Ж.ДЭЛГЭРСАЙХАН: Шаталсан татвар хэрэгжүүлэхийн тулд иргэдийнхээ орлогыг зөв тогтоох ёстой

            Эдийн засгийн өсөлтийг дэмжсэн, эдийн засгийг нийгмийн өсөлтөд чөлөөт бүс байгуулахгүй гэсэн хувь хэмжээний ард асар олон чанарын үзүүлэлт байдаг. Тэгэхээр эдийн засгийн өндөр орлоготой хэсгүүдэд татвар ногдуулах асуудалд төсвийн орлогыг дэмжих хэдий ч эдийн засгийн өсөлтийг хойш татах уу, өндөр орлоготой иргэдийн хөдөлмөрлөх, бүтээх байдалд нь сөрөг нөлөөлөх үү гэдгийг харж, судалж байж асуудлыг шийднэ. Мөн хамрах хүрээний хувьд хувь хүний орлогын албан татвар гэдэг агуулгаар байх уу, цалин орлогын албан татвар гэх агуулгаар байх уу гэдгийг тодорхойлох нь зүйтэй. Татварт баригддаггүй орлогуудыг нээж илрүүлэх, илрүүлэх зорилгоор шаталсан татварыг авдаг байх ёстой.

   Хоёрдугаарт, Монгол Улсын эдийн засагт үнэлгээ хийх шаардлагатай байна. Мөн дундаж давхаргыг бий болгох бөгөөд дэмжих ёстой. Гэвч дундаж давхарга манай улсад маш бага хувийг эзэлж байна. Тийм учраас бүх салбарт пирамид хэлбэртэй эдийн засаг үүсчихсэн байгаа учраас татварыг өнөөгийн эдийн засгийн нөхцөл байдалтай уялдуулан хийх ёстой. Шаталсан татварыг хэрэгжүүлэх гэж байгаа бол хүн амын орлогын шатлалаа зөв тогтоох ёстой.

Татвар нь эдийн засгийн өсөлтийг дэмжиж, үйлдвэрлэл, баялаг бүтээдэг хэсгүүдэд хэт дарамт учруулахгүй байх нь зөв. Татварын тухай шинэ хуульд "татварын бодлого" хэмээх заалт оруулж ирээд хасчихсан. Татварын бодлого нь хүн амын амьжиргааг дэмжиж, эдийн засгийн өсөлтийг дэмжихэд чиглэсэн бөгөөд улсын төсөв, тогтвортой санхүүжих, тухай хууль байсан. Үүнийг би алтан  дундаж хууль гэж ойлгосон. Тус хуулийг УИХ-д дахин өргөн барих байх гэж найдаж байна.

Эдийн засагч Д.АНГАР: Банкны хадгаламжийн хүүгээс татвар авах ёстой

         Би шаталсан татварын тогтолцоог дэмждэг эдийн засагчдын нэг. 2016 онд Засгийн газар шаталсан татварын бодлогыг санаачилж, УИХ-д өргөн барьсан. Тухайн үед шаталсан татварын тогтолцоо зөв гэж үзэж байсан. Улс гэж байгаа бол шаталсан татварын тогтолцоог хэрэгжүүлэх нь зүйтэй. Харин аль татвараас эхлэх вэ гэдэг нь чухал.  Би банкны хадгаламжийн хүүгээс эхэлбэл зүгээр юм байна гэж бодсон. Банканд их хэмжээний мөнгө хадгалуулаад түүнийхээ хүүгээр амьдардаг хүмүүс байна.

   Харин таван сая төгрөгийн цалинтай хүн компанийнхаа, хамт олныхоо бусад бизнесийнхээ өрсөлдөгч нарынхаа өмнө маш их хариуцлага хүлээж, татвар төлдөг. Гэтэл нөгөө талд нь хуруугаа ч хөдөлгөхгүй 50 сая төгрөгийн хүүгийн орлогоор амьдарч байгаа хэрнээ татвар төлөхгүй байвал шударга ёсны зарчим алдагдаж байгаа юм. Мөн үйлдвэргүй байна гэдэг эдийн засаггүй байна гэсэн үг. Эдийн засгийг ДНБ-ээр хэмждэг. Аливаа улс дотооддоо хэчнээн хэмжээний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байгаагаар нь эдийн засгийн нөхцөл байдлыг нь хэмждэг юм. Үүнээс харвал, Монгол Улс эдийн засаггүй болчихсон байна.

Зөвхөн уул уурхайн бүтээгдэхүүнээ зарж, бохь худалдаж аваад, 10 минут зажлаад хаячихдаг үрэлгэн эдийн засагтай олон жил байлаа. Манай улсын төр сүүлчийн 30 жил үйлдвэрлэлийн бодлогоо хаясан, мартсан. Зөвхөн хүүлэлтийн бодлогыг дэмжсэн. Өнөөдрийн байдлаар манай улсад хамгийн амжилттай байгаа бизнес бол банк, банк бус санхүүгийн байгууллага, ломбард байна. Бусад бүх эдийн засгийн сектор сүйрсэн, дампуурсан.

Тэгэхээр УИХ дараагийн 30 жил хүүлэлтийн бодлого бус үйлдвэрлэлийн бодлогоо дэмжмээр байна. Үйлдвэрлэлийн бодлогод хоёр чухал зохицуулалт хийхэд болно. Нэгдүгээрт, үйлдвэрлэлд  бага хүүтэй, урт хугацаатай зээл олгоход болно. Хоёрдугаарт, үндэсний үйлдвэрлэлээ гадаадын үйлдвэрлэлээс хамгаалах ёстой. Оросын өндөг таван хувийн татвар төлөөд л ороод ирж байна. Тиймээс тарифын бодлогоо давхар хэрэгжүүлж байж үйлдвэр хөгжинө.