Онгоц 20:00 цагийн орчим Бээжингийн онгоцны буудал дээр газардлаа. Танил атлаа бүхчим, чийглэг, бас Бээжингийн үгээр хэлж боломгүй жигтэй үнэртэй агаар сэнхийн угтав. Би тус онгоцны буудлаас хэдэнтээ нисэж, бас ирж, мөн олон хүнийг тосож аван хөтөч хийснээс гадна дараагийн нислэгт нь суулгаж байсан учраас энэ газар надад огт ондоо, танихгүй газар биш. Энд би хайртай хүмүүсээ хэдэнтээ тосож, бас гаргаж, заримдаа дагаад явчихмаар бодолд хүлүүлж, мөн элэг нэгтэндээ хулхидуулж, тэр үйлдэлд нь итгэн ядан уйлж суусансан. Одоо бодоход жаахан байжээ. Хажуугаар зөрөх хүмүүс намайг хайртай хүнээ үдээд уйлжээ гэж бодсон байх гэж бодохоор одоо инээд хүрдэг юм. Хэдийгээр хүн бүр сайн байх боломжгүйг мэддэг ч түүнийгээ амьдралдаа мөрдлөг болгосон нь хэр олон юм бол доо.

Заримдаа итгэж, найдаж байсан хүмүүс маань итгэл эвдэхэд, зүрх эмтлэхэд анхнаасаа танихгүй байх маань яав даа гэж бодох үе байдаг. Тэгээд зүрхээ түгжмээр санагддаг шүү дээ. Гэхдээ юу гээч. Тэгэх тусам нь илүү тэнэг, илүү итгэмтгий, илүү гэнэн байж, өөрийгөө битгий гээгээрэй, хорвоо дээр сайн хүн олон байдаг юм шүү гэдгийг харуулаарай гэж хэлмээр байдаг. Муу хүмүүс хэзээ нэгэн цагт сайн хүн байсан ч бас л хэн нэгэнд хууртаад муу болчихсон юм шиг санагддаг. Нэг тийм сэтгэлийн зовуурьтай мэдрэмж маань Бээжинг зориход, тэгээд ингэж бодоход хүргэсэн ч байж магад.

Онгоцны буудал хайрыг хамгийн олон янзаар мэдрэх боломжтой газар. Хайртай хүмүүсээ үдэж, бас угтаж байгаа хүмүүсээс ямар их хайр мэдрэгддэг гэж санана. Зүгээр л хүмүүсийг ажиглах, тэднийг хоорондоо ямар харилцаатайг таах, хаашаа явж байгааг таамаглах ч зугаатай байдаг. Олон мэдрэмж, олон дурсамж он цагийн уртад нэг нэгээрээ алсраад, зүүд мэт зэрэглээтэн байдаг бололтой. Ерөөс нас гэдэг дурсамжаа нэмэх, бас тавьж явуулахын нэр ч юм шиг...

Танилын маань “Бээжинд хүрээд ир” гэх утасны дуудлага догдлуулж орхив. Танил маань бус, харин Бээжин гэх үг л догдлуулж орхисон хэрэг. Ямар хэргээр, яагаад намайг ийн дуудаж буйг ч нарийн тодруулалгүй, тэр даруй зөвшөөрчихсөн хойноо л “Яагаад би гэж, миний ямар хэрэг гарав” гэж бодлоо. Учир нь уг яриа болохоос яг долоо хоногийн өмнөх өглөө би Хятад руу явахаар шийдэж, бүр тэр оройгоо үүргэвчээ үүрээд гарахад, зам зуураа аяллаа төлөвлөхөд бэлэн байсан ч дотны хүмүүсийнхээ зөвлөгөөг дагаж больсон юм. Таван жилийн өмнө байсан бол би хэн нэгнээнтэй зөвлөлгүй, шийдсэн даруйдаа бодлоо үйлдэл болгож чадах байв. Харин энэ удаа ингэж зүрхэлсэнгүй. Магад орь залуу насны хүсэл зориг, гал цог бага багаар унтарч байгаа нь энэ мэт санагдав. Гэтэл долоо хоногийн өмнөх тэр бодлыг таасан мэт “Хүрээд ир” гэх нь сэтгэл дотор маань ноцож байсан “гал”-ыг өрдөж орхилоо.

Сүүлийн жилүүдэд очиж байгаа улс, хоттойгоо холбоотой ямар нэг ном цүнхэлж гардаг уламжлал надад тогтсон юм. Тухайн улс, үндэстний онцлог хийгээд ахуй амьдралын тухай өгүүлж, нэрэнд нь тухайн хотын нэр орсон бол бүр ч сайн хэрэг. Энэ уламжлал зургаан жилийн өмнө Истанбул явахаас эхтэй. Нагац эгч дээрээ очихдоо Туркийн зохиолч Орхан Памукын “Истанбул: Дурсамж ба хот” номыг авч явсан бөгөөд дараа нь Норвег рүү Мүраками Харүкигийн “Норвегийн ой”-г цүнхэлж, сүүлд Каваками Хиромигийн “Токиогийн жигтэй агаар”-аар аялал маань үргэлжилсэн. Харин энэ удаа ямар ном авч явах вэ гэж эргэлзэн, Г.Лхагвадулам, А.Амармэнд нарын хамтран орчуулсан Хятадын цагаач ажилчдын яруу найргаас бүрдэх “Төмөр сар”, А.Урантогосын орчуулгаар монгол уншигчдад хүрсэн зохиолч Мө Янийн “Мэлхий”, мөн Мө.Батбаярын орчуулга Ян Лянкөгийн “Дин тосгоны зүүд” зэргийг сонгож ядан байтал намайг надаас дутахгүй мэдэх эгч маань Габриель Гарсиа Маркесийн “Наймдугаар сард уулзъя” номыг “Замдаа уншаарай” хэмээн бэлэглэв.

Ингээд замдаа гарлаа. Монголоос би хэн нэгнээр үдүүлэлгүйгээр, тэр тусмаа онгоцны буудал хүргүүлэлгүйгээр явж байсан тохиолдол ховор юм билээ. Харин энэ удаа хэнээр ч үдүүлэхгүйгээр цор ганцаараа явж байгаа маань анхных байв. Гэнэт шийдсэн учраас тэр. Онгоцонд суугаад номоо нээлээ. Энэ ном зохиолчийн сүүлчийн бүтээл бөгөөд “Устгаарай” гэж захисан аавынхаа үгнээс хүүхдүүд нь зөрөн, уншигчдыг нь уншаасай л хэмээн хэвлүүлжээ.

Зохиол “Эмэгтэй наймдугаар сарын 16-ны баасан гарагт үдийн гурван цагийн гатлага онгоцоор арал дээр ирлээ. Тэрээр жийнсэн өмд, дөрвөлжин хээтэй цамц өмсөж, нүцгэн хөлдөө намхан өсгийтэй энгийн гутал углан, сатин материалтай шүхэр, гар цүнхнээс гадна ганцхан тээш болох жижгэвтэр усны цүнх барьжээ” хэмээн эхэлнэ. Харин би зургаадугаар сарын 18-ны мягмар гарагт оройн 18:00 цагийн онгоцоор Бээжинг зорихоор “Чингис хаан” олон улсын нисэх онгоцны буудал дээр ирлээ. Биеийн тамирын хар өмд, богино цамц, хөлд эвтэйхэн пүүз углан, хар үүргэвч үүрч, хар чемодан барьсан байлаа.

Зохиол дээр Ана Магдалена Бах хэмээх бүсгүй жил бүрийн наймдугаар сарын 16-ны тогтсон цагт далайн эрэг дээрх ээжийнхээ шарил дээр ирдэг уламжлалтай. Харин би Бээжинд сургуулиа төгссөнөөс хойш таван жилийн дараа ирж байгаа минь энэ. Бээжингийн онгоцны буудал урьд урьдаас илүү өнгө нэмсэн ч хөл хөдөлгөөн бага шинжтэй. Өвөр монголчууд “Такси авах уу, хаа хүрнэ үү” гэж асууж, шалгаадаг нь яг хэвээрээ. Гадаа хэдийнээ харуй бүрий болжээ.

Бээжин хотод метроны шугам нэмэгдсэнээс эхлээд коронавирусийн нөлөөгөөр олон зүйл өөрчлөгджээ. Надад урьд өмнө нь амьдарч байгаагүй, цоо шинэ хотод ирчихсэн мэт санагдав. Бээжингийн Багшийн их сургууль, зүүн талын хаалга, гадаад оюутнуудын таван давхар саарал дотуур байр, оюутнуудын хоолны газар, үзвэр үйлчилгээний газрууд, үргэлж очдог худалдааны төвүүдээс хол, хаа нэг сонссоноос хэтэрдэггүй, барагтаа бол очиж үзээгүй дүүрэгт буудаллаа. Миний хувьд Бээжинг Бээжин болгодог зүйл нь сургууль, дотуур байр, өрөөний маань хятад охин, монгол оюутнууд, өдөр бүр тогтмол цагт хог авангаа амьд эсэхийг маань шалгадаг үйлчлэгч эгч нар, оройтож ирэхээр уурладаг ч жаахан доголоход минь “Яасан бэ?” гэж гүйж ирдэг харуул ах нар, үргэлж очдог худалдааны төв, хоолны газар, хятад хэлэнд маань туслангаа хоолоор дайлдаг эмээ байжээ. Ингэхэд бодохоор хаа хамаагүй газрыг минийх гэж өмчлөх зүйлс нь ердөө л хүн юм шиг ээ. Урьд нь очдог байсан газар, ордог байсан дэлгүүр, хоолны газар, дандаа хэлхэлддэг найзууд, хамт байдаг байсан хүмүүсгүйгээр Бээжин Бээжин биш шиг санагдав. Харин өглөөд иддэг гахайн махтай бууз, өндөгтэй шөлний амт хаана ч, хэзээд ч нэг л янзаараа мэт.

Бид байгаа газраа солиход асуудал шийдэгдэх мэт санадаг. Үнэндээ чи хаана байна, тэнд асуудал байна. Тиймээс газраа солих биш, асуудлыг шийдэж байх хэрэгтэй хэмээсэн найзынхаа үгийг саналаа. Бид асуудал тулгарахад ихэнхдээ хэн нэгнээс бурууг хайж, алдааг өөрөөсөө холдуулахыг хичээдэг. Гэхдээ үнэндээ алдаа, дутагдал нь, шийдэх шийдэл нь ч бидний гарт л байдаг. Таван жилийн дараа “уулзсан” Бээжингээс ийм нэг бодол тээв.

Габриель Гарсиа Маркесийн “Наймдугаар сард уулзъя” зохиолыг эхлүүлэхдээ бүсгүй ээжийнхээ шарилыг эргэнгээ хайртай залуутайгаа учирч, тэд жил бүрийн энэ өдөр санаж тэмүүлэн уулзах гэгээн хайрын түүх уншина гээд яагаад ч юм хүлээчихсэн байсан юм. Гэтэл зохиол санаснаас шал эсрэг байв. Бээжин маань ч миний мэддэг хот биш, өөр нэгэн хот шиг санагдсан. Гэхдээ юмс угаасаа бидний санаснаар байх нь ховор шүү дээ. Гэсэн ч “Наймдугаар сард Бээжинд уулзъя”, гэгээн хайрын түүх уншъя гэж тэрсэлмээр байна.